Enig stof tot nadenken voor aikidoka's

In aikido kringen hoor je de laatste jaren nogal eens bezorgde geluiden over een gestage neergang in populariteit. Er is duidelijk sprake van vergrijzing en weinig jeugdige aanwas. Dit beeld is in ieder geval overduidelijk in de Verenigde Staten waar die bezorgde geluiden ook het helderst klinken. Google maar eens op: "the future of aikido". Je komt dan al gauw terecht op interessante discussies als deze: "The Future of Aikido" en bijvoorbeeld "Aikido: Past, Present and Future".

Dat raakt dan aan een aantal interessante vragen die veel beoefenaars zichzelf en elkaar wel eens zullen stellen zoals: wat is dan het authentieke aikido zoals Morihei Ueshiba dat voor ogen gehad zou hebben? Kan het traditionele aikido in stand gehouden en doorgegeven worden of moet het aikido zich verder ontwikkelen? Zo, ja welke kant uit en welke aanpassingen vraagt dat dan? In hoeverre is de verwevenheid met de Japanse cultuur een basaal of constituerend element in het aikido dan wel een toevallig historisch gegeven en vooral decorum? Moet aikido vooral alles martiaal zijn en blijven of kunnen we het beoefenen met allerlei andere doelen voor ogen?

In een recente blogpost zet Christopher Li desgewenst zijn visie op dergelijke kwesties uiteen. Nu kan ik me persoonlijk heel goed in zijn opvattingen vinden, zeker waar hij stelt dat het er allemaal maar net vanaf hangt wat je wilt bereiken en met welke doelen je aikido beoefent. Alsmede dat de meeste claims die je in dat verband op de gemiddelde aikido mat hoort verkondigen vaak moeilijk te onderbouwen en meestal niet langs een meetlat gelegd kunnen worden. En ook mij komt het voor dat de houding binnen aikido organisaties ten aanzien van hun curriculum en de loyaliteit naar de eigen 'lineage' nogal conservatief, om niet te zeggen strak en dogmatisch, overkomt.

Dat wat niet exact meetbaar is en misschien moeilijk volgens objectieve maatstaven valt te onderbouwen nog altijd als een nastrevenswaardig zowel persoonlijk als gezamenlijk doel voor de beoefening van aikido kan gelden betoogt Franck Noël hier. En dat doel is nu misschien wel urgenter dan ooit!

 

Wetenschap, middel en/of doel (4)

‘Wetenschap’ kun je natuurlijk ook beschouwen in of als een middel-doel relatie en dat wordt dan ook alom en regelmatig gedaan. Ik huldig in dat verband in principe de, misschien inmiddels wat conservatieve, opvatting dat wetenschap een menselijke activiteit is die zich, in de gangbare betekenis richt op de middelen zoals die ons ten dienste zouden kunnen staan.

Wetenschap kan ons in die visie de middelen verschaffen om onze doelen te bereiken maar niet de doelen voor ons bepalen of voorschrijven.

Dat lijkt me althans klip en klaar te gelden voor veelal langs de zogeheten (natuur)wetenschappelijke methode verkregen technologieën en/of andere vruchten van toegepaste wetenschap. Daar waar de mens middels ‘de wetenschap’ of wat daar voor door mag gaan kennis over zichzelf vergaart en mogelijk zelfs tot inzicht over zichzelf en de eigen situatie kan komen, lijkt dit onderscheid toch niet meer zo duidelijk houdbaar en middel en doel soms met elkaar te versmelten. Zien we daar niet een tipje van de ijsberg die het onderscheid tussen natuurwetenschappen en zogenoemde geesteswetenschappen maakt weer opdoemen? De vraag blijft ook hier altijd wat dan wetenschap mag heten en wat wetenschap dan wel en niet vermag. Een manier van daar tegenaan kijken die mij wel aanstaat ziet wetenschap als één van verschillende manieren waarop de mens de werkelijkheid of de wereld en zichzelf poogt te leren kennen, doorgronden en beheersen. In deze visie zijn er dus meerdere manieren om met die werkelijkheid om te gaan, die beslist niet minder zijn dan of ondergeschikt zijn aan de wetenschap waar het gaat om ons te handhaven in het leven en dat leven zin en vorm te geven. Veelgenoemde kandidaten voor deze functie zijn dan bijvoorbeeld de kunst, de religie of de filosofie. Hoe zit het dan met de relatie middel-doel bij deze andere wijzen van omgaan met en verkennen van onze werkelijkheid? Een interessante vraag zou ik zo denken. Zou het zo kunnen zijn dat waar wetenschap zich als doel stelt ons middelen te verschaffen om onze wereld te verkennen en te lijf te gaan, het er in activiteiten als kunst, religie of filosofie eerder om gaat om middelen of wegen te zoeken en te vinden om tot zeker inzicht te komen, zin te kunnen geven aan wat we doen en/of onze doelen wat helderder te krijgen en in perspectief te kunnen plaatsen? Wij mensen hebben de onhebbelijkheid om middel en doel nogal eens door elkaar te halen. Onze houding tegenover ‘pecunia’ of ‘geld’ moge in dit verband als een paradigmatisch voorbeeld geden. Een ander treffend voorbeeld zijn de, niet uit te roeien en alom aanwezige, ‘targets’ in management en beleidsvoering. John Seddon, eerder op dit blog opgevoerd, voert al jaren strijd tegen deze vaak rammelende en meestal ondeugdelijke middelen die overigens ‘doelen’ of ‘targets’ genoemd worden en vervolgens ook veelal tot welhaast heilig ‘doel’ verheven worden. Één van de diverse vormen waarin de middel-doel vraag in verband met wetenschap zich voordoet is: wat is de toekomst van (fundamentele) wetenschap als we geheel volgens het neoliberale evangelie volhouden dat wetenschappelijk onderzoek uiteraard wel z’n geld op moet brengen en het bestaan(srecht) ervan in de handen van private investeerders leggen? Zelf heb ik ook maar weinig fiducie in een wetenschap die ten principale en uiteindelijk gestuurd en bepaald zou worden door de commercie of de beurs. Ik vrees dat zowel het middel als het doel dan wat ontspoord dreigen te raken.

<< vorige | volgende >>