Over kleur (1) en taal

Over kleur
Zo luidt ook de Nederlandse titel van de gebundelde opmerkingen over kleur door ene Wittgenstein.
In een recensie in de Volkskrant van 8 augustus over de pigmentententoonstelling ‘Making Colour’ wordt Wittgenstein naast Goethe, Aristoteles, Kandinsky, Vasari en Cennini genoemd als iemand die iets over kleur te melden had. Uiteraard hebben veel meer lieden wel opmerkelijke en blijvend interessante ideeën over kleur te berde gebracht.
De kritische conclusie van de recensie door Wieteke van Zeil was dat in genoemde expositie het effect van kleuren op de menselijke perceptie, de kleurenpsychologie en symboliek nauwelijks of niet aan bod komen. Kortom dat dit derde element van kleur, naast de natuurwetenschappelijke en de kunsthistorische kant, er als een stiefkindje van af komt.
Ik heb die pigmentententoonstelling (lang woord, hè; leuk scrabblewoord maar je hebt heus nog langere) niet bezocht en heb daar ook geen uitgesproken mening over. Niet alleen in de kunst wordt kleur nogal eens aangewend om een bepaald punt te illustreren. Dat gebeurt her en der en telkenmale weer. Zo ook in dit vragen(v)uurtje waar emeritus hoogleraar Jan Rispens kleur als voorbeeld (hier tussen 11 en 13 min.) neemt om aan te tonen hoe hopeloos ambigu onze alledaagse taal toch is ten opzichte van de wetenschappelijke taal van meetbare en kwantificeerbare grootheden.

Al dat vage gepraat over, neem nou, bijvoorbeeld citroengeel of licht geelgroen; wat kun je daar als, op wetenschappenlijke exactheid en precisie gestelde geest of, onderzoeker nu mee? Nee dan kun je toch veel beter uit de voeten met iets als pakweg een frequentie van 510 tetrahertz, een golflengte van pak em beet 572 nanometer en nog wat parameters in de trant van lichtintensiteit, verzadiging en dergelijke! Of niet dan?
Mocht de toon hierboven doen vermoeden dat ik me maar ten dele in deze argumentie van Rispens kan vinden en zijn verder bijzonder gloedvolle betoog in dit geval toch even wat kleurlozer vind, dan wil ik dat wel beamen.
Nu haast Rispens zich ook al om er zelf op te wijzen dat die wetenschappelijke grootheden toch beslist ook wel weer in onze alledaagse taal terug vertaald moet kunnen worden.
Maar, zul je denken, nu gaat het inmiddels toch niet meer over kleur maar over … taal en wetenschap (hier de orthopedagogiek). Ja, da's waar denk ik dan … alhoewel dan moet ik toch ook even denken aan iets dat Jacques Heijkoop in een eerdere HMiG aflevering (hier tussen 15 en 17 min.) opmerkte:

Diagnostiek is natuurlijk ook belangrijk, want als iemand slechtziend is, moet hij een bril krijgen. Maar daarna houdt het op, want dan heb je een persoon – met al zijn beperkingen – die bepaalde dingen in de krant leuk vindt. En dáár ligt je aansluiting bij de persoon.

Dat belicht toch maar eens temeer dat het juist onze alledaagse taal en de gewone dagelijkse omgang en communicatie zijn die het leven zijn ware glans en kleur moeten geven. Ervaring, taal en beleving. Probeer die maar eens uit elkaar te halen en te houden; dat zal je vast niet altijd lukken en/of even gemakkelijk afgaan. Zeker niet als het kleur of andere qualia en onze, al dan niet kleurrijke taal betreft.
De wereld om ons heen kleuren doen we blijkbaar niet uitsluitend met de verfkwast maar ook met de taal!.
.
Wie denkt dat kleur en taal niet veel met elkaar van doen hebben zou eens moeten kijken hoeveel tongen de zogeheten pietendiscussie los weet te maken en hoeveel woorden en vergelijkingen er daarbij over en weer gaan en dat 'all because the color of his skin' om maar weer eens een paar woorden van Dylan aan (en mogelijk ietwat uit z'n verband) te halen.
What do you think about that, my friend?

Wetenschap in het nieuws

Gisteren maakte ik in dat deprimerende blogje over de Nederlanders als de sombermansen van Europa terloops melding van een artikeltje daaronder over Ware wetenschap.

Daarin werd ook Frank Miedema, decaan van het UMC Utrecht, ten tonele gevoerd met de nodige kritiek op de mores en de praktijk van het wetenschappelijk bedrijf. Miedema is een van de initiatiefnemers van het project ‘Science in transition’ waarin men nadenkt hoe het beter en eerlijker kan in de wetenschap. Een initiatief dat uiteraard op mijn sympathie en volledige instemming kan rekenen.

Vandaag pakt de Volkskrant uit met een pagina beslaand interview door Tonie Mudde met Frank Miedema over dat initiatief.

Wetenschap is blijkbaar ‘hot’ op dit moment, maar ook ‘crooked’ zoals uit dit interview mag blijken en we natuurlijk al wisten sinds de laaienlichterij van Diederik Stapel onthuld werd.

Wie geïnteresseerd is moet het zelf toch even lezen maar hier even wat veelzeggende kopregels eruit:

‘De prikkels in de wetenschap zijn net zo pervers als bij de banken’

Tijd om de kat de bel aan te binden, vindt Frank Miedema, bestuurder van het Utrechts academisch ziekenhuis: erken dat veel andere belangen goed wetenschappelijk onderzoek in de weg staan.

‘Wetenschappers zijn net mensen: ze hebben zuivere motieven maar ook minder zuivere motieven’

Onder aan de pagina een verwijzing naar een artikel verder in de krant met: Hoogleraren grossieren in bijbanen
Dat artikel door Peter de Waard vinden we dan in het katern Economie en kopt:

Banken en accountantskantoren maken graag goede sier met economen

Hoogleraren stapelen bijbanen op

En begint met de zin: Hoogleraren economie en financiën grossieren in bijbanen. Drie van de vijf hebben nauwe banden met consultants, pensioenfondsen of andere financiële partijen.

Tja als de wetenschap in als geheel een zelfde staat van dienst en niveau van wetenschappelijkheid zou ambiëren of bereiken als ‘de wetenschap van de economie’, dan zie ik de toekomst toch wel heel duister in!

Wetenschap was onlangs regelmatig in het nieuws maar doorgaans nogal negatief of opgeblazen. De knuppel ligt in het hoenderhok en we verwachten hier de komende tijd vast nog iets over te vernemen.

Wetenschap; zeker weten? (2)

‘Wetenschap’ en haar vruchten of resultaten ‘wetenschappelijk inzicht’ en ‘de concrete en praktische produkten van technologische ontwikkelingen’ doordringen zo’n beetje alle hoeken van het moderne leven en zijn daar nauwelijks meer weg te denken. Het label of de schijn van ‘wetenschappelijkheid’ lijkt als argument erg zwaar te wegen en bij beslissingen niet zelden de doorslag te moeten geven. Ik ben dan wel geen ‘wetenschapper’ of ‘wetenschapsfilosoof’ en mag derhalve geen deskundige of expert heten op het terrein van ‘de wetenschap’. Desondanks wil ik, als leek, toch ook maar eens mijn zegje over dit onderwerp doen. Hetgeen mij dan vooral steeds weer frappeert wanneer er over ‘wetenschap’ gesproken wordt is het dubbele karakter van en het ietwat mythische aureooltje rond het algemeen gebruik van het begrip ‘wetenschap’. Dat dubbele en dat mythische schuilt hem dan in het gegeven dat wij enerzijds een mateloos vertrouwen aan de dag plegen te leggen dat ‘de wetenschap’ uiteindelijk al onze prangende vragen wel zal beantwoorden. Daarbij lijken wij als niet-wetenschappers, publiek, consument of vermeende opdrachtgevers dan ook nog eens te verwachten (en soms te eisen) dat die abstracte grootheid ‘de wetenschap’ ons die antwoorden in eenvoudig te begrijpen, hapklare brokken zal presenteren ook waar het om complexe kwesties gaat die we in de vraagstelling vaak al nauwelijks kunnen doorgronden. Dat vertrouwen(?) dat toch verdacht veel weg lijkt te hebben van, of de gedaante aanneemt van geloof of wensdenken lijkt vooral ingegeven door onze behoefte dingen zeker te willen weten en onze behoefte aan eenvoud, overzichtelijkheid en eenduidigheid. De weg naar de absolute waarheid. Die houding van mateloos vertouwen, dat de vormen van een geloof lijkt aan te nemen, wordt ook wel als 'sciëntisme' aangeduid. Daar tegenover staat dan de gangbare theorie en praktijk van ‘de wetenschap’ en wat dan heet ‘de wetenschappelijke methode’ van waaruit een heel ander beeld opdoemt. Een beeld dat door veel wetenschappers aangehangen en uitgedragen wordt. Daar luidt het verhaal dat ‘wetenschap’ welbeschouwd niets anders dan ‘geïnstitutionaliseerde twijfel’ is. Hoewel haar doel dan misschien mag zijn om meer zekerheid te verkrijgen, kan ‘wetenschap’ toch slechts bij gratie van de twijfel bestaan en is ze werkzaam juist door heersende veronderstellingen en zekerheden in twijfel te trekken en kritisch te bevragen.

<< vorige | vervolg >>

Wetenschap; wat is dan ...?

Wie weet waar Willem Wouters woont? Willem Wouters woont in Wognum (of wijd weg) aldus een bekend rijmpje. Ik toevallig ook. Maar waar Willem Wouters woont lijkt me nu voor de meeste mensen bepaald geen interessante vraag. Voor mij niet althans.

Wat ik me daarentegen bijvoorbeeld wel een interessante vraag lijkt is wat al dan niet wetenschap mag heten. Wie weet dat? Wie weet welke waarheden danwel waarden de wetenschap zoal weet te wrochten?

Wie de beschikbare literatuur daarover eens opslaat komt al gauw tot de conclusie dat de deskundigen het daar bepaald niet altijd helemaal over eens zijn.

Toch wordt er alom maar al te vaak en nogal gemakkelijk met het begrip wetenschap of het label van wetenschappelijkheid geschermd als men iets als vaststaand feit of onwrikbare zekerheid over het voetlicht en aan de man wil brengen. Je kunt tegenwoordig vaak en op nagenoeg alle mogelijke terreinen horen of lezen dat

Wetenschappers hebben ontdekt dat ….

Wetenschappers geloven dat ….

Volgens de moderne wetenschap ….

Dank zij de moderne wetenschap weten wij nu zo goed als zeker dat ….

Er is onweerlegbaar wetenschappelijk bewijs dat ….

Het is nu onomstotelijk wetenschappelijk vastgesteld dat ….

Wetenschappers zijn het erover eens dat ….

Soms zou je bijna gaan denken dat in onze cultuur de wetenschap de rol van God overgenomen heeft. En sommige lieden beoefenen en/of verdedigen de wetenschap ook wel met een haast religieuze overgave en toewijding. Dan kun je bijna over sciëntisme als een religie spreken. Ooit werden geloof en wetenschap toch als elkaars tegendeel voorgesteld of ervaren. Als je ziet hoe vol vertrouwen we doorgaans op de notie of het idee van een alwetende wetenschap schijnen te leunen en hoe we ons daar niet zelden, met ziel en zaligheid en een nauwelijks kritische blik aan over lijken te geven, mag je je toch wel eens afvragen wat dan wetenschap mag heten en wat dat dan behelst.

Oktober schijnt uitgeroepen te zijn tot de maand van de geschiedenis; mag 'geschiedenis' ook 'wetenschap' of 'een wetenschap' heten, en hoe en waarom dan? vervolg >>