Een museaal weekendje

Marian had nog een presentje voor me in petto in verband met mijn zoveel-jarig bestaan. Daartoe togen wij afgelopen vrijdag naar het Oosten van het land om eens een kijkje te nemen in het museum MORE. Die letters staan voor MOdern REalisme. Dat onlangs geopende museum bevindt zich in Gorssel en heeft nagenoeg de complete collectie van ene D. Scheringa overgenomen. Enkele jaren geleden waren die werken nog, een paar kilometer hier vandaan, in Spanbroek te bewonderen en sprak men ook nog vaak van 'magisch realisme'. Nu was genoemde Dirk S. ook een soort van magiër in financiële zaken, al vond menigeen dat zijn trucjes met de pecunia in realiteit op niets anders dan klinkklare op- en zakkenlichterij neer kwam. Maar goed nu moet je dus naar Gorssel om deze werkelijkheidsgetrouwe(?) stroming in de beeldende kunst van naderbij te be- en overzien. En het hing en stond er zeker wat overzichtelijker en ruimtelijker bij dan in het schooltje in Spanbroek. Het geplande nieuwe gebouw en inmiddels bijna ruïne in Spanbroek zou overigens de huidige MORE locatie in dat opzicht wellicht weer met een paar stappen overtroffen hebben.
Wel miste ik het zittend naakt van Lucien Freud een beetje maar MORE richt zich op uitsluitend Nederlandse kunst.
Na dit museumbezoek reden we naar Zutphen om daar in een wit hotel (zonder Zaanse groene huisjes) in te checken en daar de sauna en een maaltijd te gebruiken.
Die zaterdag hebben wij de binnenstad en stadsmuren, of wat daar van over was, eens op ons gemak bekeken en belandden aldus 's middags van de markt in het museum Henriette Polak in Zutphen. Net nog even in het oude gebouw aan de Zaadmarkt want over een paar weken zouden ze verhuizen naar een ruimer pand dat ook toegankelijker voor minder-validen wordt.
Wij vonden het nog even heel aangenaam en plezant om de modern-klassieke collectie in deze ambiance van krakende houten vloeren, smalle wenteltrap, ongelijke vloeren en kleine binnenplaatsjes te kunnen bewonderen.

Die avond aten we buiten de deur; van het hotel, dan wel te verstaan. We zaten natuurlijk niet buiten want daar was het nogal nat vanwege de regen.

Zondag keerden wij weer westwaarts maar deden dat via een omweggetje langs respectievelijk Enschede en Zwolle. Dat niet om nu eindelijk eens een keer uit te zoeken waar Abraham de mosterd toch vandaan haalt maar omdat het rijksmuseum Twenthe en de Fundatie gezamelijk en in samenwerking met Tate Britain nog tot 3 januari de expositie: ‘Gevaar & Schoonheid - Turner en de traditie van het sublieme’ in huis hebben. Zo heb ik dit weekend mijn portie 'kunst en cultuur' dus wel ruimschoots gehad en zou ik daar, bij wijze van spreken, toch weer een poosje op moeten kunnen teren.
Dan heb ik gisteravond nog even een lezing over Ernst Ludwig Kirchner bijgewoond. Davos was me toch iets te ver voor een maandagavond maar tot 10 april kan ik nog altijd in het Singer terecht.

Kunstzinnige mensbeelden?(2)

De figuratie lijkt inmiddels al een poosje weer terug en gerespecteerd in de hedendaagse kunst. De figuur of het beeld van de mens, dus van onszelf, neemt een prominente plaats in in die hernieuwde belangstelling voor figuratieve kunst.
Zo lopen of liepen er recentelijk een aantal exposities met een kunstzinnge kijk op de mens die, wat mij betreft, zeker de moeite waard zijn.


In het Stedelijk was eind vorig jaar ‘The image as burden’ te zien; een overzichtstentoonstelling van het werk van Marlene Dumas. In haar werk staan beelden van de mens in diverse gedaantes en sociale relaties onmiskenbaar centraal; het bestaat uit zo ongeveer niets anders.


Nu kan dat iemands smaak niet zijn of men kan zich wat ergeren aan zoveel tromgeroffel en loftrompet maar de kritiek van Sander van Walsum sloeg, meende ik, de plank toch volkomen mis.
Ik vond het zondermeer een indrukwekkende en goed gepresenteerde expositie.


Diverse ‘mensbeelden’, of de zoektocht daar naar, vormen ook expliciet het thema van de expositie ‘in search of meaning; Mensbeelden in globaal perspectief’ in museum De Fundatie.


In het voorwoord van de catalogus door samenstelster Anne Berk wordt een en ander kernachtig samengevat. Enkele citaten daaruit:

Het is interessant om te zien dat de kunsten in tijden van maatschappelijke en ideologische onzekerheid grijpen naar de mensfiguur. Er lijkt in onze kunsttraditie wel een correlatie te bestaan tussen het vormgeven van hemelbestormende visioenen in abstractie en het reflecteren over de persoonlijke met mensbeelden in maatschappelijk zware tijden.

Het lijkt speculatief, maar als kind van de koude oorlog durf ik het wel aan: de hernieuwde aandacht voor religie heeft alles te maken met het verdwijnen van een ideologisch alternatief voor het kapitalisme. Wij voelden ons blijkbaar comfortabel bij de polarisatie in links en rechts en hebben nu behoefte aan andere piketpalen om ons leven te structureren. Tegelijkertijd is onze wereld veel groter geworden en zijn de ideologische keuzes pluriform.

In Search of Meaning gaat niet over antwoorden, maar om de reflectie op het leven als zinvolle activiteit op zich.

Deelnemend kunstenaar Jan Fabre zegt in dat verband:

Ik ben gedoemd een Ziener te zijn die niet kan zien.

Dat lijkt me een uiterst beknopte doch rake samenvatting van wat we ook wel de ‘condition humaine’ plegen te noemen.


De mens op zoek naar zichzelf; naar z’n oorspong of naar z’n bestemming?
En wat waar komt die mens dan uit en wat vindt ie daar dan ...?


Wellicht zouden hier ook enkele citaten van Lao-Tse niet misstaan; zoek er hier zelf maar eens een paar uit.


En dan is de klap op de vuurpijl, waar het betreft de mens en diens beslommeringen in beeld gebracht en tentoongesteld, momenteel toch wel de expositie over de ‘Late Rembrandt’ in het Rijks.


Nu is ons nationale icoon ‘Rembrandt’ inmiddels tot een ideologische constructie verworden zoals Huub Mous in het artikel ‘Rembrandt, de levende dode van onze natie’ terecht opmerkt. Rembrandt enerzijds als supermerk voor onze nationale 'branding en marketing' en anderzijds als verpersoonlijking van de Hollandse humaniteit en als doorleefde kenner van de menselijke ziel. Zouden wij onszelf daar niet graag aan spiegelen en ook wat aanspraak op die laatste kwaliteiten maken? Dat is ons toch wel een paar stuivers waard, nietwaar?


Deze expositie laat echter wel het neusje van de zalm en een paar van de mooiste voorbeelden zien van hoe een mens ‘de mens’ in verf en op doek kan neerzetten en vereeuwigen. Nu even voor de ganse goegemeente te aanschouwen.



Er zitten een aantal van mijn ‘long-time favourites’ uit de schilderkunst tussen en ik wil in ieder geval van deze gelegenheid gebruik maken om ze eens of weer eens ‘in het echt’ te aanschouwen. Ik vermoed dat het er, evenals bij de vorige Rembrandt-expositie, naar mijn goesting, wel weer, of veel te, en niet meer echt gezellig druk zal zijn maar dat lijkt heden ten dage wel onvermijdelijk bij dergelijke gelegenheden.


Joost Zwagerman en Jan Bor kunnen het beslist heel mooi vertellen wanneer het Rotkho en Mondriaan betreft; maar Rembrandt-adept en historicus Simon Schama kan dat ook, en zo mogelijk met nog meer geestdrift, wanneer het over die Hollandse (mensen)schilder Rembrandt van Rijn gaat. Hier te zien in Kunstuur; uitzending gemist.


Ecco l'uomo

Rotkho en kleur

De eerste vrijdag van dit nieuwe jaar brachten wij weer eens een bezoekje aan het Gemeentemuseum Den Haag, waar vanaf september vorig tot 1 maart van dit jaar werk van Mark Rotkho is te zien.
De publiciteitstrom werd rond deze expositie behoorlijk geroerd, zozeer zelfs dat googelen op Rotkho op dit moment al direct na het museum en de Wikipedia een verwijzing naar DWDD oplevert. Een nogal snel en lawaaierig programma waar Rotkho, die de rust en de stilte zo waardeerde en propageerde, toch, vermoed ik zo, allerminst van gecharmeerd zou zijn.



Die publiciteitstroom lijkt z'n vruchten in elk geval wel af te werpen. Hebben grotere musea hebben de laatste jaren sowieso geenszins te klagen over een gebrek aan belangstelling en toeloop, nu mochten we buiten achter een flinke rij aansluiten. Een uur later, in een bomvolle expositieruimte beland, moest ik nog wel even met weemoed terugdenken aan mijn eerste bezoek aan dit Haags Gemeentemuseum. Dat was in de zestiger-jaren toen ik hier als tiener, op een doordeweekse dag tijdens de zomervakantie, zo ongeveer moederziel alleen door de zalen en de gangen dwaalde. Destijds werd hier de eerste grote overzichtsexpositie van Mondriaan gehouden en de publieksdichtheid was toen van dien aard dat je rustig met regelmatige tussenpozen een kanon door de gangen had kunnen afschieten zonder een levende ziel te raken. Dat is dan in een halve eeuw toch wel even veranderd.
Wij maakten, in de hoop de omgeving zo ietwat buiten te kunnen sluiten, maar eens gebruik van de zogeheten audiotour. Zo hoorden we Peter Tuinman in meer hapklare brokken vertellen wat ook al op de muur geschreven stond. Wanneer je de engelstalige entry over Rotkho doorneemt weet je overigens net zoveel en nog veel meer over hem.
Wie een Rotkho wil aanschaffen moet een flinke zak duiten kunnnen neertellen. Rotkho geldt als een abstract expressionist en daarbinnen weer als representant van de richting Color Field painting. Maar over kleur gesproken, Rotkho wilde beslist niet als colorist gezien of benoemd worden. In een interview waarin hij nadrukkelijk tegensprak een colorist te zijn, zei hij ooit dat kleur hem niet wezenlijk interesseert en het niet meer dan een middel is.
Zijn doel is de elementaire menselijke emoties tot uitdrukking te brengen en aldus mogelijk een religieuze ervaring op te roepen.
Of de schilderkunst zich daar nu bij uitstek toe zou lenen, kun je natuurlijk afvragen. Maar dat lijkt dus wel de weg die Rotkho wilde gaan of slechten. Hij vond dat je niet over (zijn) schilderijen moest praten maar ze moest ervaren. Dat eerste ga ik, buiten de bekentenis dat het aanschouwen ervan mij toch geen noemenswaardige religieuze of spirituele ervaringen heeft opgeleverd, dan ook maar niet doen. Wellicht dat de andere (be)zoekers het beter troffen met die extatische of anderszins bijzondere ervaringen.
Er viel overigens ook nog een Mondriaan te bewonderen; nog zo'n schilder die behalve de kwalificaties abstract, radicaal en vernieuwer ook nogal eens als diepere motivatie een spirituele zoektocht wordt toegedicht.