Economie en levensvatbaarheid

Ik mag dan misschien af en toe een wijsneus lijken maar heel veel gaat mij gewoon ver boven de pet. Ik weet of snap bijvoorbeeld weinig tot niets van voetbal of van wielrennen om maar eens een dwarsstraat of twee te noemen. Ook het fenomeen, die kreet of die wetenschap die men 'economie' pleegt te noemen bevat voor mij voornamelijk raadselen.

Zo werd ik de eerste jaren na de aanvang van de zogeheten 'crisis' vooral geïntrigeerd door de vraag hoe het toch mogelijk was dat we met al onze vermeende 'wetenschappelijk' opgedane kennis van de 'economie', organisatiekunde en dergelijke, alle experts en coryfeeën op die terreinen, alle politici van goede wil of bang voor hun eigen hachie plus de common sense die we naast hun specialistische kennis toch ook bij het gros van deze lieden aanwezig mogen veronderstellen, we desondanks toch maar niet in staat bleken het monster van de crisis temmen danwel bij de wortel aan te pakken. Want zo luidde mijn redenering: het mag zo zijn dat wat graaierige jongens van de bank op inventieve en infame wijze wat rommelhypotheken in elkaar gestampt hebben en daarmee het 'financiële systeem' een beetje uit het lood geslagen hebben maar de velen 'deskundigen' uit 'de financiële- en de bankenwereld' zullen daar toch wel weg mee weten en de zaak weer goed op de poten weten te zetten. Het was toch juist zo dat 'de economie' weer op rolletjes liep en in de lift zat. Het IMF en diverse V.N.-instanties waren onder andere druk doende met snode plannen om honger en armoede uit de wereld te bannen. De 'economische cijfers' waren gunstig en de vooruitzichten zonnig, zo werd ons toch voorgehouden. Nu bedacht ik, economisch stuk onbenul, maar alle productiemiddelen als fabrieken, laboratoria, landbouwgronden en zo meer zijn er nog, de logistieke middelen en kanalen zijn er nog en de wensen en behoeften van de mensen zijn niet veranderd en ook de mensen die het benodigde werk willen doen zijn volop aanwezig dus wat, behalve wat gedoe of weeffoutjes in 'het financiële systeem' zou ons, rationele wezens (toch?), ervan weerhouden om globaal weer als een jaar daarvoor te voldoen aan de vraag c.q. de behoeften van de mensen te voldoen.
Dat zouden die 'knappe koppen uit de financiële wereld', die we daar toch voor ingehuurd hadden, toch wel even voor ons moet kunnen regelen. Joris Luyendijk heeft dat vertrouwen in die 'knappe koppen' met zijn antropologisch onderzoek naar deze bijzondere groep lieden aardig de grond in geboord.
Maar wat mij in deze kwestie altijd enorm verbaasd heeft is dat er in de bericht- en verslaggeving zelden en nauwelijks goed werd doorgevraagd naar de basale of onderliggende oorzaken van dit soort malaise. Ondertussen werd in dit deel van de wereld veel economische ontwikkeling zo ongeveer kapot bezuinigd en mocht de belastingbetaler er voor opdraaien om de banken te redden.

Nu tref ik onlangs op het 'smoelenboek' een uiterst heldere en leerzame uitleg op video, door David Korten betreffende mijn eerdere vragen rond de crisis en wat ons in dat verband nog te wachten staat. De mij tot dusver onbekende Korten komt me voor als van een intellectueel niveau vergelijkbaar met dat van als bijvoorbeeld Chomsky en zijn manier van een idee of een boodschap overbrengen ligt in ieder geval ver boven dat van de huidige CEO van de U.S..

Hier een wat langere versie van genoemde video:


Tja, het is maar net wat je onder begrippen als 'kapitaal' en 'economie' wilt verstaan.

Cultureel antropoloog over de 'financiële wizards'

.. of waren het eerder 'financiële nitwits'?
Joris Luyendijk heeft het vanmorgen nogmaals uitgelegd in VPRO's Boeken.
Dit kan niet waar zijn heet zijn boek maar toch is het zo!

Hier nogmaals in 'Het oog' voor de radio:


Toch wel een beetje vreemd dat wij, met onze ontembare hang naar zekerheid, dit allemaal maar gedogen en ons collectief in de maling laten nemen; vind je ook niet?

Even wat Pikettymania en nog wat

Pikettymania noemde de Volkskrant het:

Sinds Napoleon op 9 oktober 1811 op een arabische schimmel door Amsterdam trok, heeft vermoedelijk geen Fransman meer zo’n onthaal gehad in Nederland als Piketty woensdag.

Henk Hofland in De Groene:

Wordt Piketty de nieuwe Marx? Krijgen we een nieuwe politieke stroming, het pikettisme? Geen sprake van, zegt hij zelf. Maar de grote belangstelling toont wel aan dat hij in een behoefte voorziet. Het publiek wil een generale oplossing met een theorie die voor alle kwellende problemen een oplossing biedt. Toch ‘een soort Marx’ misschien.

Tweet van Koen Haegens, redacteur De Groene:

Tip;; negeer alle tweets, recensies en andere meningen over #Piketty. Lees in plaats daarvan zijn boek. Kost ongeveer evenveel tijd

Tweet van Rutger Bregman, historicus en medewerker De Correspondent:

1.Belast arbeid iets minder, vermogen iets meer. 2.Maak de vermogensbelasting progressief. 3.Pak belastingparadijzen aan.#Piketty

Bert Wagendorp besluit zijn column over Piketty in de Volkskrant vandaag met de woorden:

Of Nederland inderdaad een uitzondering vormt in een wereld waarin straks een kleine elite van superrijke renteniers de lakens uitdeelt, zal hier komende tijd onderwerp zijn van verbitterde debatten, verwoedt navelstaren en gegoochel met inkomenstabellen en vermogensstatistieken.
Thomas Piketty is, zeg maar, de Jezus van de belastinghervorming en Kapitaal in de 21ste eeuw is zijn evangelie. Dat is spekkie voor ons bekkie; ik vermoed dat Piketty nergens anders ter wereld zo aan diepgravende exegese zal worden onderworpen als juist bij ons en dat de strijd tussen gelovigen en niet-gelovigen fel en vurig zal zijn.

Dat lijkt mij een redelijk goede inschatting en ik hoop ook van harte dat de stellingen uit zijn boek nog een poos zullen na-resoneren.

Gisteravond zag ik het interview door Joris Luyendijk met Thomas Piketty.
Wanneer je al wat recensies en commentaren op zijn boek gelezen had bood dat beslist geen nieuws of verrassingen. Toch vond ik het een interessant interview waarin Piketty een en ander nog eens, voorzichtig en helder formulerend, uit de doeken deed.

Diezelfde avond, iets daarna, ontving ene Pauw in zijn TV-praatshow een paar vermogende heren om dat interview met Piketty van commentaar en tegenargumenten van de niet-gelovigen te voorzien. De heren hadden het vooral erg saai gevonden. Nou mooi en toen … wel toen begonnen de heren met ondersteuning van genoemde Pauw wat open deuren in trappen, daarbij vooral onbenulligheden uit te wisselen en elkaar voortdurend vliegen af te vangen.
Niet saai dan; het begin van het vaderlandse debat over dit thema?
Dit zal toch, hoop ik, niet het schoolvoorbeeld van de diepgravende exegese zijn, waar Wagendorp het over had? Ik vond het in ieder geval saaier maar vooral heel veel opervlakkiger en onbenulliger dan het verhaal van Piketty.

Dat wij toch zo’n arm land zijn dat zijn ouderenzorg nauwelijks nog kan bekostigen leek het volgende thema in de uitzending van Pauw te worden.
Ook dat ging weer over het schisma tussen gelovigen en niet-gelovigen en had veel met beeldvorming te maken, aldus Heleen Dupuis.
De vader van staatssecretaris van Rijn (je weet wel die van de participatie en WMO) had zich samen met een buurman beklaagd over de toestand in een verpleeghuis. De beide mannen hadden de pers gezocht om hun beklag te doen en werden vervolgens onder hevige druk gezet om dat toch maar niet te doen. De vader van de staatsecretaris schrok daar zo van dat hij zich terugtrok en zegt:

Ik heb er een streep onder getrokken, ik ben er klaar mee

Ben Oude Nijhuis liet zich niet weerhouden onder het motto:

Ik laat me de mond niet snoeren
en
Ik zeg wat ik wil zeggen. Ik woon niet in Rusland

Zo zat hij dan tegenover de staatssecretaris en mevrouw Dupuis te vertellen hoe triest en droevig het, naar eigen en uitgebreide ervaring, toch gesteld was met de zogenaamde intensieve ouderenzorg in Nederland en hoe alleen en aan hun lot overgelaten de ouderen zich daar toch voelen.
Waarop de staatssecretaris en mevrouw Dupuis zeiden het allemaal wel te begrijpen maar benadrukten dat de zorg in ons land, hoewel duur, toch optimaal en heel goed geregeld is. Op enkel puntjes moet er natuurlijk wel bijgestuurd worden maar er wordt dan ook constant en haast onvermoeibaar aan verbetering gewerkt.
Twee (ervarings?) werelden die, hier door Pauw in ieder geval, niet dichter bij elkaar toe gebracht konden worden.
Net als de kloof tussen arm en rijk, die tussen hoog- en laag-opgeleiden, die tussen fundamentalistische stalinisten, moslims, neo-liberalen of nationalisten en anders- of vrijer denkenden lijkt dat steeds meer het probleem van deze tijd te worden terwijl binnen de diverse groeperingen de gelijkheid of althans de eenvormigheid en gelijkgezindheid nu juist weer verblindende vormen lijkt aan te nemen.
Over ongelijkheid en gelijkheid gesproken!

De breinbreker van de bankier

Wanneer ik, zoals dat zomaar wel eens het geval kan zijn, weer eens roep dat ik geen verstand economie heb doel ik gewoonlijk op met name die financiële constructies, transacties, regelingen en goocheltrucs die de zogeheten ‘werkelijke economie’ zouden moeten stimuleren, de goede richting insturen en schragen. Kortom het conglomeraat van banken, beurzen, rating agencies and what have you, dat we kennen als de financiële wereld of de financiële markten. Ook wel als de haute finance bestempeld. Persoonlijk vind ik de term econoblahblah toch meer de spijker op de kop slaan. Dat gaat dus over en om het grote geld en over de geldigheid ervan in de zin van welke regels er uiteindelijk in de grote wereld gelden en wie die regels bepalen; kortom om de macht.

Het verbaasde de journalist en antropoloog Joris Luyendijk nogal dat wanneer je iets over een onderwerp als ‘gender’ in Gaza wilt weten, je zo tien artikelen daarover kunt vinden terwijl er over dat ‘volkje’ dat op duistere en welhaast onnavolgbare wijze en geheel naar eigen inzichten en motieven onze financiële organisatie bestiert er nauwelijks of geen etnografische kennis beschikbaar of aanwezig lijkt te zijn. Toch wel hoogst merkwaardig! Reden voor Luyendijk om zich eens onder en tussen dit 'volkje' te begeven en eens wat veldonderzoek te verrichten. De neerslag daarvan is ondermeer terug te vinden in 'Voices of finance' en zijn ‘bankingblog’ voor de Guardian. In het verlengde daarvan werd ook een beroep op zijn kennis en inzichten gedaan door een Britse parlementaire enquetecommissie. Daar zag Tegenlicht dan ook weer een aanleiding in om de bevindingen van Joris Luyendijk nog eens tegen het licht te houden.

Heb je je ook ooit wel eens afgevraagd:

wie zijn dat toch die lieden die wij zomaar zonder daar al te moeilijk over te doen de langste, de belangrijkste en de machtigste touwtjes van onze gemeenschappelijke wereld in handen geven? Wat doen ze, waar sturen ze op aan en wat drijft ze?

Deze documentaire geeft daar in, pakweg, drie kwartier aardig wat inside-information over. Daarna zullen wij dan, vrees ik, wel weer overgaan tot de orde van de dag en ons weer gaan bezighouden met de dagelijkse centenkwesties van onze echte wereld en in het kader van onvermijdelijke (hoor je het Rutte en de zijne nog zeggen?) bezuinigingen. Het mag inmiddels toch niet echt meer verbazen maar wij lijken ons geheel vrijwillig en zonder tegensputteren uit en over te leveren aan een groep mensen met een zorgwekkende overdaad aan psychopathologische trekjes, voorzover we al niet ronduit van morele imbecielen kunnen spreken en met een al even opvallende overdaad aan autistische kenmerken die daarbij veelal in een soort narcotische roes verkeren waarbij hun sterkste drijfveer is om die roes te continueren en zo mogelijk nog op te voeren. We ontkomen er natuurlijk weer niet aan om het een en ander vanuit (processen in) het brein te verklaren. Zo wil het huidige evidence-beest het nu eenmaal hebben. Het lijkt me dat het brein-beest in dit stadium van de evolutionaire ontwikkeling van ons denken een beetje monomaan en overdadig alle aandacht krijgt terwijl het uiteindelijk niet zo gek veel verklaart. Wat dat betreft lijken we misschien wel wat op die ééndimensionaal gerichte jongens en meisjes uit de documentaire. Ik vermoed dat waar het zogeheten ‘evidence’ betreft er mettertijd ook wel weer andere beestjes in de dierentuin van ons denken op zullen duiken. Ons denken vraagt wellicht eigenlijk nog om een beetje 'leverage'. Maar dat geheel terzijde; voorlopig lijkt het me in termen van evidence-based, causale verbanden, verantwoordelijkheid en zomeer dringender om te weten hoe economische crises ontstaan, hoe we er weer uit komen en hoe ze met enige common sense te vermijden.

Maar de hamvraag in verband met deze docu luidt voor mij toch:

zijn deze 25-jarige jongens en meisjes nu gek omdat ze zich zo laten gaan en de beesten uithangen of zijn wij met z’n allen als collectief nu gek dat we ze de gelegenheid hiertoe bieden, het bijna van ze verlangen en het meestentijds nog eens aanmoedigen ook? En als het misloopt kijkt iedereen weg. Wie durft echt verantwoordelijkheid te nemen?

Wie het weet mag het weer zeggen! Zijn er nog grote en heldere geesten van het kaliber Marx of Keynes die ons wat verder zouden kunnen helpen?

En laten wij Europeanen het zover komen dat ons continent uit zogenaamde 'efficiency'-overwegingen zo'n beetje als een zakenbank of een multinational gerund gaat worden? Volgens Luyendijk schiet het al lekker op en ik vrees dat hij dat helaas goed ziet.