Wie dit leest ..

We wish you ...

De tijd dan toch bedwongen?

Gisteren het vierde en laatste onderdeel van een cursus timemanagement (of wat ik toch interessanter en mooier vind klinken 'klokkijken voor managers en gevorderden') gevolgd.
Dan luidt de voor de hand liggende vraag: heb ik de tijd nu beter in de vingers, meer onder controle of onder de duim? Ben ik nu heer en meester over mijn of de tijd? Ben ik nu doordrongen van het feit dat het allemaal mijn tijd wel zal duren?
Niets van dat alles helaas; het is nog steeds eerder andersom en here m'n tijd, de tijd is mij nog altijd de baas en ik sjok er maar weer braaf en slaafs achteraan. Zonder genoemde cursus tekort te willen doen is er toch wel iets meer of iets anders nodig om daar verandering in te brengen.

De cursus heeft mij, vrees ik toch, niet echt iets opgeleverd of gebracht in de zin of in termen van wat de bedoeling van zo'n cursus is. Daarmee wil ik overigens niet meteen zeggen dat het helemaal zonde van mijn tijd was, een sentiment dat onder sommige deelnemers toch ook wel leefde.
Ik nam er in ieder geval weer eens kennis van of werd herinnerd aan een alleraardigst cyclisch modelletje dat ik me wel bekend voorkwam maar waar ik uit mezelf niet zo maar weer aan gedacht zou hebben. Wellicht voer ik hem nog eens op in de serie cycli en cyclische modellen:
Cycli en wat zoal te doen
Wat dan te doen?
In de cyclus van de roos
The wheel of change

The wheel of change

Het wiel der veranderingen? Big wheel keep on turning … zongen CCR en John Fogerty en later ook Ike and Tina Turner en Tina in Proud Mary. Dylan zong .. everything passes, everything changes .. just do what you think you must do .. en riep ook nogal eens dat .. the times they are a-changin’. En zo is het maar net: panta rhei! Maar als wij mensen iets in of aan onszelf willen of menen te moeten veranderen dan blijkt dat ons nog niet altijd zo gemakkelijk te gaan of in een gewenste richting te sturen. Dat blijkt vaak een wat minder eenvoudig of rechtlijnig proces dan we ons plegen te realiseren. Gelukkig kwamen Prochaska en Di Clemente, in het kader van de cyclische modellen, met de zogeheten ‘wheel of change’ of de ‘veranderingscirkel’ op de proppen. Een mooi, dynamisch model dat theorie en praktijk adequaat lijkt te integreren en zich en met name in de verslavingszorg al geruime tijd als een geschikt werkmodel zijn nut heeft bewezen. Het aardige van een model als dit is dat het zowel theoretisch als pragmatisch georiënteerde lieden aan kan spreken. En dat het werkers in of uit de praktijk concrete handvatten of richtlijnen kan bieden. Zo is het, om maar eens wat te noemen, wanneer wij het nodig achten dat iemand zijn of haar gedrag verandert, toch wel zeer nuttig om te weten of te peilen of en in hoeverre dat ook voor de persoon zelf geldt. Het soort veranderingsprocessen waar we dan over spreken vragen gewoonlijk ook de nodige actieve inzet en/of oefening en daarnaast altijd de nodige tijd om te beklijven. Bovendien lukt het niet altijd of willen wij mensen nogal eens terugvallen in oud gedrag. Dan is zo’n cyclisch modelletje, wanneer de teleurstelling niet al te groot en demotiverend was en er weer nieuwe moed verzameld is, toch maar een zegen want je kunt er in principe altijd weer instappen voor een nieuwe (en doorgaans minder bewerkelijke) ronde. Zoals Brederoo ooit al zei: ‘t kan verkeeren en dat is soms maar goed ook want we willen het wel eens anders dan het gaat. En dan heb je nog eens wat aan zo’n ‘transtheoretisch modelletje’ of ‘evidence-based theory’. Zou Lewin zoiets wellicht zoiets in gedachten gehad hebben?

In de cyclus van de roos

Er rouleren uiteraard nog wel wat meer cycli dan die paar waar ik het laatst eens over had. Zo heb je in het kader van 'meer cycli' bijvoorbeeld ook nog de roos van Leary. En die roos van Leary is beslist een hit en succesnummer te noemen onder de '(cyclische) modellen'. Het is ontsproten aan het brein en het geestelijk kindje van de LSD-professor Timothy Leary.

De kracht van de roos, en dat geldt ook wel voor andere cyclische modellen, is dat het geen statisch maar een dynamisch model van de werkelijkheid is en daarmee waarneembare of gewenste verandering en beweging in die werkelijkheid ook kan illustreren.

De roos van Leary ontvouwt zich rond twee assen of dimensies. Dat zijn dan de as onder/boven in de zin van volgen/leiden of underdog/topdog en de as ik versus de ander(en)/ ik samen met de ander(en). In Leary's eigen bewoordingen ook wel 'the axes of power and love'. Hiermee worden dan geen persoonlijkheidskenmerken gelokaliseerd, gescoord of weergegeven maar de relatie(-ve verhoudingen volgens het principe actie-reactie) en in zekere zin dus ook (de aard van) de communicatie tussen mensen. De verticale as werkt dan complementair in de zin dat elke pool zijn tegengestelde kant uitlokt terwijl op de horizontale as een bepaalde richting juist een zelfde beweging in die richting faciliteert.

Toch maar even een heldere en quasi-geniale inval van die LSD-professor, vind je ook niet? En dat vinden blijkbaar wel meer mensen. Ik zei al dat het een hitje was onder de 'cyclische modellen'. Goog(e)l(e) of zoek anderszins maar eens naar de roos van Leary en je zult er versteld van staan op hoeveel zelfverklaarde mangement guru's, life-coaches en psychologische- en communicatie-adviesbureautjes je stuit. De resultaten van dat googelen op genoemde roos doet tevens vermoeden dat het enthousiasme over en het gebruik ervan toch vooral een Nederlands (talig) feestje is. Zou dat wellicht verband houden met het feit dat wij als enigst volk het woord 'polderen' in ons woordenboek hebben staan? Had ooit de held en voorman van hippies, 'drop-outs' en de psychedelische beweging dat ooit kunnen dromen? Je zou er bijna (de)lyrisch van worden!

Die roos heeft overigens ogenschijnlijk wel voor een aardige boost en de nodige nieuwe werkgelegenheid in Psychobabbelland gezorgd en lijkt dat nog altijd te kunnen doen. Op en rond mijn werk zie ik ook met enige regelmaat de roos van Leary als modelletje voorbij rollen. Sommige mannetjesmakers roepen zichzelf uit enthousiasme voor de 'roos' zelfs uit tot Academie. (De hoogmoed, maar ja, luidt een steeds vaker gehoorde kreet niet: wetenschap is ook maar een mening?) Bestudeer die roos van Leary eens goed, oefen je wat in de toepassing ervan, lardeer het met wat verhaaltjes over communicatie en feedback en bekwaam je wat in de courante pep-talk voor onnozele en andere zielen en ziedaar je kunt een psychologisch communicatie-adviesbureau beginnen en jezelf verhuren als life-coach of trainer. Daar lijkt soms een welhaast eindeloze vraag naar te zijn want je hebt inmiddels ook al weer tig trainers die de trainers trainen. (en hoe cyclisch dat ook moge klinken, het is echt geen (taal)grapje maar serieus waar)

Je kunt met enige welwillendheid en wat gezond verstand ook eens kijken of je zelf iets met dat modelletje of roosje van Leary kunt en of dat je in bepaalde situaties wellicht van dienst kan zijn en vooruit kan helpen. Dat lijkt me iets meer in de lijn en de denkwereld van Timothy Leary liggen en het blijft om een eerdergenoemde reden natuurlijk ook wel een mooi, handig en bruikbaar dynamisch modelletje. << meer cycli | a gentler rose? >>

Wat dan te doen?

Geen gebrek dus aan handelings- of praktijktheorieën en bijbehorende veelal cyclische modellen, in de sociale- en aanverwante wetenschappen, voor wie er behoefte aan mocht hebben of er naar op zoek is. Je zou misschien ook gewoon je boerenverstand kunnen gebruiken. Zelf voel ik toch niet zelden wel enige behoefte aan wat overleg, structuur en/of richtlijnen ten aanzien van de vraag: en wat doen we nu dan? Dat heeft vast wat te maken met het feit dat ik graag ook een beetje begrijp wat ik (of we) zoal aan het doen zijn en met welk oogmerk dat dan is. Helaas ben ik af en toe lichtelijk verstrooid en ook wel eens een beetje vergeetachtig. Zo weet ik, als verpleegkundige, bijvoorbeeld al niet meer hoe die verpleegkundige cyclus nu ook alweer in elkaar stak.



Zelf heb ik echter ook weleens mijn gedachtenkronkels over dergelijke richtlijnen. En zoals in wel meer kwesties denk ik dat we, ook in deze materie, bepaald niet gebaat zijn met krachtdadig klinkende of voorbarige antwoorden maar wel en vooral met het stellen van de juiste vragen. Zo hou ik er soms een eigen interpretatie van de regulatieve cyclus op na. Die bestaat, wat mij betreft, dan de uit volgende drie eenvoudige vragen die mede dankzij het hoge gehalte boerenverstandslogica dat er nu eenaal aan kleeft, dunkt me, toch niet moeilijk te onthouden moeten zijn.

Vraag 1: Wat of waarheen?

Ofwel wat wil je eigenlijk bereiken? Een vraag die zich niet in alle gevallen voldoende laat beantwoorden maar in een dergelijk geval kun je je doelen altijd wel formuleren in termen van welke richting wil je op of waar wil je heen?

Vraag 2: Hoe?

Ofwel hoe denk je dat te bereiken? Wat verwacht je dat er aldoende zal en zou kunnen gebeuren en welke middelen en/of methode verkies je in verband daarmee?

Vraag 3: Lukt het een beetje?

Sta af en toe eens stil bij wat je doet ofwel las zo nu en dan eens een evaluatiemoment in. Conclusies als: zo gaat goed of iets naar links of rechts bijsturen of dit werkt gewoon niet dus we moeten iets heel anders proberen, zorgen dan voor het cyclisch karakter omdat ze je weer terug kunnen brengen bij vraag 1 of 2.

Eenvoudiger kan het toch niet? Bepaald niet wat je 'rocket-science' zou noemen.
Dit lijkt me zo ongeveer het kale geraamte, de 'backbone' en de 'bottom line' van elke methodologische benadering van ons handelen. Het absolute minimum als we handelen nog rationeel en methodisch willen noemen. Niks geen toeters of bellen.
Alles wat je er meer bij zou willen zien, in/op specifieke situaties/momenten nodig acht kun je er volgens mij altijd wel ergens tussenschuiven, inbouwen of aanhangen.



Zo lijkt methodologie, althans die van het praktisch handelen en het methodisch antwoord op de vraag 'wat te doen?', toch weer relatief eenvoudig, nietwaar?
Je hoeft er geen cursus voor te volgen, geen moeilijke boeken voor te lezen en ik vraag hier ook helemaal geen geld voor. Waar vind je nog zoiets vandaag de dag?
Je moet alleen wel bij de toepassing en de uitvoering ervan je gezonde boerenverstand gebruiken, dan lijkt enig succes me toch wel verzekerd!



In eenvoud toont zich ......

ook als het gaat om de verhouding tussen theorie en praktijk,

en volgens mij blijft ook in al die andere cycli, met soms wel erg mooi klinkende theoretische termen, het gezonde verstand toch nog altijd de belangrijkste leidraad bij toepassing ervan in de praktijk!

Cycli en wat zoal te doen

Het leven wordt veelal gekenmerkt en getekend door cycli. Van sommige cycli moeten we nog maar afwachten wat ze ons gaan brengen. Orakels, zieners, wetenschappers en economen en een ieder die zich daartoe geroepen voelt kan en mag zich aan voorspellingen in die zin wagen. Daar is, zoals dat heet, wel een markt voor. En bepaalde cycli geven blijkbaar aanleiding tot de nodige onzekerheid.



Met andere cycli zijn weer we redelijk tot bijzonder goed vertrouwd zoals bv. de getijden van het jaar, het verstrijken van de dag en de nacht en een voor de meeste van ons vertrouwde en terugkerende indeling van de week. Deze cycli bieden structuur in de tijd. Daaraan kunnen we ons overgeven en door mee laten nemen in vertrouwd en terugkerend ritme en regelmaat. Als we tenminste niet al teveel moeite hebben met dat ritme en het tempo.



Ook in de sociale wetenschappen kennen we twee cycli die zich tussen de polen van onzekerheid en zekerheid begeven en daarmee enige naam verworven hebben.

Hier doel ik op de empirische cyclus van A. d. de Groot en de regulatieve cyclus van van Strien.
Daarmee belanden we dan weer midden in de vraagstukken rond de verhouding, danwel het onderscheid tussen theorie en praktijk.
De empirische cyclus beoogt richtlijnen en criteria te leveren voor theorievorming en het verkrijgen van theoretische kennis.

De regulatieve cyclus daarentegen is bedoeld om ons handelen in de praktijk op rationele wijze te ondersteunen en richting te geven.


Daar ik een ietwat theoretisch ingestelde dromer ben en het nagenoeg altijd wel tijd is dat ik ook eens in actie kom en ook eens wat doe, ben ik nu vooral even geïnteresseerd in die tweede cyclus, die pretendeert ons in de dagelijkse praktijk van dienst te kunnen zijn.
De regulatieve cyclus dus die ook in de orthopedagogiek nogal eens genoemd wordt of werd en waar ik en mijn collega's in het werk wellicht nog iets van op kunnen steken en ons voordeel mee kunnen doen.

Even googelen levert wel iets op maar niet zo gek veel. Het blijkt dan met enig kunst- en vliegwerk ook nog tot een hulpverlenings-, een diagnostische- en een therapeutische cyclus omgebouwd te kunnen worden. Wat me bij dit gegoogel het meest opvalt is dat het bij die regulatieve cyclus toch vooral om een Nederlands onderonsje lijkt te gaan. Het zal toch niet zo zijn dat over de grens alles van een leien dakkie gaat, ze daar nooit problemen ondervinden, geen vragen hebben en geen beslissingen hoeven te nemen?
Op welke gronden en volgens welke criteria neemt men buiten ons land dan beslissingen en kiest men zijn route? Ze zullen daar toch in zo'n geval niet weer orakels zijn gaan raadplegen?



Nog wat gegoogel en wat hersengekraak doet me vermoeden dat ik het in de richting van Action research of Participatory action research en Experiential learning moet zoeken. Daar kom ik dan namen van mensen als Kurt Lewin, Paolo Freire en David Kolb tegen.

Kurt Lewin was de eerste die veranderingsprocessen beschreef als een proces of cyclus van unfreeze-change-freeze; terminologie die nu vooral onder managers en coaches gebezigd lijkt te worden.

David A. Kolb, niet te verwarren met die andere David Kolb, is voortbordurend op en geïnspireerd door o.a. John Dewey, Jean Piaget, William James en Kurt Lewin verantwoordelijk voor het ogenschijnlijk drukst besproken en meest aangehaalde cyclisch model van ervaringsleren en de Kolb Learning Style Inventory.
De diensten en de tools van Kolb's EBLS Inc. lijken populair en aftrek te vinden in zowel het onderwijs als in het bedrijfsleven. Het komt me ook wel voor als een zinnige benadering om diverse aspecten te belichten en mee te nemen bij het vormgeven van training, onderwijs en instructie.


Wat het ook altijd goed doet in mangementkringen is de kwaliteitscirkel c.q. -cyclus van W. Edwards Deming ofwel de PDCA-cyclus. Die is dan ook volop te vinden op het web der wetenswaardigheden.


Vanguard bij monde van John Seddon maakt daar, omdat men het in kringen van system's thinkers wel handig acht dat je ook weet waar je als organisatie en als systeem mee bezig bent, de kortere variatie check-plan-do van.


Ja, zo heb je wat van die handelingstheorietjes en -richtlijnen met allemaal hun cyclische modelletjes. Hier zomaar een greep uit het assortiment en ik heb geen idee hoeveel anderen er nog de ronde zouden kunnen doen. Het begint me inmiddels al wel bijna te draaien voor de ogen. Het lijkt wel een mallemolen met al die ronddraaiende cycli.

Toch wil ik nog één zo'n ding naar boven googelen namelijk de verpleegkundige cyclus. Grofweg zo'n 30 jaar geleden volgde ik een opleiding Z-verpleegkunde waarin een enthousiaste verpleegkunde-docent haar best deed om dat verhaal over die cyclus er bij ons in te stampen en het tot onze verpleegkundige catechismus en tweede natuur te maken.
Nu ben ik die toch helemaal vergeten hoe die ook al weer ging en ook even googelen levert helaas nauwelijks iets op. Zou nou net de cyclus die mijn beroep moet ondersteunen in de vergetelheid geraakt zijn? Is dat nou even pech hebben!
Ik vermoed toch dat het gewoon weer een variatie op de regulatieve cyclus geweest moet zijn.

Een mens heeft af en toe wat richtlijnen en wat sturing nodig, nietwaar? Een warhoofd als ik in ieder geval wel. Gelukkig heb ik mijn eigen variatie op de regulatieve cyclus altijd nog en immer paraat, als ik niet vergeet er op het juiste moment aan te denken tenminste. Bij een vorige gelegenheid doopte ik deze heel hoogmoedig en zelfingenomen de criteria van Kruithof en bij een volgende gelegenheid zal ik ze nog eens uit de kast halen en oppoetsen. meer cycli >>

Orakels, cycli, Sigmund en naderend(?) onheil

Laatst ontving ik zomaar een mailtje (spam uit the US of A natuurlijk) waarin een aantal ebooks te koop werden aangeboden en aangeprezen. Deze ebooks zouden de nodige instructies bevatten over hoe je voor te bereiden op december 2012 om zo met voldoende inzet en toewijding nog enige kans op overleving te maken.
Ik heb nog maar even van dit generueze aanbod voor een survival-kit afgezien, maar werd wel nieuwsgierig en googelde 2012 disaster. Zoiets levert dan ruim 300 000 000 hits en zo'n 280 000 000 afbeeldingen op.
Allemensen, wat is hier dan aan de hand?

Het loopt tegen het nieuwe jaar en behalve dat de media ons dan plegen te vervelen met allerlei terugblikken, mensen weer hun favoriete nummers in de top1000 of 2000 willen horen en daarvoor stemmen, radio disc-jockeys zich voor het goede doel in glazen huisjes laten opsluiten en dergelijke wemelt het rond deze tijd ook altijd van de voorspellingen voor dat nieuwe jaar dat komen gaat.
Die voorspellingen lijken in toenemende mate gedomineerd te worden door onheilsprofetieën. Ook elk jaar wordt dan weer eens het eind der tijden aangekondigd met een beroep op de toorn Gods, Nostradamus of een ander orakel.



Het eerdergenoemde grote aantal Google-hits doet vermoeden dat er nogal wat gedoemdacht wordt.
Op het wereldwijde waarschuwende web kunnen doemdenkers in ieder geval genoeg van hun gading vinden. Er zijn zelfs behoorlijk drukbezochte 2012 fora en op youtube zijn zo'n 90 000 filmpjes te vinden die menen iets te melden hebben over het einde van de wereld in 2012. Als je ze nog allemaal zien wilt moet je wel opschieten want volgend jaar rond deze tijd zouden we op z'n minst zonder electriciteit en dus zonder internet zitten.

Hoewel men bij de nu voorspelde december 2012 ramp ook weer Nostradamus, een overlevering van de Hopi-indianen, de Maya kalender, de oude Egyptenaren en meer er bij sleept om de beweringen kracht bij te zetten, beroept men zich ook op (pseudo-?) wetenschappelijke argumenten.
Terwijl anderen zich weer op de bijbel, de veda's en de koran menen te kunnen beroepen om een en ander tegen te spreken.

De argumentatie op wetenschappelijke gronden voor een op z'n minst een bijzonder jaar door verstoring en uitval van electriciteit en communicatiemiddelen zou ondermeer van NASA komen. Er schijnt een 11-jarige cyclus van activiteit op het oppervlakte van de zon te heersen die komend jaar een ongekende piek zou bereiken. Men spreekt in dit verband van solar storm en solar flares. Dat lijkt toch iets anders dan de toorn der goden.
In worst-case scenario's wordt ons daarbij een compleet ontregelde samenleving met bv op hol geslagen oververhitte kerncentrales voorgespiegeld.
Zie hier de rectificatie en geruststelling van NASA.



Maar het kan natuurlijk altijd nog wel heftiger en spectaculairder. Voor het ultieme apocalyptische beeld moeten we bij Patrick Geryl te rade gaan. Hij wijst ons op weer een andere en wat langduriger cyclus, namelijk een die 11000 en nog wat jaren zou duren en die zijn climax vindt in een abrupte verschuiving van de polen over vele honderden kilometers. De gevolgen van een dergelijke catastrofe zijn toch nauwelijks te overzien, zou ik denken. Mijn verbeelding schiet hier althans schromelijk tekort. Dat geldt blijkbaar, als ik de vele youtube filmpjes, survival-kits, doomsday-shelters, -ebooks, -websites en discussies over dit onderwerp op het web der toch wel wiebelige waarheden zo eens bezie en inschat, bepaald niet voor iedereen.

Als ik het goed begrepen heb mogen we volgens Geryl als gevolg van die pole-shift rekenen op een wereldwijde vloedgolf van 2 km hoogte. Als zo'n plotse zondvloed ooit al met een factor 10 minder bewaarheid zou worden, heb ik het, vermoed ik, wel gehad en gezien en zou ik echt niet meer weten hoe en waarvoor nog verder te gaan. Veel mensen blijken daar toch anders tegenover te staan en druk doende en denkende om dit te overleven. Deze lieden willen tegen die tijd met hun survival-kits gebieden opzoeken waar enige overlevingskans zou zijn. Volgens Geryl moeten we ons dan naar Afrika begeven en wel naar plekken boven de 2000 meter. De ironie wil echter dat die plekken zich veelal in wildparken en natuurreservaten bevinden waar het meestal verboden en niet zonder gevaar is om te kamperen. Ha ha, tja, zo maken sommige zogeheten bedreigde diersoorten wellicht nog de meeste kans op overleving.



Mijn glazen bol is helaas toevallig net stuk dus ik durf er niet zoveel over te zeggen. Ach, we zullen het allemaal wel zien (of niet natuurlijk). Binnen afzienbare tijd in ons aller theater.