TV-loze tijdperk?

Ik zie hier onderaan op het tellertje dat dit blog inmiddels la meer dan 60.000 keer werd aangeklikt. Dat is natuurlijk helemaal niets oftewel 'peanuts' naar hedendaagse Blog- of Vlogbegrippen maar ik vind het toch maar indrukwekkend en als onvoorstelbaar veel klinken.

Nu doe ik er momenteel bar weinig aan om dit blog enigszins lezenswaardig of actueel te houden en het effect daarvan is terug te zien in de staafdiagrammetjes met de geturfde bezoekersaantallen.

Zo heb ik bijvoorbeeld ook nauwelijks iets verteld of laten zien van onze verblijf op La Palma begin dit jaar; en al helemaal verzuimd gewag te maken van ons weekendje Schiermonnikoog en een recent rondreisje van drie weken door Duitsland. Hier toch wat beeld van die laatste trip. We deden dit keer een rondje Sauerland,
Keywords: Duitsland;Sauerland

de Palts,
Keywords: Duitsland, Pfalz

Dresden
Keywords: Duitsland, Dresden

en het Teutoburgerwoud.
Keywords: Duitsland;Teutoburgerwald

Inmiddels zijn we beiden met pensioen en ditmaal gingen we dus beiden als pensionado op stap. Er gaat toch niets boven een beetje solidariteit!
Een ander aardig dingetje was dat we drie weken lang helemaal geen TV gezien hebben. En het ook niet misten. En wat een verademing dat is besefte ik deze afgelopen week maar eens temeer als ik zag wat er zoal op die buis voorbijkomt met als absoluut dieptepunt de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de verslaggeving daar rondom. Misschien wordt ik wat te oud voor al dat opgewonden gedoe en gezeur op niets af, maar wat mij betreft zijn zowel het gebodene op de televisie als onze veelgeprezen democratie ook niet meer wat het geweest is en nogal glansloos.
Moet ik soms wat vaker op vakantie gaan of gewoon de TV uit laten? Maar ja, dan zag ik van de week ook een EO documentaire over ene Spinoza, een vrije denker en dat was dan toch weer aardig en, voor wie daar voor openstaat, wellicht ook nog wat leerzaam en stichtelijk.

Tussen "..." (21) Spinoza

Tja, dan hoort er op dit blog bij de door mij hoog gewaardeerde en de voor mij bijzonder aansprekende uitspraken ofwel 'tussen die aanhalingstekens of quotation-marks' toch ook iets van die grote wijsgeer Benedictus de Spinoza te prijken.
Ik dacht zo dat ik dat wel een beetje aan mijn stand verplicht zou zijn; dus maar even naar een geschikte Spinoza 'quote' gezocht.

Wat ik zo aardig en opvallend vind aan Spinoza is de sprekende verwantschap van zijn filosofie met het gedachtegoed van het Taoïsme. Toevalligerwijs had ik me voorgenomen om me, na mijn arbeidzame leven, eens wat te verdiepen in deze Oosterse denkwijze. Wellicht zou ik daartoe, gezien de citaten die ik zo tegenkwam, zijdelings ook nog bij Spinoza terecht kunnen.

Mijn keus valt dan op het volgende citaat: waarvan ik ook niet wist dat Spinoza dit gezegd zou hebben en dat ik alleen in het engels tegenkwam:

No matter how thin you slice it, there will always be two sides

ofwel

Ongeacht hoe dun je de plakjes afsnijdt, ze zullen altijd nog twee kanten hebben

Mooie uitspraak en sluit naadloos aan op een van mijn favoriete stellingen dat elke kwestie of elk ding altijd meerdere kanten heeft zoals daar zijn: een binnen- en een buitenkant, een linker- en een rechterkant, een boven- en een onderkant en ga zo nog maar even door.
Voormalig premier Den Uyl roerde het ook altijd al aan: Enerzijds ... anderzijds ...

De ware liefhebber kan deze "qoute" desgewenst ook nog als wallpaper op zijn scherm laten prijken: Quote als wallpaper

Spinazie eten of Spinoza lezen?

Hoogleraar filosofie Steve Nadler lijkt ons in zijn Aeon artikel, waar het religie en intellectuele vrijheid betreft en als variatie op de bekende Nederlandse uitdrukking 'Ga zo door mijn zoon en gij zult ...', op het hart te willen drukken:

Gij zult Spinoza lezen

Nu lijkt me dat bepaald geen sinecure, niet zomaar iets uit de categorie fluitje van een cent, koud kunstje of appeltje eitje om maar eens wat te noemen.
Daarom zou ik zeggen: begin, als het een eerste kennismaking betreft, eens met wat citaten van deze lenzen- en scherp slijpende wijsgeer tot je te nemen. (een engelstalige versie)
Mocht de interesse of herkenning van dien aard zijn dat je meer wilt weten is er op het W(ereldwijde).W(eb van).W(etenswaardigheden). nog genoeg te vinden over Neerlands grootste wijsgeer, zij het uiteraard veel in het Engels.
Een aardige kennismaking in de Nederlandse taal is het boekje: Spinoza in 107 vragen & antwoorden van dominee en ambassadeur van Spinoza Jan Knol.

In de fanclub van Spinoza komen we nogal wat klinkende namen tegen zoals die van Albert Einstein voor wie Spinoza zijn grootste held en voorbeeld was.

Hoe vrij ...?

De titel of boodschap van dit lied geldt inmiddels als een gevleugelde uitdrukking.

En met gezondheid, rijkdom en geluk lijkt vrijheid in onze cultuur toch een van de meest gekoesterde of vaakst genoemde idealen.
Maar in een tijd waarin religie een heet hangijzer lijkt te worden en in het licht van de oprukkende polarisatie en het huidige populisme moeten we ons misschien nog weer eens afvragen:
Hoe vrij zijn wij eigenlijk in ons hoofd?
En kunnen wij onze opvattingen, vragen en twijfels echt zomaar vrijelijk uiten?

Volgens Steven Nadler zouden we er juist in deze tijd goed aan doen de woorden van Spinoza ter harte te nemen. Volgens mij ook!

Filosofie; van eigen bodem (8)

Nederland staat of stond bekend als het land van de koopman en de dominee, als het land waar alles vijftig jaar later gebeurt, als het land dat nu eens niet door God geschapen werd maar door de Hollanders zelf; maar bepaald niet als het land van grote filosofen.

Toch kunnen we ons op minstens twee grote namen beroepen die op bijna alle lijstjes van belangrijke filosofen voorkomen, te weten: Desiderius Erasmus van Rotterdam en Baruch Spinoza. Met name Spinoza wordt in het gemeen tot de crème de la crème van de grote denkers gerekend. Het werk van Spinoza is tot op de dag van vandaag voor velen de inspiratie en verdediging van vrijzinnig denken en het praktiseren van tolerantie gebleken.

Maar het lijkt mij dat in dit rijtje een naam ontbreekt. Alle goeie dingen komen toch in drieën?
Het gezegde luidt dat een profeet in eigen land zelden geëerd wordt. Dat zou weleens van toepassing kunnen zijn op de filosoof Herman Dooyeweerd.
Dooyeweerd is, lijkt mij toch, een bijzonder interessante en ondergewaardeerde filosoof van eigen bodem en een die toch zeker een plaats in de 'philosopher's hall of fame' waardig is.

Het ideeëngoed van Dooyeweerd staat gemeenlijk bekend als 'de wijsbegeerte der wetsidee', oftewel de WdW. Het was voor een belangrijk deel de filosofische uitwerking en onderbouwing van het begrip 'soevereiniteit in eigen kring' van de voorman der kleine luyden Abraham Kuiper.
Voor de nodige 'ins and outs' van zijn werk (en dat is heel wat meer dan ik zo bevatten kan) zie: the Dooyeweerd pages.

Dooyeweerd en kornuiten funderen hun reformatorische wijsbegeerte in het christelijke openbaringsverhaal van God, schepping, zondeval en verlossing door Jezus Christus in de gemeenschap van de Heilige Geest.
Iets waar ik als agnost natuurlijk niet in meega en nadrukkelijk afstand van neem.
In de aanloop naar dat verhaal brengen Dooyeweerd en de zijnen wel zeer interessante overwegingen en bedenkingen over immanentie, transcedentie, Archimedisch punt en archè ter berde.

Wat voor mij vooral de charme en aantrekkelijkheid verleent aan de wijsbegeerte der wetsidee is notie om de werkelijkheid te benaderen in termen van zinzijden, wetskringen en modale aspecten. Er wordt een soort gelaagdheid van de werkelijkheid onderkend; aangeduid als aspecten van de werkelijkheid die elk hun eigen modus, logica en wetmatigheden hebben. Deze aspecten zijn niet tot elkaar te herleiden; dat wat een aspect in de kern definiëert en onderscheid van alle andere aspecten wordt de zinkern genoemd. De modale aspecten zijn in een specifieke volgorde gerangschikt waarbij lagere of vroegere aspecten steeds de fundering vormen voor de latere aspecten. Dooyeweerd formuleert 15 onderscheiden aspecten en zinkernen te beginnen bij het arithmetische aspect van de discrete hoeveelheid en eindigend met het pistische aspect van het geloof. Deze aspecten die we aan de concrete werkelijkheid kunnen onderscheiden komen we in die werkelijkheid steeds gemengd en in onderling variërende samenhang tegen. De lagere aspecten kunnen in verschillende verhoudingen en mate in de hogere aspecten een rol spelen maar slechts als object en nooit als subject.



Nu gaat het me hier in eerste instantie niet zozeer om of de exacte invulling van dit, om met Marten Toonder's Kwetal te spreken, grote denkraam geheel en al juist zou zijn al lijkt het zeer gedegen in elkaar te steken. Het gaat mij meer om het principe van een zekere gelaagdheid van de werkelijkheid met iets van een ontwikkelingsperspectief, een openheid of onbepaaldheid naar de voorkant, de bovenkant of de toekomst. Enerzijds omdat ik denk dat dat het wezenlijke karakter van onze werkelijkheid weerspiegelt en anderzijds omdat ik denk dat dat besef en een intellectuele/filosofische uitwerking of verwoording daarvan weleens het meest effectieve medicijn tegen absolutisme, reductionisme, doorgeschoten objectivisme of rationalisme en wat iets meer zij, zou kunnen blijken.

Zoals gezegd lijkt dit denkraam van de modale aspecten mij bijzonder geheid in elkaar te zitten.
Maar als ik dan bij het lijstje aspecten zie dat nr 11 het economische aspect boven nr 10 het sociale aspect staat, dan moet ik toch wel even op mijn achterhoofd krabben (iets dat ik overigens al veel te vaak gedaan heb) en denk bij mezelf: volgens mij is de economie toch een middel dat tot doel heeft de samenleving te dienen en niet andersom! Als ik dan vervolgens zie dat de zinkern van het economische aspect zou zijn: de spaarzame wijze van beheer, dan valt een en ander weer op zijn plek.

Maar de economie zoals wij die al sinds jaar en dag kennen wordt, dunkt me, onder leiding van onze politici, toch door heel andere motieven beheerst. En als ik dan op de Wiki-entry over Dooyeweerd lees dat Balkenende, Rouvoet en Donner terdege kennis genomen hebben van zijn ideeën, dan vermoed ik dat of ik of enkele van deze heren het niet helemaal goed begrepen hebben. Maar ja, ik heb de laatste jaren ook sterk de indruk dat waar het sociaal en economisch beleid betreft de C van CDA allang niet meer voor christelijk maar eerder voor centrum-rechts staat. Dan hebben we het echter over iets anders dan de filosofie in Nederland.