En wij maar zoeken ...

naar dat zelf van ons:
(tekst)

misschien hadden ze toch simpelweg maar beter net iets dichter bij de tekst van het origineel kunnen blijven:
(tekst)

Susan Blackmore seems to agree

Wellicht een ietwat lastig te verstouwen en te verteren verhaal van Bruce Hood maar Susan Blackmore (hier on the web of stories; wat mij betreft ook bijzonder boeiend) as it seems, couldn't agree more:


Susan Blackmore deed aanvankelijk wetenschappelijk onderzoek op het terrein van het paranormale maar is daar volledig van teruggekomen en heeft er beslist geen fiducie meer in dat dergelijk onderzoek ooit iets zal uitrichten of iets zinnigs zal opleveren. Inmiddels is haar wetenschappelijke nieuwsgierigheid en aandacht verschoven naar het terrein van de zogenoemde 'memen' en het bijbehorende kersverse vakgebied van de 'memetica'.

Dat 'zelf' van ons een illusie?

Volgens Bruce Hood  is het, zo door ons gekoesterde, 'zelf' vooral een illusie.
Niet omdat er niet zoiets als het 'zelf' (of vele 'zelven') zou bestaan, maar omdat het niet lijkt te zijn wat en zoals wij denken dat het is!

Even uit de kou

Dan liggen de dag van de arbeid (maar wat zegt dat nog in dit land?) en koningsdag ook al weer achter ons.
Wij hebben daar overigens maar weinig tot niets van meegekregen omdat wij elders op een nogal zonnig eiland vertoefden. Daar landden wij twee weken geleden met een toestel van Transavia.
   

En zaterdag leverde diezelfde maatschappij ons weer af op Schiphol Amsterdam. Alle wereldnieuws en vaderlands politiek gekonkel is ons in die tussentijd volledig ontgaan. Wij waren ook veel te druk met een beetje tot onszelf te komen. De enige wetenswaardigheid van hier die we via krant of web oppikten was dat het de koudste Koning(s)(inne)dag sinds lange tijd geweest zou zijn en dat het weer hier maar bar en boos zou zijn.
Daarop besloten Marian en ik toch te proberen een beetje van dat zonnetje en dat mooie weer op dat eiland in de Atlantische Oceaan mee te smokkelen in onze koffers. In hoeverre dat gelukt is mag je natuurlijk helemaal weer zelf uitmaken.

O Sensei

Al die onderscheiden richtingen, leraren en lijnen in het huidige aikido (ver)wijzen overigens veelal eensgezind terug naar Morihei Ueshiba, als de grondlegger of 'the founder' van het aikido. Doorgaans spreekt men dan uitermate respectvol over O Sensei ofwel 'de grote meester'.
Voor de gemiddelde westerling kan zelfs de indruk ontstaan als betrof het een bijna halfgod.

Ueshiba (1883-1969) had zich in Japan de nodige faam verworven als 'martial artist' ofwel beoefenaar van gevechtskunsten. Er is heel wat gezegd en geschreven over zijn leven en het, door hem ontwikkelde of in het leven geroepen, aikido. De weerslag daarvan is ook te vinden op het internet. Zoals bijvoorbeeld op dit blog of bij, de kronikeur van het aikido, Stanley Pranin.


Twee regelmatig terugkerende thema's in wat ik daar over las, gaan telkens over de aard en de invloed van zijn bemoeienis met de Omoto sekte of religie (voor meer daarover: ziehier) en over de mate waarin het aikido overeenkomt en schatplichtig zou zijn aan het aiki-jujutsu van de Daito-ryu.

Bekend zijn ook de verhalen van zijn leerlingen die er totaal geen touw meer aan vast konden knopen wanneer Ueshiba zich in woord of geschrift uitliet over de filosofische of spirituele grondslagen van zijn aikido.


Wie meer wil weten over de spirituele danwel filosofische achtergronden van het aikido zou bijvoorbeeld een van de volgende bronnen kunnen raadplegen:

- Aikido and the Harmony of Nature
door Mitsugi Saotome

- Enlightenment through Aikido
door Kanshu Sunadomari

- The Spiritual Foundations of Aikido
door William Gleason

of anders misschien in een van de boeken van John Stevens hierover.



Er is in ieder geval genoeg over dit onderwerp en over deze man geschreven om nieuwsgierigen en belangstellenden een poosje bezig te houden. Voor wie meer van kort en krachtig houdt, hier nog even twee van zijn, wat mij betreft, meest markante uitspraken:
- dat hij op hoge leeftijd en als alom gevierd meester zei zich steeds meer een leerling en nog altijd een beginner te voelen en
- dat je meest geduchte vijand en daarmee het grootste gevaar zich doorgaans niet tegenover of buiten je bevindt maar meestal ergens diep in jezelf huist.

Wijsheid en/of zelfkennis?

Ken uzelf of ken uw zelf?

Ik mag doorgaans wel graag vragen stellen en vraagtekens gebruiken op dit blog. Als ik mij goed herinner begon dat vooral met de intrigerende vraag naar identiteit ofwel: wie ben ik?

Daar refereerde ik dan ook nog even aan het bekende adagium dat wij, in de Westerse wereld, aan het orakel van Delphi plegen toe te schrijven:

Waar ligt of loopt dan de grens?

Die vraag heeft nu even geen betrekking op de sneeuwgrens maar op elke willekeurige grens.

April is in ons land ooit eens als de maand van de filosofie uitgeroepen, zo ontdekte ik in 2010. Elk jaar krijgt die maand dan een thema mee om naar gelieve eens wat over te (be)denken, te debatteren en te filosoferen.
Deze maand en dit jaar is dat thema 'Over de grens' ofwel 'grenzen'. Dat sluit natuurlijk aardig aan op de actualiteit van de, dankzij een gebrek aan Europese eenheid en organisatie, poreuze grenzen van Europa. En dat blijkt het vluchtelingenprobleem ook nog zomaar een grensoverschrijdend probleem te zijn. Hoe is het toch allemaal mogelijk, hè?

Nu zullen over grenzen filosoferende intellectuele bollebozen dat probleem natuurlijk niet even uit de wereld helpen maar het zal vast ook geen kwaad kunnen om, zonder in grenzeloos geouwehoer te vervallen, ons eens af te vragen of we soms niet op het ene terrein te grens-overschrijdend bezig zijn terwijl we ons op een ander terrein te grens-onderschattend in de weer zijn.
Zelf vind ik het een nogal weids, al gauw te ruim en elastisch thema om veel mee aan te kunnen. Mijn eerste opwelling, om de vraag naar de grens wat te begrenzen en af te bakenen zou zijn: waar ligt dan onze eigen grens, de grenzen van het 'zelf'? Nou ja, begrenzen en afbakenen? Het is misschien een mogelijk startpunt maar dat maakt het er, lijkt me zomaar, toch niet echt eenvoudiger of eenduidiger op!

Zelf heb ik deze week dit boekje maar eens aangeschaft om te zien of Paul Scheffer mij nog tot wat grensverleggende gedachten weet te inspireren.

A poet speeching

Leonard Cohen on gratittude, the self and finding your own voice:



Leonard Cohen over erkentelijkheid, het zelf en het vinden van een eigen stem.
Mooi proza en heeft toch ook wel iets poëtisch.

Eigen selfies

Ik dacht dat wanneer ik wat al te zelf centrisch zou zijn dit vooral zou blijken uit het 'superarrogante' aanhalen van mijn eigen woorden op dit blog.
Nu vind ik tussen mijn foto's toch zowaar ook nog een paar heuse 'selfies'. Toen heb ik er wederom zelf dan nog maar eentje bij gemaakt. Maar dit is natuurlijk toch niet meer dan een schaduw van mijn ware en unieke zelf.

Poosje geleden

Niet zo lang geleden werd op het spraakmakende en immens populaire 'smoelenboek' de 'timeline' als opleukende noviteit geïntroduceerd. Kun je zien wat je een poosje geleden zoal deed en wanneer je met wie vrienden geworden bent.

Nog vrij kort geleden werd mij aangeraden eens met een CV op de proppen te komen. Kan ik laten zien wat ik een poosje geleden qua opleiding en werk heb gedaan.

Hoe zal ik dat nu toch eens aanpakken, zo'n tijdlijn of CV beginnen?
Laat ik maar eens beginnen met te laten zien hoe ik er een poosje geleden uitzag; iets meer dan zestig en bijna vijftig jaar geleden:



En nu dan?; ach hier en daar een rimpeltje erbij plus nog wat sporen van slijtage danwel vrije radicalen maar verder nog nagenoeg dezelfde, hoor.
Ben inmiddels overigens wel uit die kleren gegroeid.

Over de ziel gesproken (9)

Als de firma Dick Swaab en co de ziel al niet kan vinden, zal ik toch zeker niet in staat zijn om hem even aan te wijzen. Evenmin als Cornelis Vreeswijk is het mij bekend of ie kleurig, zwart-wit, dun, dik of smal is. Ik kan in deze kwestie dus maar weinig gewicht in de schaal leggen.

Met al dat gesteggel en gekwebbel over de ziel zou je bijna vergeten op te merken dat deze ziel met taal (groot?)gegroeid is, in de taal gedoopt is, door taal gevormd is en zich hier middels taal uit. De Nederlandse taal dus vooral, die waar de van Dale zijn bestaanstrecht aan ontleent.



Als dagelijks gebruiker van die taal heb ik geleerd hoe bezielend en hartverwarmend het kan zijn wanneer mensen zich met hart en ziel ergens voor inzetten, maar dat het ook heel gevaarlijk kan zijn om je onbezonnen met ziel en zaligheid zomaar overal in te storten. En weet ik uit ervaring hoe pijnlijk het kan zijn om op je ziel getrapt te worden, hoe echt ie dan opeens voelt en dat je daar eelt van op je ziel kan krijgen, hetgeen bepaald niet altijd onverdeeld genoegen zal zijn omdat je van een al te gepantserde ziel al gauw zielloos dreigt te raken. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd werd mij vroeger verteld maar dat bleek niet altijd op te gaan. Toch zijn we meestentijds op zoek naar zielsverwanten. Verkoop je ziel liever niet en wees op je hoede voor lieden die proberen tegen elke prijs zieltjes te winnen. En met je ziel onder de arm lopen wil meestal snel vervelen.

En zo kun je deze lijst vast zelf nog wel even aanvullen.
Nee, het gaat voorlopig toch echt nog niet lukken om dit leven fatsoenlijk zonder ziel te leiden. Niet zonder dat we tot heuse marionetten of robots zouden worden, iets waar ik persoonlijk niet zo gek veel voor voel.


Wat jou?

Zielskwestie van enig gewicht (8)

Cornelis Vreeswijk zong als laatste couplet in De nozem en de non:

Volgens Aristoteles weegt een zoen niet zwaar
Letterlijk uitstekend,
figuurlijk zelden waar
Vraag de non er maar's naar

We kunnen hem niet meer vragen of ie wellicht met Archimedes in de war was, want de ziel van Cornelis is niet meer aanspreekbaar vanuit dit ondermaanse.
Nu circuleren of 'buzzen' er ook geluiden als zou, het al of niet bestaan van, de ziel wel degelijk een kwestie van gewicht kunnen zijn.

Zo vernam ik afgelopen maand middels het WereldWijzeWebje en de bekende googelende vraagbaak dat de ziel 21 gram zou wegen. Schoon aan de haak en wetenschappelijk bewezen zelfs volgens sommige goedgelovige zielen. De wellesen en de nietesen van dat laatste worden nog bediscussiëerd op het web.



Ja de maand van de filosofie mag dan voorbij zijn, ik ben toch nog niet helemaal uitgedacht en uitgepraat over die ziel.
In mijn hoofd en mijn denkwereld is de ziel, als begrip, toch vooral verwant aan en/of samenvallend met begrippen als het zelf en het leven. Mocht de ziel niet meer zijn dan een illusie, OK het zij zo, maar dan toch wel een eenvoudigweg en absoluut onmisbare illusie.
Maar is het zelf niet in de zelfde zin een illusie of hebben de neurologen dat zelf inmiddels wel weten te localiseren? En hebben ze het raadsel van het leven dan al opgelost en zeggen wij dan dat het leven niet bestaat of slechts een illusie is zolang we daar geen antwoord op hebben?

Waar of niet waar? en een grammetje meer of minder?; doet er wat mij betreft eigenlijk niet zoveel toe. Ik vind het wel een aansprekende en grappige gedachte van die 21 gram.
Om nu niet weer meteen te vervallen in muggenzifterij over de exacte onderlinge verhoudingen, stel ik voor dat we dit mysterie voorlopig maar houden op:

7 gram ziel
7 gram zelf en
7 gram leven!



Als u dat per slot van rekening maar een miezerig en zielig beetje mocht vinden, zou ik zeggen, des te meer reden om er wat zinnigs mee te doen en er toch wat moois van te maken!
Werk aan de winkel! Toevallig is het vandaag de dag van de arbeid dus: alle zielen ter aarde verenigt u en ga bezield en bezielend aan de slag voor een hoopvolle en leefbare toekomst!

Ons besturingssysteem?

We hebben vast ooit allemaal eens op school geleerd dat ons brein ons besturingssysteem is. De hersenen sturen ons denken, doen en laten volgens onze gangbare (medische en biologische) kennis.
De computermetafoor valt dus doorgaans wel in vruchtbare aarde.
En de metafoor werkt overigens naar beide kanten want van het besturingssysteem (Operating System) van de computer wordt ook wel het brein van dat apparaat genoemd en als zodanig beschouwd.

Nu heerst er onder computerfans en fanaten altijd al veel discussie en de nodige onenigheid over wat het beste danwel het slechste besturingssysteem (OS) zou zijn. Er zijn ook nogal wat voorbij gekomen in betrekkelijk korte tijd en we zien telkens nieuwe ontwikkelingen op dat gebied. Om wat oude bekenden te noemen: CPM, MS-DOS, DOS+, Unix, Mac OS, MS-Windows, Linux en, niet natuurlijk te vergeten, het onvolprezen Acorn_MOS waar mijn Electron en Master en nog wat andere leden van de BBC Micro family destijds naar volle tevredenheid op draaiden. Het spreekt niet zomaar vanzelf hoe en wat het ideale besturingssysteem voor de computer zou zijn.

In geval van het besturingssysteem van ons mensen wordt de zaak er bepaald niet eenvoudiger of eenduidiger op. Één stel hersenen als besturingsysteem zou wellicht anders doen vermoeden edoch: reeds in 1844 publiceerde de Britse arts Arthur Wigan zijn 'Duality of the Mind' waarin hij de opzienbarende stelling poneerde dat wij niet over één maar twee breinen blijken te beschikken.
Maar zowel Wigan, als het boek, als het idee van het gespleten brein danwel twee breinen raakte al snel in de vergetelheid. Dat gordijn van de vergetelheid zou er nog voorhangen als niet in 1969 Joseph Bogen, een leerling van Roger Sperry, het boek in handen kreeg en even meende hier het begin van de theorie van de hemisferische specialisatie te herkennen.
(Wie wil weten in welke richting het boek en de theorie van Wigan dan wel wees, leze het hoofdstuk 'De Galilei van de neurologie' in het 'Vergeetboek' van Douwe Draaisma.)
Genoemde Roger Sperry is de hersenonderzoeker die in 1981 de Nobelprijs mocht ontvangen voor zijn baanbrekende 'split-brain' onderzoek. Hiermee werd de notie dat de onderscheiden hersenhelften ook verschillende functies herbergen (lateralisatie) hard gemaakt en voor onderzoek toegankelijk.



Inmiddels lijkt het denken en spreken in termen van linker- en rechterhersenhelftfuncties en kenmerken al evenzeer gemeengoed als het hanteren van de computermetafoor. Op talloze websites en blogs kun je ook middels het bekende danseresje zelf even checken welke hersenhelft dominant zou zijn. En zo schijn ik andere hersenen te hebben dan de meeste mensen. Wanneer je ons (of sommigen onder ons) vandaag de dag zo over de onderscheiden hersenhelftfuncties hoort spreken en leuteren zou je bijna gaan denken het hier vanzelfsprekendheden betrof die we als niet meer dan logisch beschouwen en die we altijd van nature aangevoeld en/of vermoed hadden. Dat blijkt dus niet zo te zijn en het is eerder weer zo'n gevalletje waar enig commentaar van onze Bredero toch wel weer op zijn plek lijkt.



Kunnen wij onze beide hersenhelften dan als twee verschillende besturingssystemen zien? De linkerkant voor zus taken of funties en de rechterkant voor zo taken en functies?
In het licht van onze computermetafoor lijkt het toepasselijker om in geval van de hersenhelften ze als twee verschillende processoren te beschouwen. Links een voornamelijk seriëel en rechts een voornamelijk parallel geschakelde.

Naast deze horizontale of laterale differentiatie zien we in ons brein ook een verticale differentiatie die die zich in de loop van vele miljoenen jaren heeft ontwikkeld. We hebben het dan over de differentiatie naar het zogenaamde reptielenbrein, het limbisch systeem en de neocortex.

Paul MacLean was de man die in de 60-er jaren met dit drieledige model op de proppen kwam en in zijn boek 'The Triune Brain in Evolution' (1990) verder uitwerkt.
'The Dragons of Eden' van Carl Sagan (Pulitzer prize 1977) gaf ook de nodige voeding aan dit idee van de 'triune brain'.
In ons land was het Piet Vroon, ook wel bekend als de professor die alles beter wist, die deze stelling als uitgangspunt nam van zijn boek 'Tranen van de krokodil'.
Hier hebben we dan schijnbaar van doen met drie verschillende besturingssystemen die soms goed of redelijk met elkaar samenwerken maar soms ook niet. Dan kan het ene besturingssyseem zomaar het andere dwarszitten of blokkeren. In 'Loneliness' van Cacioppo & Patrick wordt over ons drieledige brein ook gesproken als:

having multiple operating systems.

Je kunt die laterale en verticale differentiatie natuurlijk ook nog eens schematisch combineren. Dan kom je bv. op iets als het 'whole brain model' van Ned Herrmann uit, dat het, als ik zo het wereldwijde web eens rondsnuffel, wel goed lijkt te doen onder m.n. zelfontplooiende managers en organisatiedeskundigen.



Maar wie bestuurt en bedient deze wonderbaarlijke en onovertroffen biologische computer dan uiteindelijk? Wie o wie zit er aan de knoppen, de muis of het toetsenbord en vertelt het besturingssysteem welke programma's we nu eens zullen gaan draaien en met welk oogmerk?

Maar dan verschuift de vraag zomaar van: hoe gaat het een ander bij ons in zijn werk? naar de vraag: wie zijn wij?

Dan komen we als vanzelfsprekend op de vraag naar onze identiteit, naar de verhouding lichaam/geest en uiteindelijk op de moeilijke vraag naar het zelf.



P.S. Je weet wel datzelfde zelf waar we het over hebben als we woorden gebruiken als: zelfstandig, zelfbewustzijn, zelfspot, zelfvertrouwen, zelfhaat, zelfredzaamheid, zelfbedrog, zelfkennis, zelfkant, zelfverdediging, zelfverloochening, zelfvoldaan, zelfontplooing, zelfzuchtig, zelfbeheersing, zelfbevrediging, zelfkastijding, zelfmoord, zelfingenomenheid, zelfbediening, zelfverzekerd, zelfbeeld en zo meer. We hebben blijkbaar nogal eens wat te stellen met ons zelf!

<< ons werkgeheugen
meer lateraliteit >>