Voor wie wil luisteren ..

.. heeft de VPRO zo rond oud-en-nieuw het late-night-magazine Nooit Meer Slapen een weekje ingeruild voor de podcastserie Grote Woorden waarin Wim Brands met een aantal vaderlandse denkers spreekt.
Dat was mij overigens geheel en al ontgaan, mede omdat ik er, als verse vrijgestelde, al niet aan toe kom om alles te lezen wat er hier zo door de brievenbus valt miste ik aldus ook de aankondiging in de VPRO-gids. En sinds ik, ruim vijftien jaar geleden, de nachtdienst vaarwel moest zeggen vang ik nog zelden iets op van nachtelijke radio-uitzendingen daar ik dan toch meestal op één oor lig.

Nu hoorde ik via De Correspondent een podcast waarin Lex Bohlmeijer sprak met Gabriël van den Brink. De opvattingen en ideeën van deze over onze samenleving filosoferende empirisch onderzoeker of empirisch onderzoekende filosoof vond ik dermate verfrissend, herkenbaar, prikkelend en de spijkers op de kop slaand dat ik toch even op zijn naam moest googelen.

Zo kwam ik dus op Grote Woorden terecht en hoorde in twee uur tijd in ieder geval veel ware woorden gesproken worden.

Nu hoor je de laatste tijd nogal eens dat mensen die met pensioen zijn zeggen dat ze geen tijd meer over hebben. Klinkt de werkenden misschien vreemd in de oren maar ik begin het, geloof ik, wel te begrijpen want nu heb ik zomaar weer nog acht uur Grote Woorden luisteren op mijn to-do list en een recente publicatie van van den Brink op mijn leeslijst staan.

Waar moet ik de tijd vandaan halen?; verzuchtte de oude man aan het begin van een nieuw jaar.

TV-tip

NPO 2 vanavond 21.05 houdt VPRO's Tegenlicht een zogeheten vrijhandelsverdrag tegen het licht.

Dit gaat dan over iets waar we met recht bang voor mogen zijn en waarmee we de beperkte democratische invloed die we als burgers kunnen uitoefenen, blijkbaar gewillig, opgeven en verkwanselen.
Toch heb ik de indruk dat de meeste van mijn landgenoten zich hier, in tegenstelling tot de asielzoekersproblematiek, niet al te druk over maken.
Over slavernij gesproken; Ha-Joon Chang, verbonden aan de University of Cambridge, herinnert ons er terecht aan dat (absolute) vrijhandel als hoofdprincipe de deur ook weer openzet voor slavernij en kinderarbeid om maar eens twee dingetjes te noemen.

Om nog eens een andere gerenommeerde en gezaghebbende collega van Ha-Joon Chang te citeren:

…….. TPP….TTIP…TISA
...Given the veil of secrecy surrounding the TPP negotiations, it is not clear whether tobacco will be excluded from some aspects of ISDS. Either way, the broader issue remains: Such provisions make it hard for governments to conduct their basic functions – protecting their citizens’ health and safety, ensuring economic stability, and safeguarding the environment. Imagine what would have happened if these provisions had been in place when the lethal effects of asbestos were discovered. Rather than shutting down manufacturers and forcing them to compensate those who had been harmed, under ISDS, governments would have had to pay the manufacturers not to kill their citizens. Taxpayers would have been hit twice – first to pay for the health damage caused by asbestos, and then to compensate manufacturers for their lost profits when the government stepped in to regulate a dangerous product. …--JOSEPH STIGLITZ

Een hardnekkig 'broodje aap' wilde dat lemmingen zichzelf bij overbevolking de das om zouden doen door zich massaal in zee te storten. Blijkt dus niet waar te zijn. Maar hoe geldt dat voor ons moderne mensen?

Filosoferend over vrijheid

Wij vieren onze vrijheid vandaag weer.
Vandaag maar eens geen Ted- maar een Tegenlicht Talk van zes jaar geleden: 'Een partijtje vrijheid' door Peter Sloterdijk.


Voor iets meer dan dit kwartietje vrijheid zie hier de gehele aflevering

Vandaag hield David Grossman (schrijver, filosoof en vredesactivist) in Vlissingen de 5 mei lezing en die ging uiteraard ook over vrijheid: 'Ademen met beide longen'

Memory

Memory ofwel geheugen.
Gisteravond op VPRO-televisie een bijzondere en een heel mooi gemaakte documentaire daarover gezien.
First Cousin Once Removed waarin Alan Berliner de door alzheimer getekende laatste levensfase van de dichter/schrijver Edwin Honig, die ook zijn achterneef, vriend en voormalig mentor was, op indringende wijze in beeld weet te brengen.



Kijk hier

Onze kresj

'Kresj', aldus gespeld, is typisch zo'n woord dat stamt uit het 'kreatieve eksperiment' van de anti-autoritaire beweging van de jaren zeventig. Het staat niet voor 'crash' (alhoewel?) maar voor 'crèche', zo'n peuter- en kinderbewaarplaats waar men toch meer wil doen dan alleen maar bewaren en oppassen en dus ook iets aan en met de ontwikkeling van het grut wil doen. Zoiets verleidt allicht tot het dromen over 'de nieuwe mens' en overijverige idealistische lieden willen dan weleens uiterst gedreven aan de haal gaan met wilde ideeën over 'de maakbare mens'. Dat blijkt dan niet zelden op een 'idee fixe' uit te lopen en op het creëren van een mensbeeld à la carte.

Gisteravond keek ik met meer dan normale belangstelling naar de 2Doc documantaire 'Onze kresj' van Marije Meerman en haar broer Gregor. Beide filmmakers verbleven zelf als peuter en kleuter op deze Amsterdamse anti-autoritaire crèche.
Het was een vervolg op haar debuutfilm over hoe de kinderen die tijd ervaren hadden en wat er van ze geworden was.
Nu lag de nadruk op de progressieve 'ouders van toen'; wat waren hun motieven en idealen en hoe zien ze op hun handelen destijds terug wat is er van het beoogde doel terechtgekomen? Daarbij was of werd het ook een zoektocht naar hun moeder.

Volgens de aankondiging in de VPRO-gids is het een met humor en compassie gemaakte film geworden, die ook ontroert en dat vind ik ook.

Het, wat mij betreft, meest pregnante en samenvattende commentaar over het uit door de bocht vliegen van de goede en welgemeende intenties van weleer en het verworden van idealen tot ideologie werd gegeven door ene Tineke wanneer ze op de vraag van de documentairemaakster of ze haar moeder als een vrije of bevrijde vrouw zag uiterst weloverwogen antwoordde:

In zekere zin wel maar ik had niet het gevoel dat ze happy was

en op de vraag waarom denk je dat:

Mijn gevoel is dat Hilde, net zomin als ik, .. echt durfde contact te maken met .. hoe ze zich voelde bij wat er feitelijk gebeurde .. dus dat werd bemiddeld door hoe ze vond dat ze zich moest voelen .. en dat had ik ook ..; en dat is .. ik denk dat .. als je werkelijk naar bevrijding toewilt, dan moet je beginnen bij hoe je je werkelijk voelt; maar dat sloegen we over op de een of andere manier

Hoe mooi verwoord; zie daar in een notendop de reden waarom, zoals men wel zegt, een revolutie haar eigen kinderen pleegt te offeren of op te eten en tevens de aanleiding tot heel veel meer menselijk ongemak.

De geïnterviewde, inmiddels wat wijzer geworden, voormalige revolutionairen en radicalen leken zich op sommige momenten toch wel eens iets ongemakkelijk te voelen over en zich lichtelijk te verontschuldigen voor hoe en wat ze ooit dachten.
Toch werd er vooral open en eerlijk teruggekeken op hun gedachtenwereld van toen. Waar men in blinde of politieke radicaliteit doorschoot werd meestentijds allang erkend en verwerkt. Dat men doorgeschoten was in een, ten koste van eigenheid en authenticiteit, afgedwongen vrijheid werd wel unaniem erkend en uitgesproken. Maar zo merkten de meesten op, daar waar wij grote missers maakten de ene kant uit, tegenwoordig schiet men toch wel erg door de andere kant uit in de richting van overbescherming, overregulatie en permanente surveillance.
Dat ben ik dan weer volledig met die ex-radicalen en voormalig revolutionairen eens.

Ik wordt dan toch benieuwd hoe lang we moeten wachten op een even indringende docu over die mallotige en beperkende misstanden van nu?

Het gretige brein tegen het licht

Gisteravond zag ik in VPRO's 'Tegenlicht' de aflevering 'het gretige brein'. Voor wie dat eigenlijk niet wil missen maar het toch gemist heeft is er nog altijd 'Uitzending gemist'.

Hier wat aantekeningen van maker Rob van Hattum over zijn passie en betrokkenheid bij 'het brein':

Europa praat neuro?

Voor ik de VPRO-gids van de afgelopen week wegleg bij het het oud-papier, blader ik hem nog eens door en lees dat 2014 het 'Europees jaar van het brein' is. Dat was mij toch zomaar even geheel ontgaan evenals dat de afgelopen week door de Hersenstichting tot Brain Awareness Week werd uitgeroepen. Dat is aldus Bouwe van Straten, auteur van het artikeltje 'Europese Jaar van het Brein', niet zo heel vreemd en het komt waarschijnlijk omdat onze grijze massa, als nieuws-item de afgelopen jaren toch al niet uit de media was weg te slaan. En daar kon hij wel eens gelijk in hebben.

Is het niet omdat hersenonderzoek de belofte in zich draagt om inzicht te verschaffen in wat ons tot mens maakt, dan wel omdat de behandeling van aandoeningen als autisme, depressie en schizofrenie aan de horizon lijkt te gloren.

Slordig van mij dat ik dat vorige week allemaal niet opgemerkt heb. Zo heb ik dus ook de radio-interviews gemist met een aantal ontvangers van de Vici-beurs, een beurs voor senioronderzoekers om een eigen onderzoeksprogramma op te zetten.

De waarheid is zelden zuiver en nooit eenvoudig

Zo opent het artikel met een citaat van Oscar Wilde, waar ik graag mee instem.

(Neuro-)Wetenschappers weten dat maar al te goed want ondanks al hun successen en schijnsuccessen moeten ze regelmating de horizon waarachter het grote inzicht en vele oplossingen zouden gloren verleggen en hun ideeën en verwachtingen bijstellen.

'In 2006 verwachtten we nog een enkel gen voor depressie te ontdekken. One gene, one disorder', aldus hoogleraar psychiatrische genetica Danielle Posthuma. 'Daar zijn we grondig van teruggekomen. We weten nu dat er bij aandoeningen als autisme, ADHD en depressie duizenden gene betrokken zijn. Bij schizofrenie gaat het waarschijnlijk om meer dan 8000 genen.'

Tja, zo gaat dat in de wetenschap en zeker in die van onze genen en ons brein.
Cognitief psycholoog Chris Olivers biedt ook enig zinnig tegenwicht aan een te eenzijdijge aandacht op al die stofjes en neuronen.

Een korte rondgang langs de Vici-winnaars leert dus dat er therapieën aan de horizon gloren voor de meest uiteenlopende hersenaandoeningen. Al die sucessen en beloften kunnen wel leiden tot het idee dat alles wat ons mensleijk maakt zich in ons brein afspeelt. Schuilt daar ook niet een gevaar in?
Chris Olivers denkt van wel: 'Ik was laatst bij een lezing waar ze lieten zien dat bepaalde hersengebieden bij kinderen groeiden als ze iets leerden. Een hersenwetenschapper zei toen: "Kijk, hiermee tonen we aan dat wat leraren doen ook echt werkt." Als ik leraar was zou ik me daardoor beledigd voelen. Alsof we niet al jaren aan de leerlingen zien dat het werkt, en zo'n hersenkwabje opeens het bewijs is. Je kunt natuurlijk het brein beschrijven op het niveau van stofjes en neuronen die elkaar beïnvloeden, maar er moet ook ruimte blijven om het te beschouwen op het niveau van concepten als aandacht, geheugen en bewustzijn'.

Die laatste opmerking lijkt me quintessentieel wanneer we in of over neuropraat spreken. Die stofjes en neuronen mogen de wetenschappers de nodige nieuwe inzichten verschaffen en allerlei beloften aan de horizon doen gloren; waar het om betekenisvol inzicht gaat en om de dingen die er voor ons mensen echt toe doen, hebben ze ons, vrees ik, niets of niet zoveel te zeggen en kunnen we echt niet zonder bijvoorbeeld aandacht, geheugen en bewustzijn.
Het stukje in de VPRO-gids besluit met met de opmerking van neurofysioloog Huub Mansvelder:

'Aan het begin van mijn carrière dacht ik nog aan te kunnen tonen hoe de subjectieve wereld van gedachten en ervaring voortkomt uit de fysieke activiteit van het brein. Maar zo langzamerhand vraag ik me af of dat überhaupt wel mogelijk is.'

Lijkt mij inderdaad niet of nauwelijks denkbaar!

Boeken en handicaps

Ja, ook ik ben nadrukkelijk pro-VPRO.

Vanmorgen het laatste stukje en zojuist het begin gezien.
Wel een kleine promo waard:

Consumeren en de buit verdelen?

Mijn generatie-genoten in de westerse wereld en ik zijn, evenals waarschijnlijk een ieder die dit leest, dus vooral opgevoed en maatschappelijk gevormd om te consumeren. En reken maar dat we ons best doen! Met al dat geconsumeer en geconsu-nog-meer en de daarmee gepaard gaande handel en transport van die spulletjes zijn natuurlijk een hoop centjes gemoeid. Er moet dus her en der wel een beste hoop geld verdiend worden (als je het zo noemen kunt) en zolang die muntjes een beetje netjes verspreid alle kanten uit rollen kunnen we allemaal weer verder consumeren, naar gelang onze behoeften, en houdt het systeem dat wel onze economie genoemd wordt zichzelf in stand en draaiende. Het ideaal van de ‘vrije markt’, heet het dan.

Maar hoe rollen al die centjes en bakken met geld dan werkelijk in wat wij de ‘vrije wereld’ plegen te noemen? VPRO’s Tegenlicht deed daar 25 maart jl. een boekje over open in ‘The Tax Free Tour’ ofwel ‘De Belastingvrije Reisgids’: Toch leuk om dat vlak voor 1 april, als de blauwe brief ingeleverd moet zijn, nog even te vernemen, nietwaar? Pecunia non olet, of zit er soms toch wel degelijk een luchtje aan? Het woord 'belastingvrij' krijgt in deze neo-liberale wereld in ieder geval een steeds meer omvattender en ruimere betekenis.