A gentler rose?

Toen ik die roos van Leary in een vorig weblogje nog eens nader bezag begon me zomaar iets te dagen. Het was me al opgevallen dat die roos in met name het Nederlandse taalgebied door coaches, trainers en ander psychobabbelaars zo'n beetje als Haarlemmer olie gebruikt lijkt te worden. Je ziet dan ook dat de terminologie her en der wat aan de bedoelingen, van de veelal al dan niet zelfverklaarde verander- en organisatiedeskundigen, lijkt te worden aangepast: dominantie wordt leidinggeven, samen wordt samenwerking, strijd wordt concurrentie of competitie en tegen zie ik hier en daar omgetoverd tot taakgericht. Het werken met dit soort modellen vraagt nu eenmaal wel eens wat souplesse en creativiteit op z'n tijd, mietwaar? En ik hoor toch maar steeds een bekend wijsje van de Moody Blues door mijn hoofd spelen, hoe kom ik daar nou toch aan?

En waarom de roos ook niet wat flexibel ingezet? Zou een machiavellistisch redenerende morele imbeciel die roos van Leary ook niet als kompas kunnen nemen om zijn ik op strategische wijze tot nog wat prominentere, grotere, rijkere en machtigere proporties te willen opblazen?

Wellicht zou je er dan aan de andere kant ook heel mooi de intentie en essentie van Gentle Teaching mee kunnen illustreren. Dan dopen we hem bij gelegenheid gewoon even om tot de roos van McGee of de gentle teacher's roos.

Om even wat uitgangspunten te verhelderen: sprak Leary niet van de as van macht en de as van liefde als het raamwerk van zijn roos? En sprak McGee niet regelmatig over het uitbannen van drang en dwang als de kwade uitwassen van scheve machtsverhoudingen en over het bevorderen en betonen van onvoorwaardelijke liefde?

Laten we de polen op de machtsas met de gangbare termen boven en onder aanduiden en de polen op de liefdesas als ik of tegen links en als wij of samen rechts een plekje geven. Wel dan zou de intentie van of achter Gentle Teaching zich toch goed middels de roos van Leary moeten laten illustreren danwel schematiseren!

Laten we dan even denken in termen van communicatie en interactie tussen de cliënt en jezelf, en met in het achterhoofd het gegeven dat je niet niet kunt communiceren. Ik zou denken dat waar je op enig moment de signalen en gedragingen van de cliënt zou pin-pointen of inschatten op de roos, jijzelf je ergens tussen dat punt en het uiterst rechtse wij-samen-punt zou moeten/willen bevinden. Die kant wil je namelijk samen op en het is aan jou om de cliënt daartoe op passende wijze uit te nodigen en te stimuleren en daar waar mogelijk die route voor de cliënt open te houden of te vereenvoudigen.

Mooi toch, hè; zo'n lieflijk en vriendelijk roosje?

Moet je zelf nog wel even bedenken waar de grenzen tussen bv. uitlokken, stimuleren en drang of dwang liggen en waar je doel of ideaalpunt gelegen is; in het hart of uiterst rechts op de horizontale as van de roos? En ook of en in hoeverre deze populaire roos wellicht een hulpje zou kunnen zijn om in de praktijk het idee van Gentle teaching handen en voeten te geven en wat helderder te krijgen? Wat zeggen mijn collega's in de zorg hiervan?

De LSD-professor Timothy

Remember the sixties? Een tijd waar je veel van mijn generatiegenoten (de babyboomers) nog regelmatig met onverholen nostalgie en weemoed over kunt horen spreken. 'Turn on, tune in, drop out' was destijds een gevleugelde kreet onder jongeren en hippies in die 60-er jaren. Die kreet was afkomstig van ene Timothy Leary. Met name door deze kreet en het propageren van LSD als geestverruimend middel werd Leary het ikoon van de hippiebeweging. En werd hij door het zogeheten 'establishment' of de 'gevestigde orde' als een vijand of een groot gevaar gezien die de jeugd maar tot het verderf zou (mis)leiden. (Ene Socrates had zo'n ruim tweeduizend jaar geleden een vergelijkbaar akkefietje aan de hand en die werd toen tot de gifbeker veroordeeld, maar dat even geheel terzijde) Leary behoorde in die roerige sixties tot de meest prominente en gevierde helden van de vooruitstrevende en rebellerende voorhoede van mijn generatie in de Westerse wereld. Ik placht destijds popfestivals in Engeland te bezoeken om dergelijke muziek te horen maar de 'hitsong' van de Moody Blues laat misschien ook in een recentere uitvoering nog iets van die stemming en die bewondering van toen horen.

Timothy Leary's dead. No, no, no, no, He's outside looking in. He'll fly his astral plane, Takes you trips around the bay, Brings you back the same day, Timothy Leary. Timothy Leary.

Legend of a mind

Nu is Timothy Leary, ook wel bekend als de LSD-professor, al een poosje niet meer van deze wereld. Althans? Op youtube doen wel wat duister geënsceneerde filmpjes over zijn dood de ronde die nog wat vraagtekens daaromtrent lijken te willen oproepen. Andere youtubefilmpjes zijn wat informatiever over wie Leary was en wat hij zoal te zeggen had. Vrijheid, genot, intelligentie en de volledig vrije uitwisseling van informatie lijken mij zo de cruciale steekwoorden uit zijn gepalaver dat door sommigen als een boodschap van verlichting en door anderen eerder als staatsgevaarlijk en anarchistisch geraaskal werd opgevat. Hij heeft ons hoe dan ook toch maar mooi een roosje nagelaten. Voor alle helderheid en om misverstanden onder jongere generaties life-coaches en andere psychobabbelaars te voorkomen: de LSD uit zijn bijnaam staat niet voor zoiets als Luisteren-Doorvragen-Samenvatten maar gewoon voor Lysergeenzuurdi-ethylamide en nee, verder heeft Leary, bij mijn beste weten, ook nooit enige bemoeienis gehad met de Leidse Studenten Duikvereniging. Verder had Leary buiten de inmiddels alom bekende en veelgeroemde roos nog wel wat andere ideetjes zoals bijvoorbeeld het achtvoudige model van ons bewustzijn.

In de cyclus van de roos

Er rouleren uiteraard nog wel wat meer cycli dan die paar waar ik het laatst eens over had. Zo heb je in het kader van 'meer cycli' bijvoorbeeld ook nog de roos van Leary. En die roos van Leary is beslist een hit en succesnummer te noemen onder de '(cyclische) modellen'. Het is ontsproten aan het brein en het geestelijk kindje van de LSD-professor Timothy Leary.

De kracht van de roos, en dat geldt ook wel voor andere cyclische modellen, is dat het geen statisch maar een dynamisch model van de werkelijkheid is en daarmee waarneembare of gewenste verandering en beweging in die werkelijkheid ook kan illustreren.

De roos van Leary ontvouwt zich rond twee assen of dimensies. Dat zijn dan de as onder/boven in de zin van volgen/leiden of underdog/topdog en de as ik versus de ander(en)/ ik samen met de ander(en). In Leary's eigen bewoordingen ook wel 'the axes of power and love'. Hiermee worden dan geen persoonlijkheidskenmerken gelokaliseerd, gescoord of weergegeven maar de relatie(-ve verhoudingen volgens het principe actie-reactie) en in zekere zin dus ook (de aard van) de communicatie tussen mensen. De verticale as werkt dan complementair in de zin dat elke pool zijn tegengestelde kant uitlokt terwijl op de horizontale as een bepaalde richting juist een zelfde beweging in die richting faciliteert.

Toch maar even een heldere en quasi-geniale inval van die LSD-professor, vind je ook niet? En dat vinden blijkbaar wel meer mensen. Ik zei al dat het een hitje was onder de 'cyclische modellen'. Goog(e)l(e) of zoek anderszins maar eens naar de roos van Leary en je zult er versteld van staan op hoeveel zelfverklaarde mangement guru's, life-coaches en psychologische- en communicatie-adviesbureautjes je stuit. De resultaten van dat googelen op genoemde roos doet tevens vermoeden dat het enthousiasme over en het gebruik ervan toch vooral een Nederlands (talig) feestje is. Zou dat wellicht verband houden met het feit dat wij als enigst volk het woord 'polderen' in ons woordenboek hebben staan? Had ooit de held en voorman van hippies, 'drop-outs' en de psychedelische beweging dat ooit kunnen dromen? Je zou er bijna (de)lyrisch van worden!

Die roos heeft overigens ogenschijnlijk wel voor een aardige boost en de nodige nieuwe werkgelegenheid in Psychobabbelland gezorgd en lijkt dat nog altijd te kunnen doen. Op en rond mijn werk zie ik ook met enige regelmaat de roos van Leary als modelletje voorbij rollen. Sommige mannetjesmakers roepen zichzelf uit enthousiasme voor de 'roos' zelfs uit tot Academie. (De hoogmoed, maar ja, luidt een steeds vaker gehoorde kreet niet: wetenschap is ook maar een mening?) Bestudeer die roos van Leary eens goed, oefen je wat in de toepassing ervan, lardeer het met wat verhaaltjes over communicatie en feedback en bekwaam je wat in de courante pep-talk voor onnozele en andere zielen en ziedaar je kunt een psychologisch communicatie-adviesbureau beginnen en jezelf verhuren als life-coach of trainer. Daar lijkt soms een welhaast eindeloze vraag naar te zijn want je hebt inmiddels ook al weer tig trainers die de trainers trainen. (en hoe cyclisch dat ook moge klinken, het is echt geen (taal)grapje maar serieus waar)

Je kunt met enige welwillendheid en wat gezond verstand ook eens kijken of je zelf iets met dat modelletje of roosje van Leary kunt en of dat je in bepaalde situaties wellicht van dienst kan zijn en vooruit kan helpen. Dat lijkt me iets meer in de lijn en de denkwereld van Timothy Leary liggen en het blijft om een eerdergenoemde reden natuurlijk ook wel een mooi, handig en bruikbaar dynamisch modelletje. << meer cycli | a gentler rose? >>