Van economische theorie ...?

... of een blind vertrouwen en geloof daarin ... naar wat zinniger gedachten over menselijkheid en de menselijke maat?
Oftewel: From Economics to Humanomics!

Lijkt mij geen slecht idee maar dan kunnen we, lijkt me zo, wederom ook niet om ethische vragen heen:


De crux van dit betoog laat zich wellicht ook tot drie zinnen verdichten zoals in dit citaat.

O Sensei

Al die onderscheiden richtingen, leraren en lijnen in het huidige aikido (ver)wijzen overigens veelal eensgezind terug naar Morihei Ueshiba, als de grondlegger of 'the founder' van het aikido. Doorgaans spreekt men dan uitermate respectvol over O Sensei ofwel 'de grote meester'.
Voor de gemiddelde westerling kan zelfs de indruk ontstaan als betrof het een bijna halfgod.

Ueshiba (1883-1969) had zich in Japan de nodige faam verworven als 'martial artist' ofwel beoefenaar van gevechtskunsten. Er is heel wat gezegd en geschreven over zijn leven en het, door hem ontwikkelde of in het leven geroepen, aikido. De weerslag daarvan is ook te vinden op het internet. Zoals bijvoorbeeld op dit blog of bij, de kronikeur van het aikido, Stanley Pranin.


Twee regelmatig terugkerende thema's in wat ik daar over las, gaan telkens over de aard en de invloed van zijn bemoeienis met de Omoto sekte of religie (voor meer daarover: ziehier) en over de mate waarin het aikido overeenkomt en schatplichtig zou zijn aan het aiki-jujutsu van de Daito-ryu.

Bekend zijn ook de verhalen van zijn leerlingen die er totaal geen touw meer aan vast konden knopen wanneer Ueshiba zich in woord of geschrift uitliet over de filosofische of spirituele grondslagen van zijn aikido.


Wie meer wil weten over de spirituele danwel filosofische achtergronden van het aikido zou bijvoorbeeld een van de volgende bronnen kunnen raadplegen:

- Aikido and the Harmony of Nature
door Mitsugi Saotome

- Enlightenment through Aikido
door Kanshu Sunadomari

- The Spiritual Foundations of Aikido
door William Gleason

of anders misschien in een van de boeken van John Stevens hierover.



Er is in ieder geval genoeg over dit onderwerp en over deze man geschreven om nieuwsgierigen en belangstellenden een poosje bezig te houden. Voor wie meer van kort en krachtig houdt, hier nog even twee van zijn, wat mij betreft, meest markante uitspraken:
- dat hij op hoge leeftijd en als alom gevierd meester zei zich steeds meer een leerling en nog altijd een beginner te voelen en
- dat je meest geduchte vijand en daarmee het grootste gevaar zich doorgaans niet tegenover of buiten je bevindt maar meestal ergens diep in jezelf huist.

Wijsheid en/of zelfkennis?

Aikikai en de Doshu

Wij Nederlanders moeten toch als geen ander bekend zijn met het gegeven dat je voor, je het goed en wel beseft, in kwesties van geloof en aanspraak op die ene echte waarheid zomaar met een hoop onoverkomelijke meningsverschillen, talloze afsplitsingen en wederzijdse verkettering opgescheept kunt komen zitten.

Zeker voor de buitenstaander, maar ook voor menige beoefenaar van aikido vertoont de aikido-wereld op z'n minst een sterke overeenkomst met een dergelijke toestand van verzuiling en versplintering. In ons land lijkt dat tij, waar het aikido betreft, inmiddels wat gekeerd te worden door de overkoepelende bond Aikido Nederland, waarin, sinds enige tijd, diverse bonden, federaties en wat dies meer zij, zich verenigd hebben.

Mede door de geschiedenis van het aikido, de logica van en het belang dat men aan ‘lineages ofwel afstammingslijnen' en de 'relatie leraar-leerling' hecht, achten de meeste aikidoka en hun organisaties zich, langs welke lijn dan ook, toch geliëerd en schatplichtig aan de Aikikai Foundation en voegen zij zich dan ook min of meer naar de richtlijnen en codes van die organisatie.
Het hoofdkwartier is de Hombu Dojo in Tokio.
Aan het hoofd staat de kleinzoon van Morihei Ueshiba, de derde doshu Moriteru Ueshiba.

Hier nogmaals de huidige doshu maar dan 15 jaar jonger en samen met Nobuyoshi Tamura shihan.

Seigo Yamaguchi

Een welhaast legendarische figuur onder de grotere aikido-meesters en leraren (sensei) was Seigo Yamaguchi.

Hij was een belezen jongeman die in de Japanse marine werd opgeleid voor een kamikaze-missie die net niet werd uitgevoerd wegens de beëindiging van de oorlog. In het begin van de vijftiger jaren kwam hij in aanraking met Morihei Ueshiba, werd uchi-deshi (inwonende leerling) en werd naast O-Sensei (grote meester) de eerste professionele aikidoka d.w.z. dat hij er geen ander werk naast deed.
In die hoedanigheid bezocht Yamaguchi Birma, Zuid- en Noord-Amerika en Europa. Hij was een populaire leraar en zijn lessen werden opvallend druk bezocht.

Seishiro Endo, Yoshinobu Takeda, Ichiro Shibata, Christian Tissier en William Gleason behoorden tot zijn leerlingen.
Hier een interview met die laatste over Yamaguchi: interview William Gleason

Aikido geschiedenis

Wie geïnteresseerd in de geschiedenis en ontwikkeling van Morihei Ueshiba's aikido kan terecht en z'n hart ophalen bij het Aikido Journal. Redacteur Stanley Pranin heeft zich behalve als aikidoka namelijk ook als historicus ontpopt rekent het zo'n beetje tot zijn levenstaak om die geschiedenis en die van het leven van grondlegger Morihei Ueshiba zeer consciëntieus uit te diepen en te boekstaven. De links naar de betreffende zes artikelen vind je op deze pagina. En een aanzienlijk beknopter overzicht hier.

Econohadjememaar

Volgens de Wiardi Beckman Stichting hebben wij behoefte aan economen als Jan Pen. Dat lijkt mij ook. Al was het maar om ons nu nog eens uit leggen hoe de economie op dit moment werkt en welke krachten en machten daarin op welke wijze werkzaam zijn. Zo rond de 80-er jaren deed hij dat bijvoorbeeld in het destijds vrij populaire boek: Kijk, economie.


Nu ontwikkelde ik rond en sinds diezelfde tijd ook een knagend en niet aflatend wantrouwen tegenover de mooie en/of dreigende praatjes van economische en financiële experts en hotemetoten.
Dat was in de tijd dat de zogeheten hoogconjuncturele ontwikkeling stagneerde en dreigde vast te lopen. (om er maar eens wat economische taal tegenaan te gooien want als je dat niet doet word je, zo lijkt het, tegenwoordig nog nauwelijks serieus genomen) Hoewel ik, zoals ik vaak zeg, bepaald geen verstand van economie heb, werd het mij in die tijd toch echt wel duidelijk dat de economische werkelijkheid en de theorie of de blahblah daaromtrent zeker niet altijd hand in hand gaan of parallel blijken te lopen. Weer zo'n typisch gevalletje van discrepantie tussen theorie en praktijk of het archetypische schoolvoorbeeld ervan? Één van de hoofdoorzaken daarvan leek me ,zoals ene Marx toch ook al opgevallen was, dat de vitale belangen van de gewoon werkende, producerende en bescheiden consumerende mens blijkbaar heel andere zijn dan die van hen die grote kapitalen wisten te vergaren danwel toebedeeld kregen en, in het kielzog van dit selecte groepje, de aandeelhouders en speculanten die een dergelijke status ook ambiëren en nastreven.
De werkgelegenheid begon vrij abrupt te haperen en er vielen nogal wat massa-ontslagen. De jongeren van toen kwamen maar moeizaam of niet aan een baan en zouden de Generatie X of de Verloren Generatie gaan heten.
Kortom volop economische en andere malaise. De kranten stonden er vol van. Maar op de financieel-economische pagina’s werd er toch ook af en toe nog wel eens gejubeld en gejuichd. Wanneer een grote firma weer eens een nieuwe ontslaggolf aankondigde werd dat door financieel-, economisch- en beursanalisten welhaast steevast met hoera-geroep ontvangen en schoot de beurswaarde van het bedrijf weer wat omhoog. Ik vond dat destijds hoogstverwonderlijk en had de indruk dat, op een stelletje onversneden ‘rooie rakkers’ na, steeds meer mensen dit fenomeen met verwijzing naar iets als ‘modernisering of automatisering’ en wat economisch jargon en gemeenplaatsen die als gevestigde economische theorie moesten klinken wegrationaliseerden en accepteerden als betrof het natuurlijke wetmatigheden.
Wat het economenvolk, papagaaiende politici en de ‘corporate’ en financiële bobo’s ons sinds die tijd zo allemaal nog hebben trachten te vertellen is er bepaald niet veel samenhangender of duidelijker op geworden voor de doorsnee mens. Economische praktijk en theorie lijken vooral versmald tot statistische, wis- en rekenkundige abracadabra waarbij de link met ons dagelijks leven en algemene menselijke behoeften telkens moeilijker inzichtelijk maar des te onverbiddelijker bepalend zijn geworden. Voor elke theoretische of politieke stellingname in elk willekeurig economisch debat zijn dan ook altijd weer ‘geleerden en deskundigen’ te vinden die nu juist net iets anders tot het tegenovergestelde propageren. Ondertussen blijken deze zakelijk en technocratisch ogende discussies veelal doorspekt van verborgen ideologische standpunten.

De roep om economen met een wat bredere en omvattender kijk op de samenhang tussen en de vervlechting van maatschappelijke en economische vraagstukken zoals hierboven door de Wiardi Beckman Stichting verbaast mij dus niets; ik vind hooguit dat die wat laat en wat te weinig klinkt. En dan heb ik het niet over een echt alles en ook het spirituele omvattende visie als bijvoorbeeld aangestipt door Morihei Ueshiba maar eerder over de wat wijdere, open en inclusieve blik van onder andere lieden als John Maynard Keynes of John Kenneth Galbraith.

Uitgerekend op ‘de dag van de Arbeid’ publiceerde de Correspondent een stuk van de hand van Rutger Bregman dat naar mijn smaak wel weer eens op begrijpelijke en te volgen wijze enig licht werpt op de econometrische en -blahblah valkuil waar we met z’n allen zomaar ingerold lijken te zijn. Want zoals de laatste zin uit het artikel luidt:

‘De economie,’ schrijft de Zuid-Koreaanse econoom Ha-Joon Chang, ‘is te belangrijk om aan economen over te laten.’

Tussen “…” (5) Morihei Ueshiba

Morihei Ueshiba (1883-1969) is de grondlegger van het aikido, een eigentijdse loot aan de waaier van Japanse martial arts.



Er bestaat een klein boekje met uitspraken van deze O'Sensei (de grote meester) in de vertaling van John Stevens. Het heet The Art of Peace en de uitspraken daarin hebben in de kern vooral betrekking op de spirituele dimensie van de vechtkunst of anders gezegd op de kunst van het niet-vechten. En bepaald niet op de economie. Laten we maar gemakshalve even aannemen dat Ueshiba, evenals ik, misschien niet zoveeel verstand had van economie.
Toch begreep hij heel goed waar het bij de onderlinge uitwisseling tussen mensen en in het menselijk bedrijf in essentie om draait. Beter dan de meeste economen zou ik zelfs denken!

Economy is the basis of society. When the economy is stable, society develops. The ideal economy combines the spiritual and the material, and the best commodities to trade in are sincerity and love.

#32