Go tell it on the mountain?

Ja, waarom in hemelsnaam?

Religieuze of politieke zegslieden?

Over geloof en politiek schreef ik al eens iets op dit blog.
Aan de zogeheten woordwolk hier rechts onder de vraag: Waar ging het dan over? kan ik aflezen dat het overigens heel wat vaker over politiek dan over geloof ging. Maar wat kun je anders verwachten van een aartstwijfefaar met het geloof van een ongelovige?



Misschien zou ik die verhouding toch maar beter iets om kunnen gooien. Ik ben het in ieder geval volledig met David van Reybrouck eens dat de religieuze leiders van nu aanzienlijk meer moreel leiderschap uitdragen en vertonen dan de politieke (mis)leiders van het moment, er veel meer in slagen te inspireren en ook heel wat gedegener met een goed verhaal de vinger op de zere plekken van de huidige samenleving weten te leggen.

Van economische theorie ...?

... of een blind vertrouwen en geloof daarin ... naar wat zinniger gedachten over menselijkheid en de menselijke maat?
Oftewel: From Economics to Humanomics!

Lijkt mij geen slecht idee maar dan kunnen we, lijkt me zo, wederom ook niet om ethische vragen heen:


De crux van dit betoog laat zich wellicht ook tot drie zinnen verdichten zoals in dit citaat.

Geloof en vergelding of vergeving?

De reformatie ligt inmiddels al weer een paar eeuwen achter ons en in tegenstelling tot de Amerikanen lijken de Europeanen zich massaal van alles wat met godsdienst van doen heeft, af te wenden.
Maar, zo meldt Peter de Waard vandaag in de Volkskrant:

ruzie om steun aan Grieken is religieus schisma

althans volgens de Franse minister van Economische Zaken.
Het grootste obtakel voor echte eenheid in Europa op dit moment, te weten het Europese budgetaire beleid, is in feite een moderne godsdienstoorlog. Aldus betoogde Emmanuel Macron dinsdag op een bijeenlomst van diplomaten in Berlijn.

De noordelijke lidstaten stellen dat sommige lidstaten hebben gefaald. En daarom is vergelding nodig. Ze zullen daar hun hele verdere bestaan voor moeten boeten.
Aan de andere kant staan de katholieke landen, zoals Frankrijk. Ook die erkennen dat sommige lidstaten hebben gefaald. Maar ze gaan naar de kerken en bidden daar. Dan wordt de schuld vergeven en begint een nieuwe dag.

Een dergelijke tweedeling op grond van, een ogenschijnlijk verlaten, geloof was mij ook al eens opgevallen. Hoewel mijn stem in dit land en alle democratisch gekrakeel waarschijnlijk door niemand gehoord zal worden wil ik toch even duidelijk hebben dat ik, hoewel in een ooit calvinistisch land geboren en getogen, in dit schisma toch voor zeker 70% aan de kant van de zuiderlingen sta. Ik heb het namelijk niet zo op een geloof zonder hoop en liefde!

In het artikel wordt overigens nog gewag gemaakt van onderzoek door Amerikaanse economen waarop Macron zijn uitlatingen baseerde.

Actuele media over de mens, kennis en geloof

Over de mens:
In een Voetnoot van Arnon Grunberg over echte mannen, spierkracht en vechten las ik deze week:

Nu ben ik zoals vrijwel iedereen een combinatie van arrogantie en onzekerheid, ...

Dat lijkt me een bijzonder treffende en realistische observatie en typering aangaande de gangbare staat van ons menszijn ofwel de zogeheten 'condition humaine'.
Over het menselijk doen en laten:
In een wat oudere Volkskrant (van 15 mei), die hier nog rond de bank rondzwierf, zag ik boven aan voorpagina de volgende zin prijken:

Lijnen is juist een goede voorspeller voor gewichtstoename

Dus als je dik wilt worden, ga lekker lijnen!; en wanneer je er geen extra pondjes aan wilt moet je dat dus juist niet doen. Een paradox? Wel het leven zit er vol van en dan is daar vast iets interessants gaande waar we nog het een en ander over en van zullen moeten leren, nietwaar?
Doet me ook een beetje denken aan een favoriete kreet van ene John Seddon:

Manage costs and your costs will go up!

Over de menselijke geest en het geloof:
Iemand die ook z'n hele leven met paradoxen heeft gestoeid is ene L Ron Hubbard. Een man met een grote duim en een, op het leugenachtige af, rijke fantasie die als geslaagd pulp-fictie schrijver een record aantal boekjes uit zijn schrijfmachine wist te hameren in voornamelijk het genre pulp- en science-fiction. Hij vergaarde een kapitaal en verloor dat weer. Bleek tijdens WOII volslagen ongeschikt als gezagvoerder bij de Amerikaanse marine en werd dan ook tweemaal uit die functie ontheven. Ron had toch een geheel andere kijk op de geschiedenis en mocht zichzelf graag als oorlogsheld afschilderen.
Het vergaren en de vruchten plukken van kennis, status, macht en vooral pecunia verliep echter niet altijd even vlotjes en een fameuze openhartige uirspraak van Hubbard luidt:

If you want to earn little money, write a book. If you want to make a lot of money, create a religion

Zo gezegd, zo gedaan.
De koran, de bijbel, de torah, de geschriften uit het boeddhisme, het daoïsme en de veda's of de vedanta kunnen eindelijk allemaal het raam uit, want we gaan nu 'clear'.
De nieuwe allesomvattende bron heet Dianetics: The Modern Science of Mental Health, helemaal bedacht en geschreven door L Ron Hubbard in, naar eigen zeggen, drie weken tijd.
Een filosofisch nauwelijks of wankel onderbouwd (lijkt me in dat opzicht sterk overeen te komen met het gedachtegoed van Ayn Rand), quasi-psychologische pseudo-religie van het zuiverste water. En we noemen deze kersverse Scientology. 'Science' verwijst naar zeker weten en/of wetenschap en de 'logia' naar studie naar of kennis van; dat mag misschien een beetje dubbelop lijken maar het klinkt wel interessant en als je alle wijsheid in pacht hebt kun je dat toch maar nooit voldoende benadrukken.

Deze sekte en 'tussen-de-oren-maffia-organisatie' mocht zich deze week verheugen in de nadrukkelijke belangstelling van de onze publieke omroep.
Dinsdag zond de VPRO de onthullende documentaire Going Clear: Scientology and the Prison of Belief van Alex Gibney uit. 'Geloofsgevangenis' een sprekende ondertitel in dit verband. Voor wie het gemist heeft bijzonder aanbevolen; helaas nog maar tot en met 26 mei hier te zien.

Hubbard, door zijn volgelingen LRH genoemd, komt in de film bepaald niet als een genie uit de verf en huidige leider David Miscavige lijkt hier alle trekjes van een doorgewinterde psychopaat te vertonen.
Samen hebben ze toch maar een monsterlijk kerkgenootschap op poten gezet met een eigen heel bijzondere dynamiek waar het onderscheid tussen geloof, geld, goedgelovigheid, gehoorzaamheid, gekte en gezond verstand voor de leden echt niet meer zichtbaar is of nog onder ogen valt te zien en waar rücksichtslos met onwilligen of tegenstanders wordt afgerekend.

Woensdag was de beurt aan het VARA jongerenprogramma Rambam om een 'undercover'-kijkje te nemen in de keuken van de Nederlandse Scientologykerk. Daar werd de 'undercover'-journaliste door een 11-jarige jongen aan de tand gevoeld over haar mogelijke frustraties danwel trauma's.

Wie zich ook wel eens een beetje wil laten hersenspoelen door de spirituele jihadi's en andere leeghoofden van deze 'klare kerk' kan hier of hier terecht.
Wie de zaak wat onafhankelijker wil bezien zal zich meer thuisvoelen bij de twee genoemde reportages of bijvoorbeeld bij het inmiddels ruim 40 jaar oude verhaal van Paulette Cooper.
Nee, als ik nu echt een guru moest kiezen ging ik toch voor Sri Kumaré.

Over het menselijk bedrijf:
Even later op de woensdagavond zag ik een aflevering uit de wetenschapsserie (ja, alweer die science) De volmaakte mens van Bas Heijne.
De vraag was of danwel op welke afstand wij redelijkerwijs gesproken van de dood weg zouden kunnen blijven. Zouden we in de nabije of in de verre toekomst de dood beduidend kunnen uitsyellen of zelfs ..? Dat zijn nu toch zomaar even niet de meest simpele of minst speculatieve vragen die je je kunt stellen. Van de dominee, de pastoor of de sciëntoloog zou je wellicht ook wat optimistischer of positiever gestemde geluiden op zulke vragen verwachten dan van wetenschappers maar Aubrey de Grey ziet de toekomst in dat opzicht toch extreem positief tegemoet. (hoelang zal die baard van hem dan wel niet worden?)
Onsterfelijkheid lijkt me toch zowel onbereikbaar als onwenselijk en fris en gezond erg veel ouder dan 100 jaar worden lijkt me vooralsnog toch ook nog even toekomstmuziek. Naast weliswaar een groeiende groep betrekkelijk fitte ouderen zie ik zo om heen de ouderdom toch ook nog altijd met de nodige kwalen, gebreken en ongemakken gepaard gaan. Gelukkig had Heijne ook nog een goed gesprek met John Gray die met wat wijze woorden en een heldere kijk op de menselijke natuur een en ander in een, voor mij, wat realistischer perspectief wist te plaatsen.

Frater Venantius

Ook wel bekend als ‘de zingende frater’, was één van de bekende typetjes van Wim Sonneveld. In Nederland en dan met name beneden de rivieren destijds wereldberoemd. Lang voor Venantius scoorde hij als Willem Parel al eens een hit in dit land met 'Poen'. Sonneveld mocht echter tot zijn spijt niet naar Rome om zijn boodschap ook daar aan de bisschoppen te slijten.
Die naam frater Venantius suggereert toch ontegenzeggelijk enig verband tussen het ware geloof, danwel de boodschappers daarvan en het slijk der aarde ofwel de pecunia, waarvan wel verondersteld wordt dat daar meestal wel een luchtje aan hangt hetgeen dan door anderen weer hardnekkig ontkend wordt. De verhouding tussen geloof en geld blijkt toch telkens weer heel ingewikkeld en nauwelijks grijpbaar. Maar zelfs uiterst seculiere economen en financiele bollebozen verzekeren ons dat elk financieel stelsel uiteindelijk gebaseerd is op vertrouwen. En dan kom je toch zomaar al weer snel bij 'mijn rots ende vertrouwen', het geloof of een geloofsgemeenschap en dergelijke uit, nietwaar? En daar waar de economische realiteit en onze beurzen elkaar ontmoeten en mede bepalen is het, als bekend, maar moeilijk koffiedik kijken. Piketty legt ons uit dat dat op het eerste gezicht helemaal niet zo'n punt hoeft te zijn wanneer je al over een fors financieel vermogen beschikt. Want dat zal alleen maar groeien, tegen wil en dank, terwijl je slaapt, golft, dineert over je anderszins onledig houdt. Daar hoef je dan weinig of niets voor te doen en kun je zelfs weinig tegen doen want in onze financieel-economische (on)wijsheid hebben we het systeem daartoe nu eenmaal zo ingericht.
Zeg maar ja tegen de pegels …; en het is maar net naar welke kant die munten op rollen. Onze vaderlandse literaire held Brederoo wist al dat de dingen ogenschijnlijk zomaar eens kunnen verkeren en dat blijkt in ieder geval waar het vertrouwen, verwachtingen, voorspellingen of veronderstelde zekerheden in de economie betreft een waarheid als een koe. Het vertrouwen in financieel-economische zekerheden van menigeen lijkt dan ook nogal eens beschaamd te worden. Dat geldt uiteraard voor ons leken maar ook de clerus van het financieel-economische evangelie lijkt de plank nogal eens behoorlijk mis te slaan.
Zo zie ik afgelopen week de volgende kop met ondertitel in de krant staan:

Overwerk van geldpers heeft weinig effect

De bedoeling was dat consumenten meer te besteden kregen. De realiteit is een nieuwe zeepbel op de beurs.

Sinds 2008 heeft de Amerikaanse Fed de afgelopen zes jaar zo’n 4500 miljard dollar aan nieuw geld via de banken de wereld in geslingerd om de consumptiebestedingen en de werkgelegenheid op te peppen. Volgens de schrijver van het stukje, Peter de Waard, zou deze hele operatie het werkleijke probleem van de Amerikaanse economie, namelijk het verslonzen van de infrastructuur en productiecapaciteit nu juist wel eens kunnen verhullen en aldus de aanleiding voor een volgende en voortdurende stagnatie kunnen vormen.
Zo zien we hoe het kan verkeren!
En de schare ‘hooggeleerde deskundigen’, die ons verzekerden dat die geldpers op volle toeren laten draaien beslist tot hyperinflatie zou leiden, zaten er ook al falikant naast, een dreigende deflatie blijkt momenteel het probleem.
Het kan verkeren, zeggen we dan maar weer eens. Ja en als het vertrouwen maar vaak genoeg beschaamd wordt zal het natuurlijk op enig moment in wantrouwen of ongeloof gaan verkeren.
Wantrouwen en ongeloof zoals we dat onlangs met de nodige gespeelde verbazing en verontwaardiging op de bühne gebracht zagen door vooral de Engelse maar ook door Nederlandse regeringsleiders.
Dan loopt het vertrouwen in de betreffende kerk toch weer een deuk op en dreigt ie soms leeg te lopen. Hoe halen ze het in hun malle hoofd en kan dat zomaar; een naheffing!? Het is dus blijkbaar maar net naar welke kant de centjes uit rollen.
Dat en dat het kan verkeren bleek deze week maar eens temeer want het is in dat verband toch wel een beetje wrang en merkwaardig voor de gemiddelde Nederlander of voor zijn regering ((?) gelieve door te halen wat niet van toepassing is) dat miljoenen Nederlanders een naheffing op hun belastingaangifte tegemoet mogen zien.
Nu zal de kerk, of welk verbond van belastingbetalers dan ook, waarschijnlijk niet zo erg gauw leeglopen. Zeg maar ja tegen … ja tegen wat???
Piketty komt deze week overigens tekst en uitleg over zijn boek geven aan onze tweede curie.

Wie zijn dan toch die Yezidi’s?

Tot een week ofzo geleden had ik nog nooit van de Yezidi's gehoord.
Wie of wat zijn dat dan die Yezidi’s?
Volgens een bende doorgeslagen nitwits en fanaten zouden het duivelsaanbidders zijn.
Zie hier een documentaire uit 2009 zoals die op youtube te vinden is:
(er zijn er meer en recentere te vinden)

deel 1

deel 2


Zelf beleid ik geen godsdienst en hang ik geen religie of specifiek geloof aan maar toch koester ik een bijzondere sympathie voor een bepaald type geloofsbeleiding. Dat betreft dan doorgaans stromingen met nogal inclusieve, open en tolerante geloofsopvattingen en met vaak een sterk mystieke, gnostische of spirituele inslag. Van het soort dus dat door de heersende orthodoxie nogal eens als ketterij of (n)ietsisme wordt aangeduid.
Baha’i, Taoisme, Oomoto of bepaalde soefistische stromingen schieten me zo even te binnen.
Nu is de lijst van religies en spirituele tradities nogal lang en ik ken er echt nog geen tiende van van naam, laat staan van inhoud, boodschap of essentie.
Zo had ik dus tot voor een week ook nog nooit van het volk van de pauw en van het jezidisme gehoord maar inmiddels begrijp ik wel dat het nadrukkelijk tot die stromingen behoort waar ik een stevige sympathie voor pleeg te voelen.

Kinderen van de zon!
En zijn we dat per slot van rekening niet allemaal?

De koopman of de dominee?

De knuffellama komt naar Nederland

lees ik op de voorpagina van de krant.

Boven het artikel verder in de krant over het opbloeiende polderboeddhisme lees ik dat de Dalai Lama populairder is dan ooit en drie dagen ons land aandoet. Dat zou dan een 'verschrikking' voor het kabinet-Rutte heten te zijn, want hoe kun je China zo nog te vriend houden?



Onderaan de pagina nog een artikeltje over hoever de hand van China reikt:

Analyse
Koopman en dominee

Hoe zorg je ervoor dat je China te vriend houdt en de Dalai Lama niet schoffeert - het kabinet zit in een lastig parket.

Hij zal dus niet door Rutte, koning of koningin ontvangen worden op Schiphol maar door Harry van Bommel, een kamerlid van de SP.

Premier Mark Rutte heeft vrijdag ontkend dat de handelsrelatie met China zwaarder weegt dan een ontmoeting met de geestlijk leider van de Tibetanen, zoals de Noorde premier donderdag wel eerlijk heeft opgebiecht. Het driedaagse bezoek van de dalai lama maakt weer eens duidelijk hoezeer de koopman en de dominee om voorrang strijden in de Nederlandse buitenlandpolitiek. De miljardenhandel met China staat mogelijk op het spel als Nederland al te veel egards toont aan iemand die door Peking wordt beschouwd als separatist en terrorist.
...
De Chinese president Xi Jinping heeft Rutte eind maart - tijdens zijn staatsbezoek aan Nederland - persoonlijk gezegd dat China een ontmoeting met de dalai lama 'ongewenst' vindt. Volgens de premier heeft het kabinet daarna 'een eigen afweging gemaakt'en hebben handelsbelangen daarbij 'geen rol gespeeld'.
...
Volgens Rutte is het als premier onnodig om de dalai lama te ontmoeten, omdat het gaat om een 'privébezoek'van een 'geestelijk leider' en niet van een politiek leider.
Dat het kaabinet worstelt met het besluit, blijkt wel uit het feit dat PvdA-minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken zaterdag wél een ontmoeting heeft met de dalai lama tijdens zijn privébezoek dus.
...
Timmermans, die mensenrechten hoog in het vaandel heeft staan, zal zaterdag op zijn lip moeten bijten om China niet openlijk te schofferen door over mensenrechtenschendingen in Tibet. Nederland werpt zich bij andere gelegenheden juist graag op als hoeder van de internationale rechtsorde.
'We willen te graag economisch vriendjes blijven met China', zegt SP-Kamerlid Van Bommel. Volgens hem heeft het besluit om de Tibetaan niet op het hoogste niveau te ontvangen 'iets onderdanigs, het is bij voorbaat al capituleren'.

Het valt ook niet mee om als politicus zowel diplomatiek als open en eerlijk te zijn, vooral wanneer het zo overduidelijk is dat jouw inborst bij uitstek gekenmerkt wordt een koopman en een dominee die zo'n beetje permanent met elkaar in strijd zijn.
Tja, geloof en politiek blijven toch maar een ongemakkelijke combi en ik vraag me af of er nog mensen zijn die onze premier nog geloven wanneer hij weer breedlachend zijn commentaren voor microfoon en camera ten beste geeft?
Rutte die met zijn nogal verschillende Europa-verhalen in Nederland of in Brussel bepaald geen toonbeeld van geloofwaardigheid is wordt er hier beslist niet geloofwaardiger op. Afgaande op zijn luchtige goedlachsheid deert zijn ongeloofwaardigheid hem geenszins en lijkt zijn motto: don't worry, be happy en als je haar maar goed zit!
Daarin heeft ie dan toch in zekere zin ook wel weer iets met de Dalai Lama gemeen: Toch heb ik het gevoel dat het mens- en wereldbeeld van Rutte en dat van de Dalai Lama net zo zeer verschillen als dat van de koopman en dat van de dominee. De Dalai Lama zelf, die hier in ons land tienduizenden mensen zal toespreken over menselijke waarden als 'tolerantie en mededogen', laat weten wel begrip te hebben voor dergelijke overwegingen en belangen en wil geen enkele regering in verlegenheid brengen.

Er zijn er natuurlijk wel meer

En gelukkig maar!
Ik bedoel meer economen en/of commentatoren op de economie met een wat bredere blik en een zinnig verhaal daarbij; meer dan die ene.
Hoewel ik blijf roepen dat ik absoluut geen verstand heb van economie, blijft het als item of onderwerp toch telkens maar op dit blog voorbijkomen.
Namen als Seddon, Kahneman, Henderson en Servan-Schreiber schieten me in dat verband zo even te binnen. Lieden die iets zinnigs (en soms verontrustends) hebben te melden dat mij dan opeens niet als nog meer 'blahblah' in de oren klinkt. Recentelijk werd ik via de Correspondent attent gemaakt op Thomas Piketty.
Maar wanneer worden ze dan eens gehoord of wanneer gaan wij eens echt luisteren naar wat deze veelal uiterst verstandige lieden zoal te berde brengen?

In de Volkskrant van dit weekend lees ik een interessant interview door Jonathan Witteman met literatuurwetenschapper Joseph Vogl naar aanleiding van diens boek ‘Das Gespenst des Kapitals’. Vogl kaart en klaagt daar een aantal geloofsartikelen van de heersende economische wetenschap(?) aan zoals de evenwichtsfictie, het heilige geloof in de en daaruitvoortvloeiend de modellering naar de natuurwetenschappen en de hoop en het vertrouwen om middels modellen de toekomst te kunnen voorspellen. Verder introduceert Vogl naar analogie met de ‘theodicee’ het begrip ‘oikidicee’ ofwel de leerstelling dat financiele markten in hoge mate rationeel zouden zijn.

Economen zijn eigenlijk zeer gelovige mensen, betoogt literatuurwetenschapper Joseph Vogl. En dat ontneemt hun het zicht op de werkelijkheid.

Vogl meent dat economen meer aandacht zouden moeten hebben voor machtsprocessen omdat economische verhoudingen ook altijd machtsverhoudingen zijn. Ook meent hij dat de verwevenheid tussen politiek en economie aan een herijking toe is.
Afgelopen woensdag ging Vogl op de Radboud Universiteit in gesprek met de Tsjechische econoom Tomáš Sedláček die, wat mij betreft, ook in het rijtje ‘echte’ en interessante economen thuis hoort en wiens woorden toch duidelijk het ‘blahblah-niveau’ ontstijgen.

Geloof en twijfel

Op een zondag als deze voel ik zomaar weer eens de behoefte aan een stichtelijk woord.
Vroeger, heel lang geleden in mijn jeugd gingen wij zondags als gelovigen naar de kerk om dat stichtelijke woord, gekruid met wat hoop en zegen en/of hel en verdoemenis, uit de mond van de dominee te horen.
Maar die kerkgang, daar is ook al heel lang geleden de klad in gekomen.
Dus moet ik mijn behoefte aan antwoorden op zingevingsvragen op andere wijze zien te bevredigen. Dat val heus nog niet mee, hoor, voor een aartstwijfelaar als ik.
Bovendien vind ik dat veel lieden die iets over geloofszaken menen te moeten melden nogal over de top zijn en veel te snel de bocht uitvliegen. Die lieden vliegen en ratelen dan meestal door in een solovlucht van rotsvast vertrouwen en absolute zekerheid. Of nog erger, je voelt je te gast bij Procrustes die je maant dat het nu toch echt bedtijd wordt.

Het gebeurt wel niet zo vreselijk vaak maar toch hoor ik zo bij tijd en wijle sommige lieden ook ontstellend verstandige en wijze dingen zeggen over geloofs- en zingevingskwesties.
Denk bijvoorbeeld aan de valse doch o zo goedmoedige profeet Vikram Gandhi alias Sri Kumaré.
Nu stuitte ik onlangs op een TEDTalk van Lesley Hazleton die iets te vertellen had waar ik me helemaal mee vertrouwd en bij thuis kan voelen. Hoor haar want dit kan ik je toch zeker niet onthouden:
Twijfel is dus niet alleen een noodzakelijk ingrediënt van ware wetenschap maar ook van een waarachtig geloof!

Wetenschap; maakt het ook wijs of gelukkig? (8)

Het vorige blogje over wetenschap begon ik met te zeggen dat ik nog twee, naar mijn smaak toch wel intrigerende, kwesties of fenomenen in verband met wetenschap wilde aanroeren. De eerste van die twee kwam in dat zelfde stukje ook aan bod en dan die is andere nu hier aan de beurt. De vraag die ik hier als titel heb gekozen is of wetenschap ook 'wijs of gelukkig' maakt. Ik weet niet of Einstein een bijzonder gelukkig mens was maar ik beschouw hem behalve als een groot wetenschapper ook als een wijs mens; iets dat, dunkt me, toch niet voor iedere wetenschapper opgaat. Welbeschouwd zou de vraag die ik hier wil stellen moeten luiden wat het relatieve belang is van wetenschappelijke kennis voor het welbevinden of geluksgevoel en, naast de lastig te beoordelen kwestie van wijsheid, voor zoiets als het ervaren van zin in het persoonlijk leven.

En da geleufde gij?

Neem nou bijvoorbeeld eens Dirk van Noort, een van de weinige echt leuke en authentieke BN-ers, en zijn wereldbeeld. Dirk maakte destijds furore en voor velen een onvergetelijke indruk op de Nederlandse TV in het NCRV-programma Showroom. Deze Dirk die zich liever door het dikke boek dan door het vigerende wetenschappelijke wereldbeeld liet informeren en leiden wekte toch bepaald niet de indruk dat hij zich zomaar iets op de mouw zou laten spelden en al helemaal niet dat hij geplaagd zou worden door gevoelens van morele armoe, leegte of zinloosheid. Wat dat aangaat treft van Noort ons toch eerder als een verfrissende contrast met wat we tegenwoordig verder zoals op de buis of om ons heen zien.
En zou het iets wezenlijks of belangwekkends aan het leven van Dirk van Noort toegevoegd hebben wanneer hij dat verhaal van mensen op de maan wel voor waar geaccepteerd zou hebben? Zou dat zijn bestaan dan anders in de zin van voller en completer gemaakt hebben? Is hij nu een beetje zielig gebleven of kan hij op één of andere manier van geestelijke armoe beticht worden?
Oordeel zelf, zou ik zeggen!
Laten we eens een vergelijkbare kwestie wat nader beschouwen. Peter Ralston zegt in zijn ‘The Book of Not Knowing’ in het hoofdstuk ‘Moving Beyond Belief’ onder het kopje ‘Creating a New Perspective’:

We’re told that once upon a time people thought the earth was flat. Now we know better and so we look back at those people as ignorant, even silly. Pretty arrogant of us when you think about it. What makes us so certain that everything we know today is true?

Nu meen ik toch ook echt te weten dat de aarde rond is hoewel ik dat nooit uit eigen waarneming heb kunnen vaststellen. Ik heb dat van horen zeggen! Maar zoals Ralston zegt: als ik een bal boven vanuit een raam in mijn huis op de grond laat vallen of stuiteren en jij gooit een paar kilometer verder een bal vanuit het bovenraam in jouw huis naar de grond en Jan doet hetzelfde in een stad heel ver weg, dan hebben wij geen enkele reden of aanwijzing om niet te veronderstellen dat al die balletjes op hetzelfde horizontale en platte vlak terechtkomen dat we de grond noemen.

And consider this: although we all ‘know’ it’s true, who among us takes the time to even imagine that we are currently spinning around at roughly 25000 miles per hour? Or that in space ‘up’and ‘down’ don’t exist? Even though we believe it’s a fact that the world is round and spinning, we generally live every day as if the sun rises and sets, moving from one side of our flat piece of terrain to the other. Even in the face of our current beliefs on these matters, our daily view actually ignores them and functions instead within the same percerptual ‘reality’ that was so for people in times past. The idea of a flat, stationary world is not as far-fetched as we make it seem. It is only our cultural arrogance and fear of being seen as ignorant that compels us to place such notions in the category of foolish old misconceptions.

Ralston voert zijn argument dan verder om het wezen en de kracht van het niet-weten te illustreren. Tevens een illustratie van de rol van ‘het niets’ of ‘de leegte’ als scheppend beginsel; een thema waar wij in de Westerse wereld niet zo vertrouwd mee zijn maar dat in veel Oosterse filosofieën een belangrijke rol speelt.

At the root of every true inquiry from Zen Buddhism to the cutting edge of science is openness and not-knowing. Within these endeavors there is always a possibility that something true or profound can be discovered, but what frequently stands in the way of even the most sincere and honest investigation is our tendency to grab too quickly for answers and beliefs. Reaching the edge of our own understanding, we confuse not-knowing with ignorance and quickly grow uncomfortable. We desire a hasty departure from the state of ‘nonunderstanding’ that is our real experience. The usual way out is to retreat to out familiar beliefs or adopt some aspect of hearsay or common opinion, but of course this rules out discovering anything new.

Tja het kan verkeren, ben ik dan geneigd te zeggen; ook waar het de grond van onze al dan niet vermeende kennis en inzichten betreft.
De argumenten van Peter Ralston mogen dan soms ernstig naar oosterse wijsheden rieken, ze raken ook wel degelijk het hart en de grenzen van onze kennis en wetenschap. Maar de vraag hier was, wanneer je je niet al te veel aan wetenschappelijke kennis en het vigerende wetenschappelijke wereldbeeld gelegen wilt laat liggen of wanneer je dat beeld zelfs ronduit wenst te betwijfelen en te weerspreken, of je in dat geval iets belangwekkends mist in je persoonlijk bestaan of dat je even zo vrolijk een volwaardig en zinvol leven kunt leiden? Nu zou ik toch zomaar denken dat het in die zin voor het gros van ons toch echt lood om oud ijzer zou zijn of we nu in een platte of een ronde aarde geloven. Want wij leiden ons leven in dit ondermaanse gewoonlijk toch simpelweg als was ie plat, wat bergen en dalen daargelaten.
Wanneer je je in de astronomie wilt verdiepen of iets bij de NASA wilt gaan doen gaat die vlieger uiteraard niet meer op, maar voor de meesten van ons … toch … of niet soms? Zelf heb ik nog nooit uit eigen waarneming kunnen vaststellen dat de aarde plat zou zijn en zelfs toen eens ik vanuit een vliegtuig naar beneden keek maakte die nog een redelijk platte indruk. En als ik nu eens bedenk wat ik nu anders gedaan zou hebben of hoeveel anders ik tegen de wereld aan zou kijken wanneer ik gemeend zou hebben dat die aarde waar wij op vertoeven gewoon plat is, dan valt het me toch erg moeilijk om wezenlijke of concrete mogelijke verschillen aan te geven.
Ja mogelijk zou ik mezelf onsterfelijk belachelijk gemaakt hebben en als een ‘laughing-stock’ oftewel een soort dorpsgek door het leven gegaan zijn. Ralston stipte die mogelijkheid, maar dan als een diepgewortelde angst, al aan. Er zijn nu eenmaal maar weinig andersdenkenden die de goedmoedige, maar iemand nauwelijks serieus nemende, sympathie en welwillendheid kunnen rekenen die Dirk van Noort dankzij de magie van het kijkkastje toch nog ten deel viel.
Enig kritisch nadenken in deze trant over de reikwijdte en de bronnen van onze zogenoemde wetenschappelijke kennis en ons wetenschappelijk wereldbeeld kan, dunkt me, bij tijd en wijle bijzonder verhelderend werken. Het lijkt me dat dergelijke overwegingen of gedachte-experimenten ook tot enige bescheidenheid dwingen waar het de aard en de oorsprong, en wat we nu werkelijk zeker menen te weten of te begrijpen, betreft.

Ja, wat weten we nu wis en waarachtig, wat nemen we maar aan op gezag van anderen en wat geloven we dan wel of niet; wat doen we daar dan mee en wat doet dat met ons?
Ik wil de lezers van dit blog toch ook nog even de wetenschap meegeven dat ik jullie alle wijsheid en geluk toewens!

<< vorige | volgende >>

Wetenschap; zeker weten? (2)

‘Wetenschap’ en haar vruchten of resultaten ‘wetenschappelijk inzicht’ en ‘de concrete en praktische produkten van technologische ontwikkelingen’ doordringen zo’n beetje alle hoeken van het moderne leven en zijn daar nauwelijks meer weg te denken. Het label of de schijn van ‘wetenschappelijkheid’ lijkt als argument erg zwaar te wegen en bij beslissingen niet zelden de doorslag te moeten geven. Ik ben dan wel geen ‘wetenschapper’ of ‘wetenschapsfilosoof’ en mag derhalve geen deskundige of expert heten op het terrein van ‘de wetenschap’. Desondanks wil ik, als leek, toch ook maar eens mijn zegje over dit onderwerp doen. Hetgeen mij dan vooral steeds weer frappeert wanneer er over ‘wetenschap’ gesproken wordt is het dubbele karakter van en het ietwat mythische aureooltje rond het algemeen gebruik van het begrip ‘wetenschap’. Dat dubbele en dat mythische schuilt hem dan in het gegeven dat wij enerzijds een mateloos vertrouwen aan de dag plegen te leggen dat ‘de wetenschap’ uiteindelijk al onze prangende vragen wel zal beantwoorden. Daarbij lijken wij als niet-wetenschappers, publiek, consument of vermeende opdrachtgevers dan ook nog eens te verwachten (en soms te eisen) dat die abstracte grootheid ‘de wetenschap’ ons die antwoorden in eenvoudig te begrijpen, hapklare brokken zal presenteren ook waar het om complexe kwesties gaat die we in de vraagstelling vaak al nauwelijks kunnen doorgronden. Dat vertrouwen(?) dat toch verdacht veel weg lijkt te hebben van, of de gedaante aanneemt van geloof of wensdenken lijkt vooral ingegeven door onze behoefte dingen zeker te willen weten en onze behoefte aan eenvoud, overzichtelijkheid en eenduidigheid. De weg naar de absolute waarheid. Die houding van mateloos vertouwen, dat de vormen van een geloof lijkt aan te nemen, wordt ook wel als 'sciëntisme' aangeduid. Daar tegenover staat dan de gangbare theorie en praktijk van ‘de wetenschap’ en wat dan heet ‘de wetenschappelijke methode’ van waaruit een heel ander beeld opdoemt. Een beeld dat door veel wetenschappers aangehangen en uitgedragen wordt. Daar luidt het verhaal dat ‘wetenschap’ welbeschouwd niets anders dan ‘geïnstitutionaliseerde twijfel’ is. Hoewel haar doel dan misschien mag zijn om meer zekerheid te verkrijgen, kan ‘wetenschap’ toch slechts bij gratie van de twijfel bestaan en is ze werkzaam juist door heersende veronderstellingen en zekerheden in twijfel te trekken en kritisch te bevragen.

<< vorige | vervolg >>

Wetenschap; wat is dan ...?

Wie weet waar Willem Wouters woont? Willem Wouters woont in Wognum (of wijd weg) aldus een bekend rijmpje. Ik toevallig ook. Maar waar Willem Wouters woont lijkt me nu voor de meeste mensen bepaald geen interessante vraag. Voor mij niet althans.

Wat ik me daarentegen bijvoorbeeld wel een interessante vraag lijkt is wat al dan niet wetenschap mag heten. Wie weet dat? Wie weet welke waarheden danwel waarden de wetenschap zoal weet te wrochten?

Wie de beschikbare literatuur daarover eens opslaat komt al gauw tot de conclusie dat de deskundigen het daar bepaald niet altijd helemaal over eens zijn.

Toch wordt er alom maar al te vaak en nogal gemakkelijk met het begrip wetenschap of het label van wetenschappelijkheid geschermd als men iets als vaststaand feit of onwrikbare zekerheid over het voetlicht en aan de man wil brengen. Je kunt tegenwoordig vaak en op nagenoeg alle mogelijke terreinen horen of lezen dat

Wetenschappers hebben ontdekt dat ….

Wetenschappers geloven dat ….

Volgens de moderne wetenschap ….

Dank zij de moderne wetenschap weten wij nu zo goed als zeker dat ….

Er is onweerlegbaar wetenschappelijk bewijs dat ….

Het is nu onomstotelijk wetenschappelijk vastgesteld dat ….

Wetenschappers zijn het erover eens dat ….

Soms zou je bijna gaan denken dat in onze cultuur de wetenschap de rol van God overgenomen heeft. En sommige lieden beoefenen en/of verdedigen de wetenschap ook wel met een haast religieuze overgave en toewijding. Dan kun je bijna over sciëntisme als een religie spreken. Ooit werden geloof en wetenschap toch als elkaars tegendeel voorgesteld of ervaren. Als je ziet hoe vol vertrouwen we doorgaans op de notie of het idee van een alwetende wetenschap schijnen te leunen en hoe we ons daar niet zelden, met ziel en zaligheid en een nauwelijks kritische blik aan over lijken te geven, mag je je toch wel eens afvragen wat dan wetenschap mag heten en wat dat dan behelst.

Oktober schijnt uitgeroepen te zijn tot de maand van de geschiedenis; mag 'geschiedenis' ook 'wetenschap' of 'een wetenschap' heten, en hoe en waarom dan? vervolg >>

Wat ik geloof?

Vandaag is het Sies klimop; een religieuze feestdag in het Christelijk geloof. Geloof of religie komen op dit blog zo incidenteel weleens ter sprake. Maar wat geloof ik zelf dan? Dat vind ik een maar moeilijke vraag en ik weet het eigenlijk niet zo goed. Ik roep altijd maar:

Ik ben Rooms-katholiek gedoopt, gereformeerd opgevoed en sinds mijn 13de jaar weet ik het allemaal niet zo goed meer.

Ik ben dus zoals dat dan wel heet een agnost. Wel ben ik een fervent voorstander van de vrijheid van godsdienst. Je hebt ook atheïsten en met veel van die lieden deel ik vaak een aantal opvattingen. Maar ik vind nogal wat atheïsten heden ten dage in onze cultuur ook wat al te fanatiek en fundamentalistisch en daar ben ik niet zo van gecharmeerd van die ‘fundamentalisten’. Of het nu fundamentalistische christenen of moslims betreft, sciëntisten die menen dat ons enige heil van de wetenschap kan en moet komen of lieden die de ultieme waarheid en uiteindelijke richtlijnen voor het menselijk handelen in een of andere politieke of economische theorie, zoals bv. die van de vrije markt, menen te kunnen funderen. Niet mijn geestverwanten of mijn voorbeelden of mijn helden. Natuurlijk moet je soms weleens radicaal kunnen zijn en zeker in je denken, maar .. fundamentalistisch toch maar liever niet. Ik zou bijna zeggen: mijd dat soort lieden liever, maar dat zal waarschijnlijk niemand lukken. Maar als agnost, aartstwijfelaar en nieuwsgierig mens ben ik toch ook altijd wel nieuwsgierig gebleven naar wat verschillende religies zoal te zeggen en te bieden hebben. Misschien heb ik gewoon een wat te grote reli-kwab en ben ik wellicht behept met ‘de drang tot godsdienst’; om eens een aardige term uit de ondertitel van een leuk boekje van vader en zoon Henk en Pieter van Os te lenen. Maar om de (scheppings-en voorspellende)verhalen uit de divers religies nu naar de letter als weergaven van de ultieme werkelijkheid en waarheid op te vatten, nee dat gaat het toch ook niet worden voor mij. Ik moet het antwoord op de vraag in de aanhef van dit stukje vooralsnog schuldig blijven. Wel heb ik al geruime tijd een vrij consistente sympathie voor het boeddhisme, of wat ik daarvan meen te mogen begrijpen, opgevat. Een religie zonder god (of godsbeeld); dat heeft me altijd wel iets geleken. Zie hier een rescensie over: Henk & Pieter van Os, Vader & zoon krijgen de geest. Brieven over de drang tot godsdienst, Uitgeverij Balans, 176 p., € 16,95, isbn 9789460034046

We hebben ‘m …

… dat wil zeggen een nieuwe papa, paus of vertegenwoordiger van Petrus op aarde. Een week geleden kringelde er in Vaticaanstad witte rook uit de schoorsteen de Sixtijnse Kapel en klonk iets later het: habemus papam. Zo snel hadden de kenners en de commentatoren dat zelfs in hun gunstigste inschattingen niet verwacht. En ook de verkozen persoon in kwestie stond niet ergens boven in de lijstjes van de meeste deskundigen en kenners van het clericale wel en wee. Zoals nu welbekend werd het de Argentijn Bergoglio of in het vervolg paus Fransiscus. Een man die volgens de berichtgeving nooit zou lachen. Inmiddels zijn we week verder en het charme-offensief van deze nieuwe paus lijkt vooralsnog voorspoedig te verlopen. Hij schijnt met zijn afkeer van opsmuk en pretentie erg veel sympathie te oogsten bij de gewone mens en gelovige. Op het zuidelijk halfrond en vooral in Latijns-Amerika kon de keus voor deze figuur nog wat extra opgetogenheid en geestdrift oproepen. Nu kan het zomaar verkeren, zoals Brederoo al zei en deze goede man lijkt voor een zo goed als onmogelijke taak te staan als je ziet met welk wantrouwen en cynisme enerzijds en wensen en, nagenoeg, eisen zijn taak en functie vooral vanuit de westerse wereld bezien en beoordeeld worden. En dat heeft toch wel iets bijzonders, dunkt me, dat, om het even bij ons land te houden, Jan en alleman variërend van de afvallige of niet al te gelovige katholiek tot de overtuigde atheïst of de doorgewinterde calvinist wel een uitgesproken mening blijkt te hebben over welke kant het met die kerk uit zou moeten en ze ieder zo hun eigen lijstjes met specifieke kritiek, eisen en suggesties ten aanzien daarvan klaar hebben liggen. Enerzijds verbaast me dat en anderzijds kan ik me daar (zelf zo’n moderne heiden) ook wel weer iets voorstellen bij een dergelijk gevoel van ietwat bemoeizuchtige (toch?) betrokkenheid. Maar wat me, hoe dan ook, bij de verschillende beelden, commentaren en analyses in de afgelopen week toch steeds weer opviel was de vooral kritische houding, soms wat doorspekt met enig cynisme, vanuit ons deel van de wereld tegenover het juichende en hoopvolle enthousiasme vanuit andere delen van de wereld. hoe komt dat nou toch? Men kijkt elders in de wereld toch kennelijk heel anders tegen die dingen aan dan bij ons. Wij lijken ons, meestal als niet- of niet belijdende leden vooral te bekommeren over het gebrek aan gelijkberechtiging in een bij uitstek hierarchisch instituut als de Rooms-katholieke kerk. Voor zover ik van dit alles en van deze paus ook iets kan of mag vinden, sluit ik me deze keer maar eens aan bij de positivo's. Wij kijken, per slot van rekening, in ons werelddeel al telkens tegen zo’n hoop crisis en narigheid aan in politieke en economische zin dat een sprankje hoop geen kwaad zal kunnen. Ik bedoel, we zien daar toch een heel gewone en vriendelijke mens die eenvoud hoog in het vaandel heeft staan, heus wel lachen kan en die er, even los van zijn spirituele en/of clericale ideeën, toch ook nog een paar zinnige opvattingen over dit aardse bestaan op na lijkt te houden. Zoals bijvoorbeeld in zijn sociale leer waarin hij opkomt voor de armen en zich een fervent criticus betuigt van het kapitalisme en het neo-liberalisme. Wie weet kan hij op dat vlak nog een paar politici op het rechte pad brengen? Ik begrijp dat namens ons Mark Rutte de inauguratie van deze paus heeft mogen bijwonen. Nou dat is dan in ieder geval al één neo-liberale politicus die iets van deze paus op kan steken en in dat geval zouden wij er ook nog iets beter van kunnen worden! Want het neo-liberalisme is ook in ons land momenteel toch zo'n beetje de heersende religie. Hoop doet leven; zullen we maar zeggen.

Tussen “…” (8) Paulo Coelho

Ditmaal een citaat in beeldvorm van een schrijver over zingeving en aanverwante zaken: Paulo Coelho

Meer van zijn citaten in beeld in de vorm van e-Cards van zijn blog.

Er zijn slechts drie dingen waarmee we het leven een echte wending kunnen geven: dromen, lijden en liefde

Paulo Coelho

Vikram Gandhi over geloof

Vikram Gandhi over religie en zo wat meer. Dat zo wat meer is dan zijn film ‘Kumaré, the true story of a false prophet’; hoe hij er toe kwam om deze film te maken, zijn ervaring daarmee en zijn verhaal daarover: Met voor de trouwe volgelingen nog een TEDtalkie toe of terug van Sri Kumaré: Hier nogmaals de valse profeet op Vimeo over zijn (nieuwe?) kleren.

Met dank aan Vikram Gandhi

Beste Vikram,

Bedankt voor de prachtige film/documentaire over Kumaré die ik gisteravond op de Nederlandse televisie mocht aanschouwen. (Holland Doc) Als een agnost die niet geheel onverschillig staat tegenover geloofskwesties en diverse spiritualia heb ik er enorm van genoten en ik overweeg zelfs om weer een soort geloof te gaan omarmen. Onze vaderlandse dichter Brederoo zei het reeds: 't kan verkeren! Als alle op- en laaielichters alsook alle mensen die wel eens uit naam van een leugentje om bestwil niet altijd de volledige waarheid vertellen toch net zo aardig en eerlijk en oprecht als zouden zijn als jij; … oh what a wonderful world it would be! Ik geloof dat je de ware aard en de kern van wat we spiritualiteit plegen te noemen weer een stukje helderder voor ons aller voetlicht gebracht hebt. Dank daarvoor!

Dick