Sunday, December 2, 2018

Tensegrity and the myofascia

Lang niet meer iets gepost, dus blijkbaar niets te vertellen, maar vooruit maar weer eens: Bovenstaande, nogal ingewikkelde, titel zal ik hier maar even vertalen als 'tensegriteit' en het bindweefselsysteem in het menselijk lichaam. De term 'tensegrity' viel dezer dagen zo af en toe tijdens de aikido-lessen die ik volg en met name in de nasleep van een seminar, vorig weekend, door Peter Kelly. Tensegrity is term die werd gemunt door Buckminster Fuller, een Amerikaans architect wiens interessen en invloed zich blijkbaar niet tot de bouwkunst beperkte. Het woord is een samentrekking van 'tensional integrity' en verwijst aldus naar de verhouding tussen spanning en (structurele) integriteit.
Bucky mag dan de term gemunt hebben en met het fenomeen gespeeld hebben maar met dat laatste was ie toch niet de enige of de eerste. Die eer wordt opgeëist door Kenneth Snelson. Snelson was een Amerikaans kunstenaar die voor de beeldentuin van Kröller-Müller de Needle tower maakte. Hij sprak bij voorkeur van 'floating compression'.

Nu valt er op Snelson's claim, dat niet 'Bucky' maar hijzelf de eerste was die dit principe zichtbaar vorm wist te geven, ook wel weer het nodige af te dingen. Ene Karlis Johansons experimenteerde namelijk al met dergelijke constructies toen Snelson nog geboren moest worden.
Dan zou je je bijna reflexmatig gaan afvragen of er nog niet eerder, ergens, iemand ...?

Nog wel aardig om te vermelden lijkt me dat ook de strandbeesten van Theo Jansen geïnspirireerd zijn op het idee van tensegrity.

Dat is tot zover allemaal wel leuk en aardig maar het gaat nog interessanter en belangwekkender voor ons worden wanneer we ons realiseren en ontdekken dat we ons bloedeigen vege lijf de godganse dag volgens diezelfde of vergelijkbare principes tegen de zwaartekracht in staande weten te houden.


Dat is toch even andere koek dan die torentjes en modelletjes; hier gaat om de structurele samenhang en integriteit van levende materie, onszelf incluis. Je zou hier van 'biotensegrity' kunnen spreken, wat Stephen M Levin dan ook doet.
De buizen, stokken of staafjes van de modellen staan dan voor onze harde delen ofwel de botten uit ons skelet, terwijl de elastieken of draden die het model bijeen, en in vorm, houden in ons lichaam hun equivalent vinden in ons bindweefsel ofwel de 'fascia'.
Wie wel eens bij de slager in de vitrine rondgekeken heeft zich vast op enig moment afgevraagd wat al die witte vezelachtige vliesjes aan, om en tussen verder zo rode vlees daar doen of zijn. Wel, dat zijn dus de fascia en daar hebben ook wij een heel pak van:

Verder zitten ze om alle spierbundels en gewrichten heen en om en tussen onze organen en zo zit zo ongeveer alles in ons lijf netjes verpakt:

Maar die 'fascia' doen dus wel iets meer dan alleen maar verpakking zijn. Zowel die Latijnse benaming als het Nederlandse woord 'bindweefsel' geeft al aan dat het samenbinden of bij elkaar houden een belangrijke functie van dit weefsel is, zij het niet de enige.

Vroeger, op school, werd ons verteld dat het menselijk lichaam zich qua functionaliteit in systemen of stelsels liet onderverdelen. Zo was daar het skelet of geraamte voor de stevigheid, het spierstelsel voor de beweging enzo verder met de bloedsomloop, het ademhalingsstelsel, zenuwgestel en de spijsvertering bijvoorbeeld. Ik kan me niet herinneren ooit iets over de myofascia als uiterst belangrijk en veelomvattend systeem vernomen te hebben. Waarschijnlijk werd daar wel iets gemeld over de functie van verpakking en bescherming maar weinig of niets over de rol in de structurele integriteit en de signaalfunctie in onze sensomotoriek. Nu is of was dit hele systeem of proces van biotensegrity ook een beetje een stiefkindje in onze Westerse medische wetenschap en kennis van de menselijke anatomie. Hier dringt de vraag zich weer op wat wel of niet wetenschap mag heten en tot hoever onze, zo gekoesterde, kennis dan wel mag reiken.

Zo we weten blijft niets hetzelfde en dat geldt ook voor ons inzicht in de werking en het belang van de fascia. Iemand die daar hard zijn best voor gedaan heeft is Thomas W. of Tom Myers. Zijn boek 'Anatomy trains' geniet ruime bekendheid en geldt als een soort atlas van de fascia voor zogeheten bodyworkers van diverse pluimage. Ziehier zijn website.


Dat het werk van Tom Myers vooral aanslaat en allerlei belletjes doet rinkelen bij bodyworkers van uiteenlopende richting en achtergrond is lijkt me niet zo verwonderlijk. Los van het feit dat hijzelf uit kringen komt en zich nadrukkelijk tot hen richt is het natuurlijk ook zo dat deze lieden altijd al met de fascia werkten en op grond van veelvuldige lijfelijke ervaring daarmee zich al een zekere intieme kennis en bekendheid daarmee eigen gemaakt zullen hebben. Een gedegen theoretisch kader helpt ze dan om een en ander te plaatsen, te benoemen e.d..

Wellicht was of is er, op grond van eenzelfde soort doorleefde ervaringskennis als die van genoemde bodyworkers, ooit of elders, in vroegere en/of andere culturen wel degelijk meer aandacht voor en kennis van de fascia, dan we weten. Denk bijvoorbeeld aan TCM ofwel Tradidional Chinese Medicine. Zo verschijnt er momenteel bv. nogal wat literatuur over onderzoek naar of en hoe de meridianen uit de accupunctuur samenvallen met patronen in de fascia. Via een dergelijke route kom je al gauw uit op praktijken als qigong en internal arts als tai chi of aikido. En dan is de cirkel hier nu even rond daar de aanleiding voor dit blogstukkie, als ik mij goed herinner, een opmerking tijdens een aikido-training was.



P.S. Je kunt die modellen, zoals hierboven, op allerlei punten indrukken om te zien wat er gebeurt. Dat kan met alle hyperlinks hier en op de diverse doorgelinkte websites ook en ik nodig je graag uit om naar hartelust raak te klikken met muis of touchpad. Ook op Youtube is voor de geïnteresseerde het nodige te vinden over tensegrity en myofascia.

No comments:

Post a Comment