Reactie EO op mediatumult

Een week of twee geleden nodigde ik de heer Andries Knevel en in zijn kielzog de ganse vaderlandse media en pers, onder het kopje 'Brandon en de moraalridders', uit zich eens wat diepgravender, regelmatiger en meer thematisch met de zorg bezig te houden.

Het lukte mij toen niet het email-adres van de heer Knevel te pakken te krijgen. Hij schijnt liever middels twitteren en tweets bereikbaar te zijn, maar daar doe ik nu toevallig niet aan.



Dus stuurde ik de EO een mailtje met het verzoek mijn oproep onder de aandacht van de heer Knevel te brengen. Of ze dat gedaan hebben weet ik niet maar gisteren ontving ik de navolgende reactie van de EO:

Geachte heer Kruithof,

De afgelopen tijd hebben we als redactie enorm veel reacties gehad op onze
uitzendingen over en naar aanleiding van ‘Brandon’. Het is voor ons gezien
die grote hoeveelheid niet mogelijk om elke reaktie afzonderlijk te
beantwoorden.
Daarom kies ik ervoor deze algemene reaktie naar iedereen die reageerde te
sturen.
Voor degenen die ons complimenteerden met de uitzendingen, geldt een
hartelijk ‘dankjewel’. Het doet ons goed om positieve waardering te krijgen.
Ook u ontvangt in deze mail meer achtergrondinformatie over onze werkwijze
bij het maken van de uitzendingen. Hopelijk kunt u dat waarderen.
Voor degenen die reageerden met kritiek, heb ik onderstaande uitleg
geschreven. Ik hoop dat deze informatie u inzicht geeft in wat we hebben
gedaan.

Als redactie werden we verrast, bijna overrompeld door de enorme aandacht
van andere media voor onze uitzending over Brandon. Deze week nog zond CNN
delen van onze reportage uit, nadat eerder al ook BBC Worldservice contact
had gezocht.

Hoe is het gegaan?
Iris, die met Brandon werkt, mailt november vorig jaar onze redactie.
Strekking van haar mail: ‘wat ik nu meemaak met Brandon, kan echt niet. Ik
ben ten einde raad, daarom zoek ik de media op om zijn situatie te
veranderen. Desnoods kost me dat mijn baan.’ Wij kiezen ervoor het verhaal
van Iris te checken bij een aantal collega's binnen 's Heeren Loo. Die
bevestigen het verhaal maar durven hun verhaal niet op camera te doen.

Toestemming
Een redacteur van Uitgesproken EO informeert bij Iris naar de ouders van
Brandon. Dat leidt tot contact met Petra, de moeder van Brandon. Ook zij
geeft aan al een tijd te proberen de situatie van Brandon te verbeteren,
maar vooralsnog zonder resultaat. Voor de redactie van Uitgesproken EO
blijft het lastig om in te schatten wat er ter plekke precies aan de hand is
met Brandon.
De moeder van Brandon heeft nog geen foto’s of videomateriaal van Brandon,
maar biedt aan deze te maken. Enkele weken geleden gaat Petra dus met
videocamera naar ’s Heeren Loo. Van groot belang, ook voor onze beslissing
om de beelden uit te zenden, is daarbij dat ’s Heeren Loo toestemming geeft
aan Petra om Brandon te filmen, bedoeld voor een televisie-uitzending van
Uitgesproken EO.
Die beelden overtuigen ons van het belang van uitzending. Maar niet nadat
wij al het mogelijke hebben gedaan binnen om de op dat moment bekende en
relevante feiten te checken. We stuiten daarbij op een muur van onwil, angst
en en bureaucratie. Een muur die onder druk van de uitzending uiteindelijk
volledig instort. Gelukkig maar. Een paar voorbeelden:

Bij ‘s Heeren Loo stuiten we op zo'n muur. Onder het mom van
privacy-bescherming willen zij tot en met de uitzending aan toe geen
mededelingen doen over het 'individuele geval Brandon'. Ik zeg bewust "onder
het mom van" omdat een dag later en onder de grote druk van de publiciteit
zo'n beetje het hele dossier van Brandon op straat komt te liggen.

Cijfers
Bij het Centrum voor Consultatie en Expertise, opgericht na de affaire met
Jolanda Venema, kan men ons voorafgaand aan de uitzending geen cijfers geven
van het aantal 'Brandons' in vergelijkbare situaties. Een belronde die de
redactie vervolgens uitvoert langs een groot aantal instellingen, levert
onvoldoende bereidheid op om gegevens met ons te delen.
Maar onder druk van de uitzending kan er een dag later plotseling wel een
ruwe inschatting gemaakt worden: 40. Twee dagen na de uitzending wordt
bekend dat de staatssecretaris een onderzoek laat instellen om met harde,
onderbouwde cijfers te komen. We blijven het volgen.

Inspectie
Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg benaderen we voorafgaand aan de
uitzending. Zij geven op dat moment aan dat zij in 2008 voor het laatst een
bezoek hebben gebracht aan Brandon en volgens hen, toen alles in orde was.
Zij geven niet aan dat zij op de de middag voor onze uitzending nog een
bliksembezoek aan Brandon (gaan) brengen.
Na dat bezoek concludeert de Inspectie dat de zorg aan Brandon aan alle
regels voldoet. Een relevant gegeven, dat we dus ook melden in onze
uitzending. Maar wat ons betreft zeker niet het einde van de discussie is.
Die moet juist gaan over de vraag of al die regels en normen humane zorg
voor patiënten als Brandon kunnen garanderen.

EO
Na de uitzending barst de discussie juist over dit thema los.
Vanuit de kring van betrokkenen (ouders, mensen die in de gehandicaptenzorg
werken, instellingen, etcetera) krijgen we een stortvloed aan reakties. Voor
het gemak deel ik die in 2 categorieen in: de ene (kleine) groep zegt: het
kan echt niet anders, dit soort mensen moeten gecontroleerd en beheerst
worden met dwangmiddelen. De andere (grote) groep zegt: investeer echt in
aandacht, liefde en zorg, en dan is er verandering mogelijk. Vorige week
donderdag maakten we in Uitgesproken EO een vervolgreportage in een
instelling waar ze enkele jaren geleden enkele ‘Brandons’ binnenkregen. Die
zijn er nu totaal anders aan toe, dan voorheen.
Of dat voor iedereen mogelijk is, en wat daar voor nodig is. Dat is de vraag
die nog niet beantwoord is. Het is in de eerste plaats aan de
gehandicaptenzorg zelf om met die vraag aan de slag te gaan. Het is ook de
verantwoordelijkheid van de media om die vervolgvragen te blijven stellen.
Ook Uitgesproken EO wil daar een bijdrage aan leveren.

Bertus Tichelaar
Hoofdredacteur Uitgesproken EO

Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.


Met vriendelijke groet,
Evangelische Omroep

Weliswaar een zeer algemene reactie (waarin uiteraard nergens ook maar enige blijk kennis genomen te hebben van mijn zegje,) maar ook een nette en inhoudelijke reactie op het (media)tumult.
Nu maar hopen dat de media inderdaad nog iets meer kunnen voortbrengen dan tumult!

Brandon en de moraalridders

Woensdag nu een week geleden las ik in de Volkskrant dat 'de ketenen van Brandon alom verontwaardiging wekken' en in een volgend artikel dat het enige verschil met met Jolanda Venema zou zijn: 'Brandon draagt kleren'.

Enig gegoogel naar hoe en wat de media hierover te berichten hadden en de soms zinnige maar vaak ook uitzinnige publieke reacties daarop maakte al snel duidelijk dat er inderdaad wel sprake leek te zijn van een nationale storm van morele verontwaardiging.
Via het internet kon ik het programma uitgesproken EO dat de katalysator van een en ander was geweest nog even bekijken.
De impact van de beelden, de verslaggeving en het daaropvolgende tumult rond Brandon wisten hoe dan ook te bewerkstelligen dat er diezelfde woensdag nog een spoeddebat in de tweede kamer gehouden werd over deze kwestie en de staatssecretaris de dag daarna naar Ermelo afreisde om persoonlijk polshoogte te nemen van de situatie.

Nog altijd rolde de commentaren over elkaar of en hoe schandelijk deze toestand was en of er schuldigen en zondebokken aan te wijzen zouden zijn. Inmiddels zag je her en der in de berichtgeving en diverse blogs ook wel de nodige nuancering aangebracht worden die wat meer recht deed aan wat dan heet deze 'complexe problematiek'.



Als gelegenheidsblogger die wel eens wat over zijn vak meent te moeten melden en die wel eens wat gedachten en zorgen over (de) zorg in het algemeen uit, voelde ik mij uiteraard geprikkeld mijn duit ook in het zakje te doen. Ik wist alleen niet welke duit dat zou kunnen zijn. Er werd zo massaal, uiteenlopend, soms bot en soms genuanceerd op gereageerd dat, zo leek het mij, alles al meer dan eens gezegd was en ik niets nieuws had toe te voegen.

Daarbij zag ik dan vooral drie grote lijnen:

- de vraag of je al dan niet enig begrip voor het ontstaan en bestaan van deze situatie kunt opbrengen?; waarbij buiten kijf staat dat het ongewenste situatie is.

- de vraag of de media hier niet op een wat gratuite en schandaleuze wijze de trom aan het roffelen was om daar zelf mee te scoren?

- de vraag of het anders zou kunnen, welke verwachtingen je ten aanzien daarvan zou kunnen koesteren en hoe daar dan vorm aan te geven? Dat laatste zal de nodige inzet, tijd en geld kosten en hoogstwaarschijnlijk niet snel en simpel zijn.

Wel had ik al snel het bange of boze vermoeden dat gezien de kleur van vele commentaren het allemaal een korte eruptie van opgewonden emo-tv en media-aandacht zou blijken waarna we het weer zouden vergeten om ons over een volgend nieuws-item druk te kunnen maken. De berichten namen na 2 à 3 dagen inderdaad beduidend af in zowel heftigheid als frequentie. Anderzijds lijkt het toch ook weer iets losgemaakt te hebben in ons collectieve bewustzijn.

Om dat laatste dan 'effe te checken', reageer ik nu alsnog en wil ik bij nader inzien toch ook nog even mijn duit in het zakje doen met de volgende oproep:
Laat een ieder die zich druk heeft gemaakt over of zich aangesproken voelde door de berichtgeving rond Brandon, laat ons de gezamelijke pers en media met Andries Knevel als zelfbenoemde moraalridder voorop eens uitnodigen en uitdagen om de zorg wat diepgaander te doorvorsen en voor langere tijd te volgen om zo mistanden op te sporen en zo mogelijk te voorkomen.




Dan bedoel ik niet alleen de gehandicaptenzorg maar bv. ook de jeugdzorg en vooral ook de ouderenzorg.
Dan bedoel ik niet alleen en bij voorkeur niet die zaken die zich zo makkelijk lenen voor mooie of meestal minder fraaie spectaculaire beelden maar ook zaken die naar hun aard nu eenmaal wat afweging en doordenking vragen. Dan doel ik op de vraag wat goede zorg ons waard is, zowel in geld als anderszins. Dan doel ik ook op vragen als welke invloed hebben organistiestructuur, wet- en regelgeving, beleidsnota's, automatisering, de druk tot certificering, de verdeling van taken en verantwoordelijkheden, de protocolisering etcera op het functioneren en de motivatie van de werkers op de vloer. Kortom het soort kwesties zoals de stichting beroepseer die bv. nog weleens voor het voetlicht brengt.
Om er eens één uit dit rijtje bij de kop te nemen laat de journalistiek bv eens onderzoeken en verslag doen van hoe en met welk oogmerk men de automatisering in de zorg doorgaans vormgeeft? Is dat vooral en in eerste instantie om bestuurders, managers en inspectie te bedienen bij hun dataverzameling en doelstellingen of gaat men bij het ontwerp van datasystemen ook nog weleens uit van het primaire proces en hoe je de werkvloer daarbij ondersteunt? Zomaar een vraagje dat wellicht nog wat verrassende, onthutsende en inzichtgevende antwoorden zou kunnen opleveren!



Laten we de heer Knevel en ons nationale journaille uitnodigen om met de hen beschikbare en geëigende middelen een aantal kwaliteitsindicatoren voor de zorg te formuleren en uitvoerig te verantwoorden om daar de komende jaren eens regelmatig verslag van te doen in achtergrondreportages.
Ja, laten wij ten aanzien van de zorg voor de zwakkeren allemaal moraalridders worden!
Dan uiteraard niet van het soort 'stuurlui aan de wal' dat, als in een reflex, verontwaardigd het vingertje opsteekt, daar hebben we er wel genoeg van zoals dit nieuws-item ons weer eens geleerd heeft, maar meer van het soort dat wat verder kijkt dan de neus lang is, wat dieper graaft en ook wat verantwoording wil nemen en geven.
De zorg gaat ons toch allen aan en aan het hart, zou ik denken. Het is en blijft hoe dan ook een maatstaf voor onze beschaving, nietwaar? En de hamvraag blijft wat die ons waard is.

Bij deze, moraalridder Knevel bent u en al u collega's uitgenodigd hier het komende decennium eens een soort project van te maken. Laten we het Zorg om de Zorg noemen. Als belangrijkste leidraad daarbij geldt dan dat u zich geen valse beeltenis van de werkelijkheid dient te maken. Voor alle helderheid dat laatste is niet ironisch bedoeld. Dan kan deze momentane ophef wellicht toch nog een goed en richtinggevend spoor nalaten.