De essentie, de kern en de ui

Ga ik dan nu eindelijk eens aan de essentie der dingen raken en tot de kern komen?
Nee, zo ver en wijs ben ik nog lang niet maar ik wilde het eens over ons gebruik van metaforen of gelijkenissen hebben. En wel over een specifiek geval dat betrekking heeft op wat wij wel de essentie en de kern plegen te noemen. Verhalen, parabels, metaforen, gelijkenissen etc. lijken mij overigens één van de meest fundamentele bouwstenen van onze cognitieve uitrusting, maar vertonen in zichzelf ook wel eens wat rammeltjes en rafelrandjes.

De bewuste metafoor, waar ik op doel, lijkt soms stuk te lopen op wat dubbelzinnigheid en een hoog NKK-gehalte. Ik meen me te herinneren dat Ben Spiecker, ergens in een artikeltje, in dit verband ooit de artisjok als voorbeeld nam om het defect van deze metafoor te illustreren.


Ik hou het liever bij de gebruikelijke en bekende ui als voorbeeld om het manco van bedoelde metafoor te illustreren.

De ui wordt in de metafoor laag voor laag van zijn schillen ontdaan om zo tot de kern te komen. Maar deze metafoor lijkt hier toch echt wat mank te gaan. Want, o wee, als je dit in het echt doet zal blijken dat er onder het laatste en binnenste schilletje ui nog maar weinig of niets meer overblijft!
Dat is nou toch even zonde als je toevallig wel erg van ui houdt, die daarom nog had willen bakken, alle schillen echter al hebt weggegooid en nu met betraande ogen en lege handen staat.
De essentie van de ui zat natuurlijk in zijn schil!



Het wonderlijke in relatie tot ons menselijk ken- en voorstellingsvermogen is daarbij overigens dat wij deze metafoor ondanks de materiële onjuistheid en onmogelijkheid ervan schijnbaar vrolijk en bij herhaling kunnen blijven gebruiken om de boodschap van het belang van de essentie, de kern, het ware en/of het wezenlijke kracht bij te zetten.
Ziehier dan even en passant, het opvallendste symptoom van het NKK-syndroom.

Fritz Perls gebruikte de metafoor van het schillen van de ui bijvoorbeeld om zoals hij zei: door de neurotische lagen van de persoonlijkheid heen te werken. In dit geval zou je nog kunnen betogen dat hij de schillen niet of niet allemaal weg wilde doen maar ze wilde schonen. Hoe dan ook boet de metafoor na bovenstaande beschouwing toch aan kracht in.

Dan blijkt er ook een cultuurmodel op deze metafoor geschoeid en Anja Meulenbelt schreef een boek over gendersocialisatie met de titel: De schillen van de ui.



Ik vertel mezelf ook wel eens dat ik graag tot de kern van de zaak door wil dringen en me niet met oppervlakkigheden maar met de essentie der dingen bezig zou willen houden; enige prudentie lijkt daar bij dan toch geboden. Coen Simon houdt in 'En toen wisten we alles' een mooi en doorwrocht pleidooi voor een soort oppervlakkigheid waar ik me wel in kan vinden.

Laten we zeggen die oppervlakkigheid van de schil die behalve bij gelegenheid verpakking of smaakmaker van iets ook nog eens de essentie daarvan blijkt te zijn.
En zoals dat in het echte leven ook nogal eens het geval blijkt te zijn.

Gezinsleven volgens Juul

Het gezinsleven van Marian en mijzelf en de opvoeding van onze 15-jarige poes Shailish zijn nu niet zo onstuimig of van dien aard dat ik het nodig vond om daar nu eens speciaal een boekje over open te slaan.



Toch las ik onlangs het boekje 'Gezinsleven' van Jesper Juul.
Aanleiding daartoe was meer de herhaalde aanbeveling van dit boekje op het Blog van Henk50.

In de inleiding beschrijft Jesper Juul kort hoe het landschap van het gezinsleven en de opvoeding vooral sinds de 60er jaren drastisch veranderd is. Daarbij wat maatschappij-kritische noten over hoe het marktdenken tot in alle nerven en de psyche van het hedendaagse leven lijkt doorgedrongen. Men is vaak onzeker over de opvoeding. De ooit zo onwrikbare of nauwelijkse betwiste en bevraagde gemeenschappelijke normen en waarden van groep of klasse ontbreken of voldoen niet meer. Men verhult die onzekerheid ook niet altijd meer en gaat hardopvragend op zoek naar hulp of raad. Ziedaar de aanleiding voor dit boekje van Juul. Juul is wijselijk niet iemand die terug wil naar hoe het vroeger was maar iemand die wil kijken hoe we verder vooruit kunnen vanuit de huidige verwarring die hij als een tussenfase beschouwt.

Het marktdenken heeft ook wat Juul noemt 'de markt van de deskundigen' (en wat ik ken als 'de markt van welzijn en geluk') voortgebracht. En daar propageert en verkoopt men natuurlijk veelal allerhande methoden, concepten en kant-en-klare modellen. Juul ziet geen heil in dergelijke algemene trucs en foefjes.
Hij wil werken vanuit een viertal universele of transculturele menselijke waarden waar de meesten van ons zich wel in zullen kunnen vinden, te weten: gelijkwaardigheid, integriteit, authenticiteit en verantwoordelijkheid. Die zijn dan tevens respectievelijk het onderwerp en de titel van de eerste vier hoofdstukken en daarmee is de schematische opbouw van het boekje gegeven. Door dat alles heen loopt dan de rode draad dat de ouders en volwassenen, met alle respect voor de eigenheid van het kind, het initiatief, de leiding en de verantwoordelijkheid dienen te nemen in de begeleiding naar volwassenheid.



Buiten het bovengenoemde zie ik weinig of geen methodiek of schematisering in hoe Juul zijn onderwerp benadert. Wel staat het hele boekje vol met legio concrete praktijkvorbeelden om de intentie van het boek te illustreren en te verhelderen. De voorbeelden die Juul aandraagt zijn alledaags en herkenbaar en zijn observaties en opmerkingen getuigen m.i. van de nodige praktische wijsheid. En ze hebben niet uitsluitend betrekking op de opvoeding als zodanig maar ook op allerlei kwesties in de relationele sfeer en op thema's als communicatie en volwassenheid in het licht van de eerdergenoemde waarden. Wat valt er ook anders te verwachten van een door de wol geverfde gezins- en relatietherapeut!
Daardoor is dit boekje niet alleen voor ouders interessant, maar in feite voor iedereen die bereid is er iets van op te steken en zeker ook voor mij en mijn collega's als werkers in de zorg.

Warm aanbevolen dus, ook namens mijn persoon! Ik vermoed zo dat veel relaties nog wel wat juligheid zouden kunnen gebruiken.

De naam Jesper Juul was mij onbekend tot ik hem op het Blog van Henk50 tegenkwam.
Jesper Juul blijkt een relatietherapeut uit de school van Walter Kempler.
Kempler die zijn relatietherapie wisselend experiëntiële- of gestalttherapie noemde was een 'associate' en geestverwant van Fritz Perls (die ooit weer eens tevergeefs bij Freud in London aanbelde om .... maar zover wil ik niet gaan ... wie dat weten wil .... slaat daar de biografie van Perls maar eens op na!).
Jesper Juul runt al enige tijd het Kempler-instituut.
De ideeën van Juul over opvoeding hebben inmiddels zoveel weerklank gevonden dat er internationaal een soort school of beweging (aan het) ontstaan is die zich verenigt onder de naam Family-Lab. Deze beweging opereert inmiddels in 11 landen, waaronder zich overigens niet Nederland bevindt.
Hier wat beelden met intro's over, uitspraken van en interviews met Jesper Juul op youtube.

Nog eens even over het HIER EN wat NU weer

Het hier-en-nu is bepaald geen begrip dat altijd prominent aanwezig was in of eigen is aan onze westerse cultuur.
Het speelt als thema geen rol van belang in onze godsdienstige of filosofische traditie, hoewel sommige mystici en wellicht wat verdwaalde hedonisten en existentialisten de uitzonderingen zouden kunnen zijn die de regel bevestigen.
In de hoofdstromingen van het christendom was het hiernumaals vaak vooral een door-en-door zondig en treurig tranendal en moest de blik en alle energie toch vooral gericht op het daar (= bij God) en dan (= het hiernamaals). En voor de islam zal in grote lijnen iets dergelijks gelden met dien verstande dat het er in het verleden vaak wat minder streng en fanatiek aan toe ging, dat God daar Allah heet en het verblijf in de hemel nog opgeleukt kan worden met een schare welverdiende schone maagden.

Het hier-en-nu als gegeven dat serieuze aandacht behoeft en als kunst en als kunde geoefend en beoefend kan worden om ons inzicht in de aard der dingen en ons zelfinzicht te vergroten speelt daarentegen wel een belangrijke rol in het boeddhisme.

Het begrip en de kreet hier-en-nu is vooral door de groei- en bloeibewegingen uit de zeventiger jaren onderdeel van ons vocabulair geworden. En dan m.n. door de gestalt-therapie van Fritz Perls.
Het uit het boeddhisme overgenomen begrip werd hier als technisch-therapeutisch middel ingezet om veelal onwelgevallige emoties niet weg te stoppen of weg te rationaliseren. En het werd én wordt in wat heet 'lichaamswerk' doorgaans geoefend door de aandacht te richten op lichamelijke sensaties zoals de ademhaling; evenals dat in veel boeddhistische stromingen het geval is.

Wie zich ooit wel eens wat in het zen-boeddhisme verdiept heeft of wel eens een paar haiku's gelezen heeft, zal vast gemerkt en geproefd hebben dat deze richting van het boeddhisme doordesemd is van de hier-en-nu gedachte.
En langs de weg van het zen-boeddhisme en een off-shoot daarvan onder de naam van 'mindfulness' lijkt het hier-en-nu begrip weer een nieuwe opleving en opmars in onze westerse cultuur te gaan maken.

Enerzijds via de viëtnamese monnik Thich Nhat Hanh die nogal populair lijkt te zijn en zijn pleidooi voor bewuster leven vanuit Zuid-Frankrijk voert.

Anderzijds via het werk van Jon Kabat-Zinn die mindfulness in de reguliere geneeskunde en therapievormen heeft geïntroduceerd. Naar het zich laat aanzien is deze kruisbestuiving van blijvende aard en worden er m.n. bij (recidiverende) depressies goede resultaten mee bereikt.

In bovengenoemde gevallen is het bewust nastreven van de hier-en-nu ervaring bepaald geen sinecure en vereist het een dermate aandacht, motivatie, oefening en volharding van de persoon zelf dat het toch iets van een geheel andere orde lijkt dan wat er bedoeld kan worden met een cliënt in het hier-en-nu te brengen of te houden.
En mag van degenen die zoiets propageren toch wel enige toelichting over het hoe-en-wat verwacht worden.

Wellicht is het voor ons begrip van het een en ander ook nuttig om te bedenken dat wat ons mensen van het dier onderscheidt voor een belangrijk deel gegeven is met het feit dat wij, mede doordat we talige wezens zijn, niet gevangen zijn in het hier-en-nu en ons er los van kunnen maken middels onze verbeelding.


.