'The cloud' in beeld

Mensen die iets met of op een computer doen schijnen steeds vaker in de wolken te zijn. Het lijkt inmiddels wel alles 'in the cloud' wat de klok slaat. Er wordt in gewerkt dat het een aard heeft en we bewaren er een bulk aan gegevens in. Dat moet toch een beste wolk zijn. Waar zou je toch zo'n wolk kunnen vinden?

Zelf mag ik graag eens een wolkje of een wolkenluchtje bewonderen of op de gevoelige chip (vroeger was dat een plaat) vastleggen, zoals bijvoorbeeld deze vorige week. Maar ik kan me toch moeilijk voorstellen dat al dat gecompeuter en die dataopslag in 'zo'n wolk' plaatsvindt. Veel te zweverig en veel te vluchtig die dingen, zou ik zo denken, al blijven ze wel hardnekkig in altijd maar wisselende vormen en gedaanten terugkomen. Nu stuitten wij dit voorjaar in het Leopold Museum in Wenen bij toeval op een expositie met als thema 'Wolken' of 'Clouds'. Het doet de mens toch wel goed om zo nu en dan eens in de wolken te verkeren. Je komt er nog eens voor aardige verrassingen te staan. Zo troffen wij er deze bijzondere wolk aan. Zou dit dan die befaamde 'cloud' zijn of zou ie er ook ongeveer zo uit zien? Hij ziet er qua soliditeit in ieder geval een stuk bestendiger uit dan de meeste wolken die ik ooit heb gezien. Bovendien kun je er, zo te zien, ook nog iets in bewaren. Hij blijkt (en dat oogt dan misschien weer wat ouderwets, maar niet alles kan natuurlijk high-tech zijn) toegankelijk middels een touwladdertje.

P.S. Mosterd na de maaltijd maar bedenk nu, een dag later, opeens dat hier natuurlijk een aardige zinspeling met link naar Spelen met de wolken niet zou hebben misstaan.

Berggasse 19

In Wien bezochten wij uiteraard ook enkele musea om daar het originele werk van een aantal bekende figuren, wiens namen onlosmakelijk aan de stad verbonden zijn, te aanschouwen. Dat zijn dan namen als Klimt, Kokoschka en Schiele. Dergelijke musea van beeldende kunst bezoek je dan gewoonlijk met het oog op enkele te verwachten oogstrelende ervaringen. We brachten daarbij ook een bezoekje aan de Berggasse 19. Dat heet ook een museum te zijn maar dan toch één van een iets andere orde. Zo’n slordige eeuw geleden woonde daar ene Dr. Sigmund Freud. Dat woonhuis annex praktijk van toen is nu één van de twee Freudmusea. Het andere staat in Londen waar Freud zich na diens vlucht voor de nazi's vestigde. Mocht je erg nieuwsgierig zijn naar de inmiddels befaamde sofa van de(ze) psychiater moet je niet in de Berggasse zijn maar in het museum in Londen. Dat laatste museum was toch wel een beetje ver weg en we stonden nu eenmaal voor de deur van Berggasse 19 dus … Het verhaal en de erfenis van Sigmund Freud mag in z'n globaliteit wel genoegzaam bekend geacht worden of niet soms ….? En wie kent niet, mede uit persoonlijke ervaring, de zogeheten freudiaanse verspreking? Freud had, zo vernam ik daar, drie grote 'passies', of zo je wilt 'obsessies', te weten reizen, roken en verzamelen. Nou probeer dat maar eens in freudiaanse termen en op freudiaanse wijze te duiden. Freud was jedenfalls een sleutelfiguur en een belangrijke pionier in de vestiging van de psychologie als zelfstandige wetenschappelijke discipline en de stamvader van het fenomeen psychotherapie. Wat mij daar binnen op menig moment misschien nog het meest bevreemdde en frappeerde was hoezeer zijn levensgeschiedenis, zijn vriendschappen, zijn uitspraken, geschriften, notities, brieven, discussies en wat iet meer zij, kortom zijn hele leven (en daarmee van de ontwikkeling van zijn zoektocht naar wat de mens beweegt en hoe het geestelijk leven van diezelfde mens zich over diverse hobbels en door allerlei knopen kan ontvouwen), hoe dat alles zo tot op de letter en zo in detail gedocumenteerd blijkt te zijn. Tegenwoordig lijkt het soms wel een beetje mode en bon ton om ongelimiteerd en niet in het minst gehinderd door al te veel kennis van zaken uitsluitend kritiek op Freud en zijn theorieën te spuien. Freud-bashing heet dat dan wel. Hetzelfde gaat overigens op voor Marx. Nu zijn beide heren altijd controversiële figuren geweest in het denken over onszelf en de inrichting van onze samenleving en dat zullen ze altijd wel blijven. Er is zeker zinnige en gefundeerde kritiek en nuancering mogelijk en nodig op het gedachtegoed van Marx of Freud, maar het bij voorbaat en soms toch wel erg populaire en gratuite ridiculiseren en verguizen van alles wat ze ooit ter berde brachten, zegt, lijkt me, toch heel wat meer over de intelligentie en de intellectuele bagage van deze criticasters dan over hoe gek, dom of slecht deze twee grote rationeel ingestelde humanisten geweest zouden zijn. En naar het zich laat aanzien kun je dergelijke lieden en een dergelijke ongenuanceerde houding vreemdgenoeg ook in toenemende mate in de hoek van sociaal werk en sociale wetenschappen tegenkomen.

Hundertwasser-Krawinahaus

De Oostenrijkse kunstenaar Hundertwasser werd in 1928 als Friedriech Stowasser geboren. (Hij stierf in 2000 aan boord van de Queen Elizabeth 2 en dus niet aan boord van de Regentag dat een decennium als zijn derde huid dienst deed) Friedensreich Hundertwasser of voor de volledigheid Friedensreich Regentag Dunkelbunt Hundertwasser luidt de artiestennaam die hij aannam. Die naam is niet het enige dat verraadt dat we hier met een kleurrijk figuur van doen hebben. Ook zijn schilderijen, wandkleden en toegepast werk getuigen van zijn voorkeur voor een kleurrijk bestaan en zijn afkeer van doodse en/of domme rechtlijnigheid. Het meest bekend is hij ongetwijfeld geworden door de bijzondere bouwwerken die hij ontwierp en die onmiskenbaar van zijn hand zijn. Hundertwasser hield er een naturalistisch, humanistisch en ecologisch filosofie op na, waarin huizen en gebouwen onze derde huid zijn. In de grond was hij als kunstenaar vooral een maatschappij- en cultuurcriticaster die het niet bij die rol wilde laten maar vooral wilde laten zien hoe het anders kan. Zijn commentaar op het zogenoemde Nieuwe Bouwen:

“Deze bouwstijl (Het Nieuwe Bouwen) kun je omschrijven als: gevoel- en emotieloos, dictatoriaal, harteloos, agressief, glad, steriel, zonder ornamenten, koud, onpoëtisch, onromantisch, anoniem en gapende leegte. Een drogbeeld van functionaliteit. Huizen waarin mensen wonen, mogen niet worden overgelaten aan een tegen een cultuurpolitiek agerende architectuurmaffia die nihilistisch esthetische spelletjes met de mensen speelt.(...) als die intellectuele, natuur- en mensvijandige maffia mensen dwingt generaties lang in pervers modernistisch geconcipieerde en zielloos gebouwde huizen te wonen, dan is dat een permanente misdaad. Deze gedwongen acceptatie van dictatoriale huizen door bewoners legt precies de basis voor de algemene geestelijke en lichamelijke nood waaronder onze westerse beschaving, de staat, de natuur en wij allemaal lijden.”

Over het bekende Hundertwasser-Krawinahaus dat wij in Wenen opzochten om het eens in levende lijve te bewonderen zei hij:

“Dieses Haus ist meine Seele!”

We hebben zijn ziels-creatie eens op ons gemak bewonderd en ik moet zeggen, het beroert bij sommige lieden blijkbaar inderdaad de ziel, want ik werd er althans behoorlijk vrolijk van. Nu heb ik toevallig ook wel iets met kleur en ik voel me ook niet al te senang bij al te veel rechtlijnigheid, kortom ik mag die die Hundertwasser wel. Vanuit de shop kreeg ik overigens nog een documentje mee met daarop het antwoord op de immer prangende vraag:

Why did the chicken cross the road?

Hundertwasser doet in zijn architecturaal werken waarschijnlijk nog het meest aan Gaudi, ook een representant van de organische architectuur, denken.

Wiener Prater

In het stadsdeel Leopoldstadt tussen de Donau en het Donaukanaal in Wenen ligt het Wiener Prater. Wij mogen dan een Willem de Zwijger hebben, daar hebben ze dus een Wiener Prater. Het Wiener Prater is een langgerekt stuk groen en park dat ooit als speeltuintje en jachtgebied voor diverse keizers en hun adelijk gevolg vorm kreeg. In het Prater mag tegenwoordig niet meer gejaagd maar nog wel gespeeld en gerecreëerd worden. Dat wordt met name zichtbaar in het stukje Prater dat ook wel Wurstelprater heet. Dat is namelijk wat wij een 'permanente kermis' of een 'pretpark' zouden noemen en wat daar een ‘vergnügungspark’ heet. Dat vind ik nog eens een aardige naam; ik neem aan dat het zo heet omdat het de bedoeling is dat je je daar eens ernstig ‘verkneukelt’. De naam ‘Wurstelprater’ schijnt overigens iets met ene ‘Hanswurst’ of ‘Hansworst’ van doen te hebben. Hemelsvaartdag was een bijzonder aangename en warme voorjaarsdag in Wenen en wij wandelden die dag vanaf het centum langs het Donaukanaal naar het Prater. Daar wilden we namelijk dat fameuze reuzenrad wel eens zien. Het ‘Riesenrad’ van het Prater is zeker niet het grootste of hoogste ‘Ferris wheel’ ter wereld maar toch wel erg groot en hoog. Wel is het, als ik me niet vergis, het oudste nog draaiende grote wiel van dat formaat. Daarnaast ontleent dit Wiener Riesenrad de nodige faam aan het feit dat het als in een aantal klassieke filmmomenten figureert waarvan de bekendste wel is: ‘The Third Man’ met Orson Welles in de hoofdrol. We hebben het Riesenrad inderdaad gezien en bewonderd en hoewel we bepaald geen bijzonder fanatieke kermisgasten zijn, konden we dit speciale rondje luchtreizen op deze Siesklimop toch niet aan onze neus voorbij laten gaan. En zo we werden dan getrakteerd op een aantal mooie panoramische uitzichtjes over Wenen en het Prater.

Wenen

Nee, we hoeven niet meteen te gaan huilen nu … maar de bestemming van onze voorjaarsvakantie was dit jaar eens niet Arcen en de baden maar onder andere een stedentrip naar Wenen. Maar wat denkt een mens dan toch in Wenen te moeten zoeken of te vinden? Wel Wenen staat, om maar eens wat te noemen, bekend om zijn koffie, zoals de Wienermelange. Verder schijn je, behalve alle mogelijke koffiespecialiteiten, in de vermaarde Weense koffiehuizen ook uitstekend taart te kunnen nuttigen zoals de fameuze sachertorte of apfelstrudel. Voor de doorgewinterde of door de paneermeel gehaalde vleeseter is er dan altijd nog de Wiener schnitzel of de Weense worstjes en daar Wiener dog nadrukkelijk toch wat associaties met genoemde worstjes op pleegt te roepen, is het ook de bijnaam geworden voor de teckel of dashond. Van de, als nors bekendstaande, inwoners van Wenen wordt ook wel beweerd dat ze in verband met de te verwachten (over)last ook eerder een hond dan een kind zouden nemen. Dat zou ik maar niet al te serieus nemen want de stad telt nog altijd zo’n 1,7 miljoen inwoners en levert nog altijd volop vertier voor ook de jeugd. Zoals bijvoorbeeld in het Wiener Prater. Let wel het Wiener circus is in dit verband een beetje een topografische blindganger want als je dat zou willen zien moet je toch echt niet in Wenen maar bij onze zuiderburen zijn; maar Wenen heeft wel weer een naam hoog te houden waar het de dressuur van paarden betreft. Ook aan de liefhebber van de zogenoemde ‘hogere cultuur’ heeft Wenen het nodige te bieden. Zoals de Weense wals of een bezoek aan de Wiener Staatsoper, waar de vele als Mozart of diens tijdgenoten verklede straatventers de als toerist ogende voorbijganger toe trachten over te halen. Of je kunt in de musea de nalatenschap van de Weense secession aanschouwen. Van de rijke geschiedenis van Wenen is mij niet zo bijster veel bekend maar als je Wenen zegt schieten mij in eerste instantie namen te binnen als Klimt, Kokoschka, Schiele, Freud, Wittgenstein en Popper. Namen uit het fin de siècle of het belle époque. Dat woelige en roerige tijdperk van decadentie of ‘conspicuous consumption’ door de adel en de allerrijksten, sociale onvrede, maatschappelijke en politieke onrust. Destijds golden Wenen en Parijs op dit continent bij uitstek als broedplaatsen voor allerlei nieuwe en moderne ideeën. Ideeën die een nieuwe tijd zouden inluiden en van grote invloed zouden zijn op het nu dominante en ons zo bekende moderne levensgevoel. Wat zochten en deden wij daar dan zo’n honderd jaar later? Wel we vonden dat we wel weer eens toe waren aan een stedentripje en de keus viel dit keer op Wenen, waar ik overigens nog niet eerder geweest was. We waren er maar vrij kort; vier nachten en dus slechts drie volle dagen. Daarin kwamen we de eerste avond in de St Stephansdom terecht onder wat ongebruikelijke omstandigheden. Verder wandelden we er door de stad en onder andere over het Prater en de Naschmarkt. We bezochten een enkele musea waaronder de Berggasse 19. We aanschouwden de (schöne blaue?) Donau en het Hundertwasserhaus. We troffen daarbij overwegend mooi weer; de laatste avond begon het echt(er) te regenen, maar toen zaten wij net lekker binnen te eten. Ons hotel lag vlak bij het slot Schönbrunn, maar het ontbrak ons helaas aan de tijd om daar ook nog een kijkje te nemen.

Dom in klank en kleur

 Na twee dagen vrij veel groen met geel landschap doorkruist te hebben en behalve dat vooral veel auto’s en wat raststättes gezien te hebben, kwamen wij wat gaar en afgereisd in Wenen aan.

 Daar checkten we in in het Courtyard by Marriot Schonbrunn.

Vervolgens namen we de U-bahn naar Karlsplatz om van daar uit de de nog drukke binnenstad in te wandelen en een stekkie te vinden om onze eerste Weense maaltijd eens te nuttigen. Zo’n stekkie vonden we op de Neuer Markt.

 

Na de maaltijd begon het al te schemeren en liepen we nog een stukje verder de stad in. En zo kwamen we midden in het centrum bij de Stephansdom. De voorgevel werd op wat mysterieuze wijze verlicht en we zagen er nog mensen naar binnengaan. Dat deden wij dan ook maar eens.

 

Ook eenmaal binnen zagen we het interieur van de kathedraal in een veelkleurige lichtshow gedompeld en werden we verrast door bijzondere klanken.

We keken elkaar eens aan en zeiden: hoor jij dat ook? Zijn dat geen Corsicaanse klanken die we daar doorheen horen klinken?

We hoorden de ene keer elkaar afwisselend en op andere momenten samenspelend een akoestische gitaar, een elektrische gitaar, een cello, een orgel, een fagot en een vrouwelijke zangstem.

Het was een bijna sprookjesachtig geheel van geïmproviseerde muzikale klanken in een deels verduisterd en deels veelkleurig typisch rooms katholiek kerkinterieur. De beschenen zuilen en beelden van steen leken welhaast een stofuitdrukking van fluweel te hebben gekregen.

De zangstem, die we al eerder hoorden, bleek inderdaad afkomstig van van een Corsicaanse zangeres;  Battista Acquaviva.

 

We waren nietsvermoedend de opening van een kunstzinnge manifestatie binnengewandeld die zo te zien door nog iets van een hondertal bezoekers werd bijgewoond. Dat bleek een aangename en welhaast betoverende verrassing. Leuk en bijzonder om een vakantie zo te beginnen!

 

Dit schouwspel in klank en kleur droeg de titel ‘Chromotopia St Stephan’ van Victoria Coeln.

Een Via activa waar zeven vrouwelijke heiligen een verlichte dialoog zouden moeten aangaan met zeven geciteerde en eveneens vrouwelijke mystici, kunstenaressen, activisten en en denkers, te weten: Elfriede Jelinek, Edith Stein, Hannah Arendt, Hildegard von Bingen, Angela Kraus, Waris Dirie en Rosa Luxemburg.