In the rich man's world?

Laat ik weer onbeschaamd wat plagiaat plegen oftewel iets citeren.

Dat komt dan uit de Volkskrant van vrijdag 11 oktober en wel uit het Opinie & Debat artikel De Kloof Vermogen waarin Wilco Dekker politicoloog en voormalig toezichthouder bij de financiële waakhond AFM Robin Fransman bevraagt.

Is Nederland wel zo egalitair als veel mensen denken? De inkomensverschillen zijn redelijk stabiel en liggen internationaal gezien onder het gemiddelde. Maar bij de private vermogens gaapt een kloof en zit Nederland in de wereldtop, achter de Verenigde Staten. De rijkste 10 procent heeft tweederde van al het vermogen in Nederland – aandelen, bank- en spaarrekeningen, huizen en andere bezittingen. De rijkste 1 procent kreeg er 13,6 miljard euro bij in 2017 en heeft ruim een kwart van het totale vermogen, bleek eerder dit jaar uit cijfers die de Volkskrant opvroeg bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De onderste helft van de 7,7 miljoen huishoudens heeft niet of nauwelijks vermogen, of vooral schulden.

Volgens sommige deskundigen is deze scheefgroei niet zo’n probleem. Het verschil is verklaarbaar: het kapitaal zit vooral in de eigen woning en bij ouderen, want jongeren moeten immers nog vermogen opbouwen. Verder worden de verschillen de laatste jaren niet groter en zou het hebben van vermogen hier ook niet nodig zijn, omdat Nederland goede sociale voorzieningen heeft. Maar zo simpel is het niet, zegt Fransman, tegenwoordig ‘chef geld’ bij de Argumentenfabriek, een adviesbureau voor ‘helder denken’ voor bedrijven en overheden. 'Vermogensongelijkheid is op zich een gegeven. Maar als je er nader naar kijkt, zie je dat we een land zijn dat vermogen bijna niet belast, en arbeid heel zwaar. En dat gaat een probleem worden.’

Hoezo?
‘De bulk van onze belastinginkomsten halen we op met lasten op arbeid. We hebben een samenleving waarin het aantal werkenden waarschijnlijk niet meer gaat stijgen, maar de vermogens nog wel. Tegelijk blijven de uitgaven aan vooral AOW en zorg stijgen. ‘Dan moet je vermogens dus zwaarder gaan belasten. En dat kan ook. We belasten vermogens nu heel laag, arbeid heel zwaar en geven ondernemers heel veel ruimte. Dat model heeft op zich best goed gewerkt, maar het is onhoudbaar geworden. Er komen steeds meer rijkere ouderen, die onderhouden moeten worden door een beperkt aantal werkende jongeren.’

Zoals de opwarming van de aarde het leven voor vele mensen in fysieke zin hoogst onplezierig danwel onmogelijk dreigt te maken, lijkt de groeiende vermogenskloof eenzelfde bedreiging voor maatschappelijke cohesie en de mogelijkheid tot vreedzaam samenleven te vormen.
Dat lijkt mij klip en klaar en nauwelijks toelichting te behoeven. Wie daar toch om vraagt raad ik Thomas Piketty's nieuwe boek 'Capitale et idéologie' aan. Da's wel een hele dikke pil, hoor; en Nederlandse vertaling moet nog uitkomen. Maar er gaan ongetwijfeld een hoop samenvattingen, commentaren en rescensies over verschijnen. Zie ondermeer: Volkskrant, NRC, Trouw of Quote.

Tja, het blijft telkens maar weer om geld en macht draaien.

Wederom de maand van ...

.. de filosofie dus.
Dan kunnen we na die malligheden van eergisteren ons wederom eens richten op de wat ernstiger kwesties des levens want het is weer de maand van de filosofie.
De afgelopen jaren heb ik deze maand van ... met bijbehorend thema steeds braaf even aangestipt op dit blog. En moest ik dit jaar ook dan maar weer doen.

Daarbij meldt De Telegraaf gisterochtend ook nog eens dat april historisch gezien de beste maand van het jaar is. Maar dat even geheel terzijde want ik vermoed dat de schrijver van dat artikeltje het over zaken heeft die grotendeels buiten mijn gezichtsveld en beoordelingsvermogen vallen.


Omdat ik zeker niet wars ben van enige historische beschouwing (en bovendien altijd graag een smoes zoek om mezelf, middels links, weer eens aan te halen) maar even een beknopte terugblik van die maand met thema:

In 2010 begon het mij te dagen dat er hier te lande ooit zoiets als de maand van de filosofie was uitgeroepen en het thema was toen VRIJHEID.
Niet dat we er sindsdien nu uit zijn, hoor; uit de vraag wat onze vrijheid dan behelst en hoever die reikt. Die vraag lijkt me nog altijd even dringend en actueel.

De vraag naar HET ECHTE LEVEN werd het thema in 2011. Helaas heeft ook dat de virtuele werelden waarin wij leven niet kunnen temperen. Imago's, beeldvorming, werkelijkheden zoals door reclame, media, het zwitserleven gevoel, bedrijfsbelangen, politici, de financiële wereld en andere raddraaiers opgeroepen overwoekeren en bepalen het zogenoemde echte leven in sterkere mate dan ooit. En die virtuele kluwen lijken zich ook steeds moeilijker te laten ontwarren.
Mijn voetnoot bij dat thema luidde dan ook of we niet beter eerst de vraag naar 'het goede leven' hadden moeten stellen.

2012 had misschien een wat zielig maar toch wel heel wezenlijk en onontbeerlijk thema, namelijk DE ZIEL.
Neurowetenschappers schijnen hem na naarstig zoeken nog steeds niet te hebben gevonden of kunnen lokaliseren maar wat zouden we toch zonder zijn?

SCHULD EN BOETE was het thema van 2013. Een onderwerp dat economisch gezien wat minder zonnige tijden uiteraard al snel een voor de hand liggend zwaartepunt krijgt. Bankiers lijken zich vooralsnog weinig of niets van dergelijke overwegingen aan te trekken.
Bij 'schuld en boete' horen dunkt me ook begrippen als 'vergeving en verzoening'.

Vorig jaar ging het dan over MENS EN TECHNIEK. Ook zo'n onderwerp waar we voorlopig nog niet klaar mee zijn want de robots komen er van alle kanten aan en de angst daarvoor en de weerstand daar tegen zal ook niet zomaar geluwd zijn.

Dit jaar is het thema dan ONGELIJKHEID. Overal in het land is wel iets te doen of te beluisteren rond dit thema. Zo heeft Piketty in ieder geval toch iets bereikt in dit land.
Bij het onderwerp 'ongelijkheid' lijkt bijna iedereen meteen Piketty van stal te willen halen maar ik zou voor het overzicht en de helderheid toch liever bij de keiharde cijfers en wetenschappelijke data van de Equality Trust willen beginnen. Zonder een blik op het werk van Wilkinson en Pickett (ja, zonder Y) mis je volgens mij toch iets om een helder beeld te krijgen van de maatschappelijke problematiek rond teveel of verkeerde ongelijkheid.

Er is er toch nog één ...

,... een econoom die het ziet, snapt en het ook nog als zodanig benoemt.
Thomas Piketty is de naam van deze Franse econoom wiens naam volgens sommige wetenschappers nu al thuis zou horen in het rijtje Adam Smith, Karl Marx en John Maynard Keynes.


Als correspondent 'Vooruitgang' Rutger Bregman kopte gisteren in De Correspondent: Al onze theorieën over het kapitalisme weerlegd in één grafiek.

Vorig jaar verscheen van de hand van Thomas Piketty het boek 'Capital in the Twenty-First Century' in het Nederlands te verschijnen als 'Het kapitaal in de 21e eeuw'.
Daarin toont Piketty 'De terugkeer van de ongelijkheid' aan,
niet op grond van speculatie, ideologie of kretologie als 'Geen gezeik, iedereen rijk. Toch?', maar op grond van 'Heel veel data' en wat we soms zo triomfantelijk 'de harde cijfers' plegen te noemen.
Die harde cijfers leveren dan deze veelzeggende grafiek op:
En de harde cijfers laten zien dat 'Extreme ongelijkheid, terug is van weggeweest'.
Met dank aan 'de ideologie van de vrije markt' en het rotsvaste vertrouwen in de 'marktwerking'.

Piketty schetst een doemscenario. Zonder de terugkeer van stevige economische groei (onwaarschijnlijk), hoge belastingen op kapitaal (onwaarschijnlijk) of een Derde Wereldoorlog (onwenselijk), zal de ongelijkheid eindeloos blijven oplopen.

Naar het zich laat aanzien hebben we in economisch opzicht even zo'n zeventig uitzonderlijke jaren gekend waarin ook 'het gezonde verstand' en 'de redelijkheid' enige invloed hadden.
Nu lijken we sinds de tachtiger jaren weer terug bij af en donkere tijden tegemoet te gaan wanneer we niet het verstand en het lef hebben om radicaal in te grijpen.

De groei van ongelijkheid heeft dan ook niets met 'marktfalen' te maken.
Integendeel, groeiende ongelijkheid is een teken dat de markt uitstekend functioneert. Niet toevallig waren de kapitaalmarkten aan het einde van de negentiende eeuw ook zo vrij als een vogel.

Er is toch ook een beduidend 'verschil met vroeger':

Maar er is één belangrijk verschil: als je tweehonderd jaar geleden arm was, dan kon je tenminste nog het lot de schuld geven. Je was niet in een rijke familie geboren, jammer dan. Nu is er iets anders aan de hand: een groot deel van de ongelijkheid zit bij werknemers. In tegenstelling tot in het Parijs van 1819 is ongelijkheid tegenwoordig niet alleen een kwestie van kapitaal versus arbeid, maar ook een kwestie van topverdieners versus de rest. De rijkste 1 procent heeft zijn inkomen zien exploderen in de afgelopen decennia.

De verliezer is volgens Piketty in de ‘slechtste van alle werelden’ beland. Hij dankt zijn armoede of werkloosheid aan zichzelf, zo is het idee nu; welvaart wordt immers als een kwestie van doorzettingsvermogen beschouwd. Typ ‘hoe word ik rijk?’ maar eens in op Google.

'Ongelijkheid is politiek'

‘De geschiedenis van ongelijkheid is altijd door en door politiek geweest,’ schrijft Piketty. Zo is de inkomensongelijkheid in Nederland veel kleiner dan in de Verenigde Staten. Dat is een politieke keuze geweest. Onze vermogensongelijkheid is daarentegen een van de grootste van Europa - en ook dat is politiek.

Uiteindelijk wordt de wereld niet door de wetten van de economie geregeerd, maar door mensen, die hun eigen geschiedenis schrijven.

Ik vraag me regelmatig af of 'economie' wel een wetenschap mag heten, in het geval van wat Thomas Piketty ons hier te vertellen heeft, wil ik hem graag het voordeel van de twijfel gunnen.
Zijn constatering dat 'de democratie niet kan functioneren bij extreme ongelijkheid' lijkt me nogal evident en boven elke twijfel verheven tenzij je meer heil ziet in een feodaal systeem.

Nu geeft Equality Trust ook al enige jaren met overtuigende 'harde cijfers' een beeld van de groeiende ongelijkheid en de negatieve effecten daarvan, maar de meeste mensen lijken dergelijke blijkbaar onwelkome boodschappen niet graag echt tot zich door te laten dringen.
Volgens Brederoo kan het altijd nog verkeren, maar als we deze trend nog willen keren zal dat toch de nodige visie, een radicale ommekeer en doortastende maatregelen vragen.

Dit was brandpunt ... goedenavond!

Zo klinkt al sinds jaar en dag de afsluiting van de gelijknamige actualiteitenrubriek.
Zo klonk het ook weer afgelopen zondag. En wat voor een bijzondere actualiteit kwam er voor deze slotwoorden ter sprake?
Dat sloot aan bij de verontwaardiging die Stéphane Hessel wist aan te wakkeren en die de aanleiding werd tot de occupy-beweging. Die beweging tekende protest aan bij de macht en rijkdom van die 1% ten opzichte van de rest ofwel de 99%.
Dat protest en die verontwaardiging lijken weer geluwd en/of overgewaaid. En de echte wind waait nog altijd en bepaald niet minder krachtig uit de neo-liberale hoek. En wat brengt die wind ons dan?
Jean-Louis Serban-Schreiber; Frans journalist, mediamagnaat en filosoof vertelt het ons nog eens in heldere bewoordingen. Dit gaat zowel over ons morele kapitaal, dat in rap tempo lijkt te devalueren en over dat andere $kapitaal$, dat hoewel bijna volledig losgezongen van productiviteit, werk of de werkelijke behoeften van mensen op steeds hogere noteringen op de beurs van verlangens lijkt te mogen rekenen.
Hij noemt het 'De wraak van de rijken'.

Zie hier het betreffende Brandpunt item

De 85 rijkste mensen die evenveel bezitten als de 3.500.000.000 minst bedeelden!!!
In mijn opvatting een godgeklaagd schandaal waarbij woorden tekort schieten om te beschrijven welke krankjorume wereld we met elkaar aan het maken zijn.
Ik vind het ook volkomen onbegrijpelijk dat we zoiets zouden kunnen laten bestaan.
Dat het begrip 'democratie' steeds meer een holle kreet dreigt te worden is al enige tijd duidelijk, maar tegen deze achtergrond wordt het zondermeer een lachertje.
Achter die zogeheten financiële en economische crisis blijkt dus een nog grotere morele crisis schuil te gaan.

Waarom ...?

Ofwel 'the why of occupy' en redenen voor verontwaardiging en protest.



Ik heb het over Occupy Wall Street or any city, Bezet dit of dat, Take the square, Wij zijn de 99 of hoeveel-dan-ook procent en dan zijn en komen er vast nog vele andere namen voor de protestbeweging die zich op het moment her en der roert.



Mijn persoonlijke voorkeur hierin zou uitgaan naar 'Los Indignados', de naam voor de beweging, zoals die dit voorjaar onder de Spaanse jeugd ontstond. Het is en blijft toch de verontwaardiging waaruit dergelijk protest geboren wordt.



Een om een hele serie redenen uitermate terechte verontwaardiging, wat mij betreft. Ik zal hier geen uitputtend lijstje van die redenen geven; die zijn, voor wie het weten wil, volop op het WereldWijzeWebje te vinden. Zoveel zelfs dat deze beweging daarom door velen met een achterdochtige blik bekeken wordt en telkens het verwijt krijgt richtingloos en zonder programma te zijn. Dat is in zekere mate ook duidelijk het geval en naar ik aanneem voor het moment onvermijdelijk. Het zit in de fase van het bundelen van de verontwaardiging en er moeten nog de nodige gistingsprocessen plaatsvinden voor er iets vormvasters uit komt borrelen. Maar je moet toch ergens beginnen.



Gisteren lees ik weer eens in de krant dat de vijf grootste banken op Wall Street eind vorig jaar voor zo'n slordige 90 miljard dollar aan bonussen reserveerden voor hun werknemers. Of je een emmer leeg gooit! En dat in deze tijd en deze crisis waar ze zich toch zo over beklagen, terwijl sommigen kort daarvoor met belastinggeld ondersteund moesten worden en bijna 50 miljoen Amerikanen onder de armoedegrens leven. Mensen die dat goed weten en durven te praten, met een praatje dat ze doorgaans braaf napapagaaien van hun favoriete politici, economen of andere idolen, zouden zich toch eens flink op het achterhoofd moeten krabben. Maar wees gewaarschuwd: dat alleen helpt absoluut niet en ik heb er zelf al een hele kale plek aan overgehouden.

Gisteren was ik ook op het Beursplein in Amsterdam om mijn steun te betuigen aan deze volgens velen nogal vage en ongeorganiseerde beweging. Daar hoorde ik in het kader van het lijstje met redenen een heleboel zinnige en, naar mijn smaak, ook een aantal onzinnige dingen zoals een uitgesproken anti-Europa geluid. Dat waren meestal argumenten van politieke, maatschappelijke en economische aard, zoals niemand zal verbazen.



Maar daar hoorde ik ook Marie Meeusen over zeer basale, prozaïsche en in het wezen en de aard van de mens ingebakken redenen om je protest te verwoorden en stem te geven. Ik zou zeggen: luister, of lees, en huiver:

Protest

Protest is een fundament. Door tegen de baarmoederwand te stampen leren we de eerste grenzen kennen. Later gris je als kleuter balorig zakken snoep uit de rekken. Met gebalde vuist ga je de grond te lijf. Al protesterend plaats je je in de wereld, leer je wat een pruillip oplevert - of desnoods een huilbui. Protest is soms potsierlijk en gênant – maar van in het begin broodnodig.

Protest is pijnlijk. Wanneer het niet gehoord en in de kiem gesmoord wordt. Wanneer het ontwricht en tegen de muur geplaatst wordt. Wanneer het als een gebroken minnaar toegeeft aan de tirannie van de ander. Wanneer het met geweld bestreden en bebloed snel toegedekt wordt.

Protest is beter dan zwijgen. Al wie beweert dat het zinloos is om te protesteren, mag een laffe prop in zijn mond stoppen en in een zelfgekozen uithoek zich laveloos zuigen aan verstikkende stilte. Zwijgen is even gevaarlijk als de slechtste vorm van protest: grotesk uitgehold, zonder inhoud, leeggezogen, nageaapt, tot enkel “NEE” en agressie overblijft. Niet meer dan wat de kleuter toonde.

Protest kan soms ook lief zijn, als het niet helemaal gemeend is. Voor de grap je benen sluiten en drie keer roepen dat het nog veel te vroeg is. Om daarna zacht mokkend toe te geven. Of een klauwtje van de kat krijgen. Omdat je haar net iets te lang geaaid hebt.

Protest is op zijn mooist als er moed in het spel is. “Moeder Courage” riep mijn grootmoeder in een droom toen ze stierf. Met het gezicht naar de volle zon gericht boven de gemaskerde massa uitstijgen. De orders van een generaal niet opvolgen. De namen niet doorgeven en hen naast een naam ook een plek in je kelder geven. Nadenken over de stem die je uitbrengt en luidop zeggen waarom anderen geen stem verdienen. De kogel opvangen. Leren uit het verleden en toch nog geloven in een mooiere toekomst. De tegenstander doen struikelen. Of op zijn minst: altijd wanneer nodig de stem verheffen.

Mooi hè, dergelijke diepgravende argumenten die de bombastische oppervlakkigheid van de rekenmeesters zo genadeloos blootleggen!
Enkele dagen geleden hoorde ik nog iemand op de site van Occupy Wall Street die voor mij haast weergaloos helder en evenmin op oppervlakkige wijze de redenen van verontwaardiging opsomde, daarbij zijn al even heldere analyse van enkele problemen gaf plus zijn visie op hoe van deze heilloze weg terug te keren.

Dat bleek ene Robert Thurman te zijn. Nooit van gehoord moet ik bekennen (ofschoon ik hem wel herkende van een TEDTalk), maar hij blijkt hoogleraar in Boeddhistische studies te zijn en een goede vriend van de Daila Lama. Op het forum naast de livestream zag ik al een paar keer de kreet Robert Thurman for president in beeld komen en ik dacht dat lijkt me nu inderdaad een geschikte figuur voor het (nu nog) machtigste ambt ter wereld. Misschien krijgen de woorden van Brederoo daarmee nog eens een positieve wending!



Hier Robert Thurman aan het woord:
Cool revolution


On capitalism


Doet ook denken aan de woorden van de columnist Thomas Friedman: laten we de globalisering van de woede omvormen tot de globalisering van zorg voor alles en iedereen!

Zijn dit dan voldoende goede redenen bij elkaar om je stem te laten horen of is het nog te vaag?

Stéphane Hessel >>

Denken over (on)gelijkheid; een kwestie van politiek of van wetenschap?

Een zaak van beide natuurlijk!
Een kwestie van de politiek voorzover zij keuzes maakt en sturing geeft in een van beide richtingen; en een zaak van de wetenschap of die in haar opdracht slaagt de feitelijke resultaten van dat politieke beleid zichtbaar en objectief te maken.
En dat de wetenschap in dat opzicht nog heel wat vermag voor wie het wil zien moge blijken uit de website van:

The Equality Trust

(On)gelijkheid wordt hier opgevat als de mate van inkomensveschillen binnen een samenleving.
Dit alles vloeit voort uit oorspronkelijk een studie naar de parameters van lichamelijke gezondheid in verschillende samenlevingen.
De mate van (on)gelijkheid leek en bleek een cruciale factor.
En dat bleek ook zo te zijn op tien andere terreinen van gezondheid en sociale problematiek variërend van geestelijke volksgezondheid tot drugsmisbruik en van obesitas tot geweldpleging.
De cijfers zoals hier gepresenteerd zijn nogal consistent en veelzeggend.
Je zou bijna Friedman, Reagan en Tatcher bedanken voor het zo klip en klaar laten worden dat hun socio-economische gedachtegoed aan alle kanten rammelt en uiteindelijk ontegenzeggelijk schade berokkent aan de samenleving.
Helaas mogen we hun links-liberale of sociaal-democratische tegenhangers nog niet bedanken voor het ons op deze verbanden te wijzen en het tij te keren richting een meer egalitaire en samenhangende maatschappij.

Voor wat verdere kritische vragen en gedachten hierover:
FAQs on Inequality

In het laatste decennium voor de huidige financiële en daaropvolgende economische crisis hebben we door de hele westerse wereld een gestage toename in inkomensongelijkheid gezien.
Het aantal millionaires nam maar toe ofschoon niet zo hard als het aantal mensen dat nu armer blijkt te zijn dan toen. Top-managers en hedgefondsen hebben de laatst jaren miljarden naar zichzelf toe uit de economie geheveld middels exorbitante bonussen en perverse beursactiviteiten en doen dat nog steeds op bescheidener schaal.
Als deze onvoorstelbare bedragen nu eens naar 20% armste mensen waren verdeeld, dan zou dit geld nu nagenoeg allemaal door de economie vloeien ter versterking van een gezondere economie. Terwijl nu de rijken ofwel het op zitten te potten bang dat ze weleens wat armer zouden kunnen worden dan voorzien ofwel het uigeven aan buitensporige luxe en zo een zieke en kwetsbare economie bevorderen.
Nu moet ik de eerste econoom nog eens iets zinnigs horen zeggen over deze voor de hand liggende stelling.
Maar ja, economie is natuurlijk niet echt een wetenschap of dat ooit geweest, toch?

.