In the rich man's world?

Laat ik weer onbeschaamd wat plagiaat plegen oftewel iets citeren.

Dat komt dan uit de Volkskrant van vrijdag 11 oktober en wel uit het Opinie & Debat artikel De Kloof Vermogen waarin Wilco Dekker politicoloog en voormalig toezichthouder bij de financiële waakhond AFM Robin Fransman bevraagt.

Is Nederland wel zo egalitair als veel mensen denken? De inkomensverschillen zijn redelijk stabiel en liggen internationaal gezien onder het gemiddelde. Maar bij de private vermogens gaapt een kloof en zit Nederland in de wereldtop, achter de Verenigde Staten. De rijkste 10 procent heeft tweederde van al het vermogen in Nederland – aandelen, bank- en spaarrekeningen, huizen en andere bezittingen. De rijkste 1 procent kreeg er 13,6 miljard euro bij in 2017 en heeft ruim een kwart van het totale vermogen, bleek eerder dit jaar uit cijfers die de Volkskrant opvroeg bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De onderste helft van de 7,7 miljoen huishoudens heeft niet of nauwelijks vermogen, of vooral schulden.

Volgens sommige deskundigen is deze scheefgroei niet zo’n probleem. Het verschil is verklaarbaar: het kapitaal zit vooral in de eigen woning en bij ouderen, want jongeren moeten immers nog vermogen opbouwen. Verder worden de verschillen de laatste jaren niet groter en zou het hebben van vermogen hier ook niet nodig zijn, omdat Nederland goede sociale voorzieningen heeft. Maar zo simpel is het niet, zegt Fransman, tegenwoordig ‘chef geld’ bij de Argumentenfabriek, een adviesbureau voor ‘helder denken’ voor bedrijven en overheden. 'Vermogensongelijkheid is op zich een gegeven. Maar als je er nader naar kijkt, zie je dat we een land zijn dat vermogen bijna niet belast, en arbeid heel zwaar. En dat gaat een probleem worden.’

Hoezo?
‘De bulk van onze belastinginkomsten halen we op met lasten op arbeid. We hebben een samenleving waarin het aantal werkenden waarschijnlijk niet meer gaat stijgen, maar de vermogens nog wel. Tegelijk blijven de uitgaven aan vooral AOW en zorg stijgen. ‘Dan moet je vermogens dus zwaarder gaan belasten. En dat kan ook. We belasten vermogens nu heel laag, arbeid heel zwaar en geven ondernemers heel veel ruimte. Dat model heeft op zich best goed gewerkt, maar het is onhoudbaar geworden. Er komen steeds meer rijkere ouderen, die onderhouden moeten worden door een beperkt aantal werkende jongeren.’

Zoals de opwarming van de aarde het leven voor vele mensen in fysieke zin hoogst onplezierig danwel onmogelijk dreigt te maken, lijkt de groeiende vermogenskloof eenzelfde bedreiging voor maatschappelijke cohesie en de mogelijkheid tot vreedzaam samenleven te vormen.
Dat lijkt mij klip en klaar en nauwelijks toelichting te behoeven. Wie daar toch om vraagt raad ik Thomas Piketty's nieuwe boek 'Capitale et idéologie' aan. Da's wel een hele dikke pil, hoor; en Nederlandse vertaling moet nog uitkomen. Maar er gaan ongetwijfeld een hoop samenvattingen, commentaren en rescensies over verschijnen. Zie ondermeer: Volkskrant, NRC, Trouw of Quote.

Tja, het blijft telkens maar weer om geld en macht draaien.

Even wat Pikettymania en nog wat

Pikettymania noemde de Volkskrant het:

Sinds Napoleon op 9 oktober 1811 op een arabische schimmel door Amsterdam trok, heeft vermoedelijk geen Fransman meer zo’n onthaal gehad in Nederland als Piketty woensdag.

Henk Hofland in De Groene:

Wordt Piketty de nieuwe Marx? Krijgen we een nieuwe politieke stroming, het pikettisme? Geen sprake van, zegt hij zelf. Maar de grote belangstelling toont wel aan dat hij in een behoefte voorziet. Het publiek wil een generale oplossing met een theorie die voor alle kwellende problemen een oplossing biedt. Toch ‘een soort Marx’ misschien.

Tweet van Koen Haegens, redacteur De Groene:

Tip;; negeer alle tweets, recensies en andere meningen over #Piketty. Lees in plaats daarvan zijn boek. Kost ongeveer evenveel tijd

Tweet van Rutger Bregman, historicus en medewerker De Correspondent:

1.Belast arbeid iets minder, vermogen iets meer. 2.Maak de vermogensbelasting progressief. 3.Pak belastingparadijzen aan.#Piketty

Bert Wagendorp besluit zijn column over Piketty in de Volkskrant vandaag met de woorden:

Of Nederland inderdaad een uitzondering vormt in een wereld waarin straks een kleine elite van superrijke renteniers de lakens uitdeelt, zal hier komende tijd onderwerp zijn van verbitterde debatten, verwoedt navelstaren en gegoochel met inkomenstabellen en vermogensstatistieken.
Thomas Piketty is, zeg maar, de Jezus van de belastinghervorming en Kapitaal in de 21ste eeuw is zijn evangelie. Dat is spekkie voor ons bekkie; ik vermoed dat Piketty nergens anders ter wereld zo aan diepgravende exegese zal worden onderworpen als juist bij ons en dat de strijd tussen gelovigen en niet-gelovigen fel en vurig zal zijn.

Dat lijkt mij een redelijk goede inschatting en ik hoop ook van harte dat de stellingen uit zijn boek nog een poos zullen na-resoneren.

Gisteravond zag ik het interview door Joris Luyendijk met Thomas Piketty.
Wanneer je al wat recensies en commentaren op zijn boek gelezen had bood dat beslist geen nieuws of verrassingen. Toch vond ik het een interessant interview waarin Piketty een en ander nog eens, voorzichtig en helder formulerend, uit de doeken deed.

Diezelfde avond, iets daarna, ontving ene Pauw in zijn TV-praatshow een paar vermogende heren om dat interview met Piketty van commentaar en tegenargumenten van de niet-gelovigen te voorzien. De heren hadden het vooral erg saai gevonden. Nou mooi en toen … wel toen begonnen de heren met ondersteuning van genoemde Pauw wat open deuren in trappen, daarbij vooral onbenulligheden uit te wisselen en elkaar voortdurend vliegen af te vangen.
Niet saai dan; het begin van het vaderlandse debat over dit thema?
Dit zal toch, hoop ik, niet het schoolvoorbeeld van de diepgravende exegese zijn, waar Wagendorp het over had? Ik vond het in ieder geval saaier maar vooral heel veel opervlakkiger en onbenulliger dan het verhaal van Piketty.

Dat wij toch zo’n arm land zijn dat zijn ouderenzorg nauwelijks nog kan bekostigen leek het volgende thema in de uitzending van Pauw te worden.
Ook dat ging weer over het schisma tussen gelovigen en niet-gelovigen en had veel met beeldvorming te maken, aldus Heleen Dupuis.
De vader van staatssecretaris van Rijn (je weet wel die van de participatie en WMO) had zich samen met een buurman beklaagd over de toestand in een verpleeghuis. De beide mannen hadden de pers gezocht om hun beklag te doen en werden vervolgens onder hevige druk gezet om dat toch maar niet te doen. De vader van de staatsecretaris schrok daar zo van dat hij zich terugtrok en zegt:

Ik heb er een streep onder getrokken, ik ben er klaar mee

Ben Oude Nijhuis liet zich niet weerhouden onder het motto:

Ik laat me de mond niet snoeren
en
Ik zeg wat ik wil zeggen. Ik woon niet in Rusland

Zo zat hij dan tegenover de staatssecretaris en mevrouw Dupuis te vertellen hoe triest en droevig het, naar eigen en uitgebreide ervaring, toch gesteld was met de zogenaamde intensieve ouderenzorg in Nederland en hoe alleen en aan hun lot overgelaten de ouderen zich daar toch voelen.
Waarop de staatssecretaris en mevrouw Dupuis zeiden het allemaal wel te begrijpen maar benadrukten dat de zorg in ons land, hoewel duur, toch optimaal en heel goed geregeld is. Op enkel puntjes moet er natuurlijk wel bijgestuurd worden maar er wordt dan ook constant en haast onvermoeibaar aan verbetering gewerkt.
Twee (ervarings?) werelden die, hier door Pauw in ieder geval, niet dichter bij elkaar toe gebracht konden worden.
Net als de kloof tussen arm en rijk, die tussen hoog- en laag-opgeleiden, die tussen fundamentalistische stalinisten, moslims, neo-liberalen of nationalisten en anders- of vrijer denkenden lijkt dat steeds meer het probleem van deze tijd te worden terwijl binnen de diverse groeperingen de gelijkheid of althans de eenvormigheid en gelijkgezindheid nu juist weer verblindende vormen lijkt aan te nemen.
Over ongelijkheid en gelijkheid gesproken!

Frater Venantius

Ook wel bekend als ‘de zingende frater’, was één van de bekende typetjes van Wim Sonneveld. In Nederland en dan met name beneden de rivieren destijds wereldberoemd. Lang voor Venantius scoorde hij als Willem Parel al eens een hit in dit land met 'Poen'. Sonneveld mocht echter tot zijn spijt niet naar Rome om zijn boodschap ook daar aan de bisschoppen te slijten.
Die naam frater Venantius suggereert toch ontegenzeggelijk enig verband tussen het ware geloof, danwel de boodschappers daarvan en het slijk der aarde ofwel de pecunia, waarvan wel verondersteld wordt dat daar meestal wel een luchtje aan hangt hetgeen dan door anderen weer hardnekkig ontkend wordt. De verhouding tussen geloof en geld blijkt toch telkens weer heel ingewikkeld en nauwelijks grijpbaar. Maar zelfs uiterst seculiere economen en financiele bollebozen verzekeren ons dat elk financieel stelsel uiteindelijk gebaseerd is op vertrouwen. En dan kom je toch zomaar al weer snel bij 'mijn rots ende vertrouwen', het geloof of een geloofsgemeenschap en dergelijke uit, nietwaar? En daar waar de economische realiteit en onze beurzen elkaar ontmoeten en mede bepalen is het, als bekend, maar moeilijk koffiedik kijken. Piketty legt ons uit dat dat op het eerste gezicht helemaal niet zo'n punt hoeft te zijn wanneer je al over een fors financieel vermogen beschikt. Want dat zal alleen maar groeien, tegen wil en dank, terwijl je slaapt, golft, dineert over je anderszins onledig houdt. Daar hoef je dan weinig of niets voor te doen en kun je zelfs weinig tegen doen want in onze financieel-economische (on)wijsheid hebben we het systeem daartoe nu eenmaal zo ingericht.
Zeg maar ja tegen de pegels …; en het is maar net naar welke kant die munten op rollen. Onze vaderlandse literaire held Brederoo wist al dat de dingen ogenschijnlijk zomaar eens kunnen verkeren en dat blijkt in ieder geval waar het vertrouwen, verwachtingen, voorspellingen of veronderstelde zekerheden in de economie betreft een waarheid als een koe. Het vertrouwen in financieel-economische zekerheden van menigeen lijkt dan ook nogal eens beschaamd te worden. Dat geldt uiteraard voor ons leken maar ook de clerus van het financieel-economische evangelie lijkt de plank nogal eens behoorlijk mis te slaan.
Zo zie ik afgelopen week de volgende kop met ondertitel in de krant staan:

Overwerk van geldpers heeft weinig effect

De bedoeling was dat consumenten meer te besteden kregen. De realiteit is een nieuwe zeepbel op de beurs.

Sinds 2008 heeft de Amerikaanse Fed de afgelopen zes jaar zo’n 4500 miljard dollar aan nieuw geld via de banken de wereld in geslingerd om de consumptiebestedingen en de werkgelegenheid op te peppen. Volgens de schrijver van het stukje, Peter de Waard, zou deze hele operatie het werkleijke probleem van de Amerikaanse economie, namelijk het verslonzen van de infrastructuur en productiecapaciteit nu juist wel eens kunnen verhullen en aldus de aanleiding voor een volgende en voortdurende stagnatie kunnen vormen.
Zo zien we hoe het kan verkeren!
En de schare ‘hooggeleerde deskundigen’, die ons verzekerden dat die geldpers op volle toeren laten draaien beslist tot hyperinflatie zou leiden, zaten er ook al falikant naast, een dreigende deflatie blijkt momenteel het probleem.
Het kan verkeren, zeggen we dan maar weer eens. Ja en als het vertrouwen maar vaak genoeg beschaamd wordt zal het natuurlijk op enig moment in wantrouwen of ongeloof gaan verkeren.
Wantrouwen en ongeloof zoals we dat onlangs met de nodige gespeelde verbazing en verontwaardiging op de bühne gebracht zagen door vooral de Engelse maar ook door Nederlandse regeringsleiders.
Dan loopt het vertrouwen in de betreffende kerk toch weer een deuk op en dreigt ie soms leeg te lopen. Hoe halen ze het in hun malle hoofd en kan dat zomaar; een naheffing!? Het is dus blijkbaar maar net naar welke kant de centjes uit rollen.
Dat en dat het kan verkeren bleek deze week maar eens temeer want het is in dat verband toch wel een beetje wrang en merkwaardig voor de gemiddelde Nederlander of voor zijn regering ((?) gelieve door te halen wat niet van toepassing is) dat miljoenen Nederlanders een naheffing op hun belastingaangifte tegemoet mogen zien.
Nu zal de kerk, of welk verbond van belastingbetalers dan ook, waarschijnlijk niet zo erg gauw leeglopen. Zeg maar ja tegen … ja tegen wat???
Piketty komt deze week overigens tekst en uitleg over zijn boek geven aan onze tweede curie.

Er zijn er natuurlijk wel meer

En gelukkig maar!
Ik bedoel meer economen en/of commentatoren op de economie met een wat bredere blik en een zinnig verhaal daarbij; meer dan die ene.
Hoewel ik blijf roepen dat ik absoluut geen verstand heb van economie, blijft het als item of onderwerp toch telkens maar op dit blog voorbijkomen.
Namen als Seddon, Kahneman, Henderson en Servan-Schreiber schieten me in dat verband zo even te binnen. Lieden die iets zinnigs (en soms verontrustends) hebben te melden dat mij dan opeens niet als nog meer 'blahblah' in de oren klinkt. Recentelijk werd ik via de Correspondent attent gemaakt op Thomas Piketty.
Maar wanneer worden ze dan eens gehoord of wanneer gaan wij eens echt luisteren naar wat deze veelal uiterst verstandige lieden zoal te berde brengen?

In de Volkskrant van dit weekend lees ik een interessant interview door Jonathan Witteman met literatuurwetenschapper Joseph Vogl naar aanleiding van diens boek ‘Das Gespenst des Kapitals’. Vogl kaart en klaagt daar een aantal geloofsartikelen van de heersende economische wetenschap(?) aan zoals de evenwichtsfictie, het heilige geloof in de en daaruitvoortvloeiend de modellering naar de natuurwetenschappen en de hoop en het vertrouwen om middels modellen de toekomst te kunnen voorspellen. Verder introduceert Vogl naar analogie met de ‘theodicee’ het begrip ‘oikidicee’ ofwel de leerstelling dat financiele markten in hoge mate rationeel zouden zijn.

Economen zijn eigenlijk zeer gelovige mensen, betoogt literatuurwetenschapper Joseph Vogl. En dat ontneemt hun het zicht op de werkelijkheid.

Vogl meent dat economen meer aandacht zouden moeten hebben voor machtsprocessen omdat economische verhoudingen ook altijd machtsverhoudingen zijn. Ook meent hij dat de verwevenheid tussen politiek en economie aan een herijking toe is.
Afgelopen woensdag ging Vogl op de Radboud Universiteit in gesprek met de Tsjechische econoom Tomáš Sedláček die, wat mij betreft, ook in het rijtje ‘echte’ en interessante economen thuis hoort en wiens woorden toch duidelijk het ‘blahblah-niveau’ ontstijgen.

Er is er toch nog één ...

,... een econoom die het ziet, snapt en het ook nog als zodanig benoemt.
Thomas Piketty is de naam van deze Franse econoom wiens naam volgens sommige wetenschappers nu al thuis zou horen in het rijtje Adam Smith, Karl Marx en John Maynard Keynes.


Als correspondent 'Vooruitgang' Rutger Bregman kopte gisteren in De Correspondent: Al onze theorieën over het kapitalisme weerlegd in één grafiek.

Vorig jaar verscheen van de hand van Thomas Piketty het boek 'Capital in the Twenty-First Century' in het Nederlands te verschijnen als 'Het kapitaal in de 21e eeuw'.
Daarin toont Piketty 'De terugkeer van de ongelijkheid' aan,
niet op grond van speculatie, ideologie of kretologie als 'Geen gezeik, iedereen rijk. Toch?', maar op grond van 'Heel veel data' en wat we soms zo triomfantelijk 'de harde cijfers' plegen te noemen.
Die harde cijfers leveren dan deze veelzeggende grafiek op:
En de harde cijfers laten zien dat 'Extreme ongelijkheid, terug is van weggeweest'.
Met dank aan 'de ideologie van de vrije markt' en het rotsvaste vertrouwen in de 'marktwerking'.

Piketty schetst een doemscenario. Zonder de terugkeer van stevige economische groei (onwaarschijnlijk), hoge belastingen op kapitaal (onwaarschijnlijk) of een Derde Wereldoorlog (onwenselijk), zal de ongelijkheid eindeloos blijven oplopen.

Naar het zich laat aanzien hebben we in economisch opzicht even zo'n zeventig uitzonderlijke jaren gekend waarin ook 'het gezonde verstand' en 'de redelijkheid' enige invloed hadden.
Nu lijken we sinds de tachtiger jaren weer terug bij af en donkere tijden tegemoet te gaan wanneer we niet het verstand en het lef hebben om radicaal in te grijpen.

De groei van ongelijkheid heeft dan ook niets met 'marktfalen' te maken.
Integendeel, groeiende ongelijkheid is een teken dat de markt uitstekend functioneert. Niet toevallig waren de kapitaalmarkten aan het einde van de negentiende eeuw ook zo vrij als een vogel.

Er is toch ook een beduidend 'verschil met vroeger':

Maar er is één belangrijk verschil: als je tweehonderd jaar geleden arm was, dan kon je tenminste nog het lot de schuld geven. Je was niet in een rijke familie geboren, jammer dan. Nu is er iets anders aan de hand: een groot deel van de ongelijkheid zit bij werknemers. In tegenstelling tot in het Parijs van 1819 is ongelijkheid tegenwoordig niet alleen een kwestie van kapitaal versus arbeid, maar ook een kwestie van topverdieners versus de rest. De rijkste 1 procent heeft zijn inkomen zien exploderen in de afgelopen decennia.

De verliezer is volgens Piketty in de ‘slechtste van alle werelden’ beland. Hij dankt zijn armoede of werkloosheid aan zichzelf, zo is het idee nu; welvaart wordt immers als een kwestie van doorzettingsvermogen beschouwd. Typ ‘hoe word ik rijk?’ maar eens in op Google.

'Ongelijkheid is politiek'

‘De geschiedenis van ongelijkheid is altijd door en door politiek geweest,’ schrijft Piketty. Zo is de inkomensongelijkheid in Nederland veel kleiner dan in de Verenigde Staten. Dat is een politieke keuze geweest. Onze vermogensongelijkheid is daarentegen een van de grootste van Europa - en ook dat is politiek.

Uiteindelijk wordt de wereld niet door de wetten van de economie geregeerd, maar door mensen, die hun eigen geschiedenis schrijven.

Ik vraag me regelmatig af of 'economie' wel een wetenschap mag heten, in het geval van wat Thomas Piketty ons hier te vertellen heeft, wil ik hem graag het voordeel van de twijfel gunnen.
Zijn constatering dat 'de democratie niet kan functioneren bij extreme ongelijkheid' lijkt me nogal evident en boven elke twijfel verheven tenzij je meer heil ziet in een feodaal systeem.

Nu geeft Equality Trust ook al enige jaren met overtuigende 'harde cijfers' een beeld van de groeiende ongelijkheid en de negatieve effecten daarvan, maar de meeste mensen lijken dergelijke blijkbaar onwelkome boodschappen niet graag echt tot zich door te laten dringen.
Volgens Brederoo kan het altijd nog verkeren, maar als we deze trend nog willen keren zal dat toch de nodige visie, een radicale ommekeer en doortastende maatregelen vragen.