Objectivisme?

Wat dan objectief mag heten, is me niet altijd even duidelijk. Misschien is het ook wel per definitie een vrij subjectieve of arbitraire aangelegenheid om dat te bepalen.
Maar ik heb me toch heus bij gelegenheid wel eens afgevraagd wat nu ‘echt objectief’ mag heten. Ik kan me echter niet heugen dat ik me tot voor kort ooit afgevraagd zou hebben wat dan ‘objectivistisch’ is. Nu dus zomaar wel.

Die term ‘objectivisme’ wordt namelijk recentelijk regelmatig gebezigd naar aanleiding van het gedachtegoed van ene Ayn Rand. Ayn Rand en haar filosofie van objectivistische richtlijnen tot het goede leven maken al enige tijd furore in de politieke ideologie van rechts en vooral van uiterst rechts Amerika.
Er is dan inmiddels ook een keur aan websites en geschriften op het Wereldwijde Wobjectivistische Web te vinden met deze ideologie als onderwerp. De meeste daarvan om deze leer te propageren en te verspreiden en sommige om ten aanzien van deze heilsleer toch nog wat kritische noten te kraken.

Deze hausse van belangstelling lijkt nu ook ons continent of in ieder geval ons land bereikt te hebben. Het was Hans Achterhuis die de aard en de uitwerking van Rand’s gedachtegoed hier, met een kritische blik, nadere bekendheid gaf in zijn ‘De utopie van de vrije markt’. Onlangs kwam ene Yernaz Ramautarsing bij P&W zich beklagen over de linkse indoctrinatie in het onderwijs. Die uitzending lokte nogal wat reacties uit in de nieuwe media c.q. internetfora. Er had diezelfde dag een interview met hem in de Volkskrant gestaan.
Yernaz is een jonge, goedlachse, strijdvaardige en enthousiaste debater, die het licht zag toen hij Ayn Rand las. Vroeger was hij een ‘diehard socialist’ in de ban van Che Guevara. Het kan verkeren, zullen we nog maar weer eens zeggen! Nu propageert en verdedigt hij met verve en met bepaald geen gebrek aan elan of geestdrift het ‘objectivisme’ zoals hem geopenbaard in de geschriften van Ayn Rand. En er blijken nog veel meer jonge mensen geïnteresseerd in en gecharmeerd door de wat boute uitspraken en ideeën of, zo anderen zeggen, de ideologie van Rand.
Jojanneke Vanderveen liet onlangs in een ingezonden stukje in Volkskrant weten als ‘links meisje’ en politiek actief Groen-Linkser ook door de filosofie van Ayn Rand geraakt te zijn en daar haar masterscriptie over geschreven te hebben.

Dan heb ik er in mijn toch al zo volle hoofd zomaar weer een vraag bij: wat behelst dat objectivisme dan en wat is daarin dan die bijzondere aantrekkingskracht voor jonge lieden ofwel de jeugd van tegenwoordig?
Voor een antwoord op die vraag moet je in ieder geval niet bij Krapuul zijn, zo merkte ik.

Als ik met mijn begrip van de Nederlandse taal de term ‘objectivisme’ hoor en betekenis wil geven, zou ik toch denken dat het zeggen wil: iets dat enigzins, voornamelijk of bij uitstek als een subjectief fenomeen te boek staat of gekend wordt van verschillende kanten en toch zo objectief als mogelijk te bezien en te beschouwen om vervolgens tot een intersubjectieve consensus te komen en te zien of we daar maatstaven aan kunnen ontlenen.
Dat klinkt in eerste instantie misschien wat wollig of ingewikkeld, maar dat valt reuze mee.
De Rotterdam Elderly Pain Observation Scale bijvoorbeeld zou, in mijn boekie, zo als een schoolvoorbeeld van zo'n ‘objectivistische’ benadering kunnen gelden.

Maar, ja in het filosofisch jargon hebben sommige en bepaalde ‘technische termen’ nu eenmaal een iets of zelfs opvallend andere betekenis dan wij in het echte, gewone, volle of dagelijkse leven aan diezelfde woorden toekennen. En ik vermoed dat Ayn Rand zomaar wel eens iets heel anders met haar ‘objectivisme’ kan bedoeld kan hebben dan ik er in mijn ‘alledaagse taal’ benadering onder wil verstaan.

P.S. De bewuste uitzending van P&W heb ik in overigens twee delen gezien; kop en staart. Toen ik de klaagzang over ‘de linkse indoctrinatie’ en zijn lofzang op Rand’s ‘Atlas shrugged’ van Yernaz aangehoord had, ben ik op één oor gegaan. De volgende dag heb ik, op het rumoer afgaand, het stukje met Freek de Jonge toch ook nog even op ‘Uitzending gemist’ bekeken.
De zinnigste opmerking in dat geheel, hoorde ik overigens uit de mond van Freek die zei inmiddels geleerd te hebben dat hij niet over de gevoelens van zijn publiek gaat.
De bijdrage van tante Pollewop-recht-door-zee heb ik, wegens een tergend gebrek aan belangstelling, wel gemist, d.w.z. ik hoorde haar nog wel even Freek aansporen om uit hoofde van zijn functie ‘toch ook eens iets leuks te doen of te zeggen’. Zo meende ik haar in ieder geval weer te kennen en dat vond ik ook meteen wel weer genoeg! Mocht ik uit de mond van mevrouw Verdonk toch iets belangwekkends of nog iets zinnigers dan de opmerkingen van Freek gemist hebben, hoop ik dat alsnog graag te vernemen. Want dat zou ik nu toch als een heuse scoop beschouwen en zoiets zou deze uitzending toch wel gedenkwaardig maken.

De platte aarde

Of de platte werkelijkheid?
In mijn kijk op de wereld en in mijn boekie blijft de aarde toch gewoon rond, hoor. Ondanks de overwegingen en gedachtekronkels uit het vorige stukje over wetenschap.
Maar de platte werkelijkheid is hoe dan ook dat dat toch echt wijsheid is die ik van anderen heb (zoals van de juf en de meester op school die het weer van Galilei en Copernicus hadden) en uitdrukkelijk niet van mezelf. Ik neem aan dat dat, met uitzondering van misschien een paar astronauten die de aarde vanuit de ruimte zagen, ook voor de meesten van ons op zal gaan.

De overtuiging dat de aarde rond is wordt echter niet door iedereen gedeeld. Er zijn mensen die beweren dat de aarde plat zou zijn. En dan doel ik niet op mensen als Thomas Friedman die beweert dat de globaliserende wereld ook een steeds plattere wereld aan het worden is.. Daar kan ik me nog wel enigszins in vinden. Nee, dan bedoel ik de Flat Earth Society, die heus waar bestaat en een officiële website onderhoudt waar nog vlijtig gediscussieerd lijkt te worden over deze kwestie. Dat gebeurt niet overal met een dergelijke ernst. Bovendien heersen er nog wel eens wat gemakzuchtige misverstanden over hoe men daar in vroeger tijden over dacht.
In ons land heeft ene Klaas Dijkstra in mijn jeugd nog enige faam verworven met de stelling dat de aarde toch plat was. Dat verkondigde hij met een dermate fanatisme en gedrevenheid waar een mens volgens mij noch wijs, noch gelukkig van kan worden. Inmiddels staat hij te boek en leeft hij in de herinnering voort als morosoof.
Je kunt dus nog wel naam met een dergelijke stellingname maken!


Nu noemen we en zijn er nog wel meer dingen plat waar je naam mee kunt maken. Platte humor bijvoorbeeld (nee, ik noem even geen namen) of een vrij platte of oppervlakkige filosofie annex mens- en wereldbeeld als dat van Ayn Rand om maar iets te noemen. (in voorgaande link alsook deze de repliek van Hans Achterhuis op Yernaz Ramautarsing die Freek hem bij de Pauw en de Witte man schuldig moest blijven)

Ik ga hier verder geen exposé over de platheid der dingen geven maar wil hooguit nog even opmerken dat mijn land toch wel erg plat en vlak is, zoals ooit zo mooi bezongen werd door Jacques Brel:

Mijn vlakke land


Le Plat Pays


Het feit dat de aarde een zo goed als ronde bol blijkt te zijn betekent wel dat Sinterklaas ook nog op moet passen dat ie op de terugweg naar Spanje een beetje op koers blijft met zijn stoomboot; anders zien we hem, terwijl we dachten nu even van hem af te zijn, rond de kerst misschien vanuit de Noordelijke IJszee nog een keer met die zwarte Pieten op ons land afstomen.

Econoblahblah en fundamentalisme

Het onderstaande heeft bepaald niet iets van een hoopgevend of verheffend kerstverhaaltje, eerder het tegendeel. Het gaat namelijk over ons financieel en economisch reilen en zeilen en wat daar zoal over gezegd, geschreven en gedacht wordt. Op zich niets bijzonders zul je denken, de krant staat er toch ook dagelijks vol van en menig gesprek gaat erover. Maar ik heb helemaal geen verstand van economie en ik ben een volslagen leek op dat terrein. Ook niets bijzonders zul je wellicht zeggen; dacht ik soms dat iedereen die iets over ons financieel-economische systeem te melden had, daar wel verstand van zou hebben. Nou nee, eerlijk gezegd niet en ik denk eigenlijk dat er zoveel onzin over rondgebazuind wordt dat we wel van econoblahblah mogen spreken.

De econoblahblah zoals we die hoofdzakelijk voorgeschoteld krijgen en zoals die sinds een jaar of dertig de financieel-economische wereld in toenemende mate lijkt te sturen en te beheersen neemt niet zelden de vorm van een geloof aan en vertoont volgens mij een paar uiterst gevaarlijke fundamentalistische ideologische trekjes.


Cartoon by Nicholson from “The Australian” newspaper: www.nicholsoncartoons.com.au

In een vorig bloggelementje noemde ik al:

Het rotsvaste geloof en vertrouwen in de immer heilzame werking van een absolute en ongebreidelde vrije markt.

De al bijna even vastgeroeste afkeer van en wantrouwen tegenover alles wat overheid is of heet te zijn. Des te minder overheid des te beter, luidt het credo.

Dat laatste heeft iets onmiskenbaar dubbels aangezien die overheid altijd aangesproken wordt en bijna altijd de schuld krijgt als er mis gaat, terwijl we van diezelfde overheid verwachten dat ze ons tegen misstanden beschermt en kromme zaken subiet weer rechtzet. Daarbij komt dat in een democratie, die die naam ook verdient, bij wijze van spreken wijzelf die overheid zijn dan wel bepalen.

Het fundamentalisme achter die neoliberale vrije markt ideologie werd onder meer door filosoof en 'Denker des Vaderlands' genaamd Hans Achterhuis uitgeplozen en blootgelegd in diens 'De utopie van de vrije markt'. Achterhuis noemt als kern daarvan het gedachtegoed van Ayn Rand met een variatie op de titel van haar boek 'The Virtue of Selfishness' wellicht beter als 'de ideologie van de hebzucht' te bestempelen. En terecht, lijkt mij, als je er een dergelijk mensbeeld op na houdt en je vervolgens alles vanuit die gedachte beschouwt en aldus al je handelen laat bepalen.



De bottomline van dat mensbeeld luidt dat de mens heel veel schoppen onder zijn achterste nodig heeft om tot iets constructiefs te komen omdat ie anders alleen maar op z'n lauweren zal rusten en bij voorkeur op anderen en de gemeenschap zal parasiteren. En angst en eigenbelang zijn de enige twee drijfveren die sterk genoeg zijn om de mens boven deze lamlendige toestand uit te doen stijgen. Verder rust dit mensbeeld zo'n beetje impliciet op wat ideetjes van sociaal-darwinistische snit.
Het is ieder voor zich en God voor ons allen.

Een goede bekende en bewonderaar van Ayn Rand en haar filosofie was ene Alan Greenspan. Inderdaad de Alan Greenspan die van 1987 tot 2006 voorzitter was van de Fed (Federal Reserve) en in die tijd zo'n beetje uitgroeide tot het orakel van de financiële wereld en de vrije markt economie. Hij was ook een bewonderaar van heer roman 'Atlas shrugged' en ze stond naast hem toen hij in 1974 de eed aflegde als lid van iets als de Amerikaanse SER; ze bleven dik bevriend tot aan haar dood.

Voor een hoorcommissie n.a.v. de kredietcrisis gaf Greenspan overigens zo half om half toe dat hij een en ander toch niet helemaal juist gezien had of althans dat hij de reacties op zijn beleid heel anders ingeschat had dan ze in werkelijkheid bleken uit te pakken. So much for objectivism; niets objectiefs daaraan dus maar integendeel pure ideologie.
En niet alle economen omhelzen dit gedachtegoed overigens zo gretig.

Wat betreft dat andere punt: hoe minder overheid(-sbemoeienis), hoe beter, dat neemt vaak al niet minder fanatische en fundamentalistische vormen aan.

Dat heeft ook iets zeer merkwaardigs omdat de lieden die dit geloofsartikel te vuur en te zwaard plegen uit te dragen hun argumenten veelal kracht bij zetten door te verwijzen naar dictatoriale regimes om vervolgens hun eigen democratische gezindheid en instelling te bejubelen en te bezingen.


Cartoon by Nicholson from “The Australian” newspaper: www.nicholsoncartoons.com.au

Toch zijn er hele volksstammen neoliberale en uiterst rechtse lieden die de overheid principieel en ten diepste wantrouwen en bijna elke overheidsinstantie per definitie als vijandig tegenover hun belangen zien en als vijand bejegenen. Dit verschijnsel leek zich met name sporadisch in de US of A voor te doen maar die houding begint zich al aardig te verspreiden en naar onze contreien over te waaien.
Nu zou ik toch denken dat in een fatsoenlijk functionerende democratie die overheid toch eerder je vriend dan je vijand zou zijn. Waar wringt hier dan de schoen?

Ook in Europa zien we een gestage verschuiving naar rechts in dit opzicht. Onze liberaliserende (leve de vrijheid) politici proclameren al jaren een immer terugtrekkende overheid. Het neoliberale ideaal is een overheid die op bedrijfsmatige en doeltreffende wijze de taken van defensie, justitie en het bewaren van de openbare orde op zich neemt en zich buiten wat wetgeving zo weinig mogelijk met ons bemoeit.



Wie meent wij hier in Nederland momenteel vrij gematigde en pragmatische regeringen hebben zou toch eens moeten zien hoe hier de privatisering van en de marktwerking in collectieve verantwoordelijkheden als gezondheidszorg en openbaar vervoer bejubeld en gestaag en in toenemende mate doorgevoerd wordt. Dat lijkt mij allang geen gematigde houding meer in de verhouding en het afschuiven van overheidsverantwoordelijkheden maar meer een extreme positie in naam van een neoliberale ideologie.



Ja, zo verandert er gaandeweg het een en ander zonder dat wij goed en wel in de gaten hebben wat dat dan concreet betekent en wat de werkelijke gevolgen zijn. Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen, want heel veel mensen worden natuurlijk wel degelijk aan den lijve geconfronteerd met de gevolgen ervan.
En hoe vergaat het u in deze? Ik heb nog nooit zoveel betaald aan en zo'n stijging van mijn ziektekosten gezien als de laatste paar jaar dat ik van het ziekenfonds naar een ziektekostenverzekeraar moest overstappen toen die zo nodig zou zijn om de kosten in de hand te houden nadat onze regering bedacht had dat ze dat zelf niet kon en de marktwerking het dus maar moest doen.



Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van deze vrij recente beweging richting het fundamentalistische neoliberale extreem waar we nu weer constant zo'n beetje tegen aan schuren, en dat zijn ideologische wortels behalve in het sociaal-darwinisme ook bij een paar Oostenrijkse denkers heeft, leze eens:

Het land is moe
verhandeling over onze ontevredenheid

het laatste werk van Tony Judt
Dat is, in mijn ogen, een bijzonder verhelderend pleidooi voor de sociaaldemocratie en meer een gulden middenweg met betrekking tot vragen als: hoeveel vrije markt en hoeveel overheid is bevorderlijk voor het nut van het algemeen?
Lijkt mij duidelijk een andere en zinniger vraagstelling dan die ingegeven door de alles-of-niets houding en mentaliteit die momenteel op dit en vele andere terreinen hoogtij lijkt te vieren. Ik kan het meestal niet zo goed vinden met extremisten, fanatici en fundamentalisten.
Ik mag dan geen verstand van economie hebben; ik denk dat dat van Tony Judt toch niet zomaar gezegd kan worden.

Judt begint elk hoofdstuk met een citaat en het hele boek met dit citaat van Oliver Goldsmith:

Wee het land waar haast het zijn bepaalt, waar rijkdom groeit, maar de mens verschraalt.

Dat was dan toch nog even iets in de trant van een kerstboodschapje toe, zij het één met een wellicht wat opgeheven vingertje!