Terugkijkend op Dima’s Blog?

Dima’s Blog? Was dat niet iets met gestampte pot en link(s) en ook nog iets met ene Brederoo?

Mijn eerste blogje schreef ik 20 mei 2007 op destijds Dima’s place. Terugkijkend zie ik lichtelijk verbaasd dat ik dat in het Engels schreef. En dat ik dacht vooral over beeldende kunst, mijn poging gitaar te leren spelen en over mijn werk en wat daar zoal bij komt kijken te zullen schrijven. En oh ja, misschien nog iets over lichaamswerk waar ik toch ook wel een bijzondere belangstelling voor had. Dat voorgenomen bloggen van mij liep niet al te vlot want het jaar daarna postte ik welgeteld 1 blogje. In 2009 kwam ik wat op stoom en in 2010 verhuisde ik naar Wordpress met Dima’s Blog. Rond die tijd deed ik vooral verslag van kwesties met betrekking tot mijn werk. Dit genre blogjes bracht ik samen onder het kopje: Dat vak apart


Even terugblikkend lijkt het erop dat ik waarschijnlijk meer geschreven heb over wetenschap, geloof, politiek, economie of mijn vakanties dan over beeldende kunst of de kunst van het gitaarspelen. Maar ja, om met Brederoo te spreken: het kan verkeren.




Zo tussen de regels van onderwerpen onder het kopje Waar ging het dan over? Valt goed te lezen welke kwesties zo mijn belangstelling hadden. Om er een paar te noemen: vragen over mens- of wereldbeelden, moraliteit, de verhouding tussen lichaam en geest, de verhouding tussen wetenschap en geloof en de verhouding tussen theorie en praktijk. Ben ik daar dan op uitgekeken of heb ik inmiddels antwoord op al mijn vragen. Nee, uiteraard niet! Maar blijkbaar vind ik het niet meer interessant genoeg of moeilijk om daar nog iets zinnigs of nieuws aan toe te voegen of over te melden. Of ben ik gewoon de routine kwijt geraakt om er voor te gaan zitten. En soms denk ik: kom laat ik dat zo nu en dan weer eens oppikken. Maar dan voelt het als weer helemaal opnieuw beginnen; waar zal ik het eens over hebben en zit iemand daar wel op te wachten en dergelijke. Daarbij is het dashboard en het navigeren door het Wordpress programma dermate veranderd dat ik er af en toe in verdwaal. Maar wie weet en op hoop van zegen.

De goednieuwsshow?

Tja, wat mag dan goed en wat mag dan slecht nieuws heten?

Beauty is in the eye of the beholder

zeggen de Engelsen wel eens en die constatering lijkt behalve op een esthetisch oordeel toch ook meestal ook wel van toepassing op onze primaire emotionele reacties op het nieuws en de morele oordelen die we dan vervolgens over de door de nieuwsmedia geschetste gebeurtenissen en/of stand van zaken plegen te vellen.
Maakt het in dat verband, buiten wat er ons verteld of vertoont wordt, voor onze geconditioneerde reactiepatronen ook nog uit hoe het verteld en vertoond wordt? Dat zou je toch wel zeggen.

C'est le ton qui fait la musique

zegt men dan toch in Frankrijk en verre omstreken.
En vraag de marketeers en de reclamemakers daar maar eens naar. Die lieden zijn onderdeel van een miljardenindustrie en hebben er hun werk van gemaakt om de media en onze leefomgeving te vervuilen met zoetgevoosde, indringende en niet zelden misleidende boodschappen ten behoeve van de best betalende opdrachtgever.
Zouden die Syrische en Afghaanse vluchtelingen niet wat van die lieden in kunnen huren om hun imago (na ondermeer de opmerkingen van ene Halve Zoolstra over gratis borstvergrotingen) wat op te poetsen? Of zouden die gelukzoekende armoedzaaiers dat, na het kaartje voor de boot, niet meer kunnen betalen?

Zoals de oude Brederoo al zei:

't kan verkeren.

Dat geldt dan zowel voor de toestand in de wereld als voor onze kijk daarop en de vele mogelijkheden daarin.
Hoe dan ook (b)lijken inhoud, vorm, kleur en frequentie van het dagelijkse bombardement aan nieuws(?)berichten in sterke mate (mede)bepalend voor welk beeld van de wereld we ons onbewust zullen vormen. Dat is dan, gezien de aard van onze nieuwsvoorziening, zelden of nooit een bijzonder rooskleurig wereldbeeld. En dan lijken we ernstig behoefte aan een 'Goednieuwsshow' te hebben.
De roep om 'de goednieuwsshow' is bepaald niet nieuw; de Hedgehoppers Anonymous staken er in 1965 al de draak mee. Maar dat heeft meer van doen met een bepaald type satirisch tv-programma van dit of dit kaliber dat overigens veel navolging vond en nog steeds vindt.

Nu kan de serieuzere positivo inmiddels ook wel her en der terecht voor uitgelezen goed nieuws in zowel het Nederlands als het Engels. Maar wellicht wordt zoiets al gauw weer teveel van het goede.

Ik vermoed dat we het toch iets meer moeten zoeken in evenwichtig en gedegen nieuws met erkenning van de banaliteit van het goede zoals ook Rutger Bregman hier in De Correspondent lijkt te betogen. We moeten het goede in de mens en pro-sociaal gedrag dan dus ook wel als zodanig weten te en willen (h)erkennen; ook bij die ander.
Maar dan hebben we het dus behalve over ons wereldbeeld ook over ons mensbeeld.

En mijn mensbeeld dan? (10)

Als ik er dan telkens zo op hamer dat iedereen, of men zich daar nu bewust van is of niet, er (een) mens- en wereldbeeld(en) op na houdt, zal dat dus ook voor mezelf gelden, nietwaar? Ja, dat moet dan wel!
Hoe ziet dat mensbeeld van mij er dan uit?
Tja, dat is dan wel weer een wat moeilijke vraag voor mijn simpele brein waar ik niet zomaar een kant en klaar antwoord op heb.
Ik kan me namelijk in de meeste van de bekende en gebruikelijke antwoorden op de vraag: wie is of wat kenmerkt de mens? wel aardig tot heel goed vinden.
Een ‘redelijk en zedelijk wezen’; een ‘rationeel wezen’, nou ja soms toch wel of niet dan?; een ‘sociaal wezen’, nou toch vaak ook wel?
Wat dat laatste betreft wees Kant fijntjes op onze ‘onmaatschappelijke maatschappelijkheid’ ofwel we voelen een sterke behoefte om erbij te horen en in gemeenschappelijkheid te leven en anderzijds willen we ons af- en onderscheiden, onze eigen weg gaan en graag boven de anderen uitsteken. De mens is het ‘ongezellige gezelligheidsdier’.

En, het is vaker gezegd, dat ‘denkende en sprekende dier’ bedient zich van taal; woont in de taal, zou je kunnen zeggen. ‘Mens’ en ‘menselijkheid’ zijn toch synoniem met cultuur en niet met natuur al zijn we natuurlijk ook gewoon ‘organische wezens’ en hoe we ook kwekken en palaveren, we blijven ook aan de wetten der natuur gebonden.
De ‘homo faber’ heeft het toch maar verrassend ver geschopt met zijn gereedschap als je de ontwikkeling van de stenen bijl of speerpunt tot het huidige oorlogsarsenaal in ogenschouw neemt. Of zie de stand van lucht- en ruimtevaart of dat vernuftige smartfoontje. Het belangrijkste en meest cruciale stukje gereedschap in deze hele ontwikkeling hebben we toch waarschijnlijk altijd bij de hand namelijk die handen van ons met die opponerende duim.

Onze verhouding tot de techniek staat momenteel wat extra in de belangstelling en was dit jaar het thema in de maand van de filosofie. In ‘Plato’s hoax’ - Inleiding in de kunstgrepen van de techniek, de inleiding van ‘Een stok om mee te denken’ haalt Coen Simon de Duitse filosoof Helmuth Plessner aan die zegt dat de mens ‘van nature kunstmatig’ is en hij ziet als een van de beslissende kenmerken van de menselijke conditie dat de mens een ‘bemiddeld onmiddelijk’ wezen is. Een onderwerp waar je niet zomaar even de essentie van vat of over uit(gedacht) raakt.
(zie bijvoorbeeld: Kunstmatig van nature; Onderweg naar Homo sapiens 3.0 door Jos de Mul)
Dan hebben we naast vele anderen ook nog de ‘homo ludens’ en uiteraard de ‘homo economicus’ die nog altijd en alom in opmars lijkt te zijn en al tellend en (be)rekenend de wereld lijkt te overwoekeren.
Een niet onbelangrijke eigenschap van die homo economicus is overigens, diens weliswaar kortzichtige en op de korte termijn gerichte maar toch, diens toekomstgerichtheid.

In ‘Stuiten op geluk’ schrijft hoogleraar psychologie Daniël Gilbert:

Zoals een filosoof heeft gesteld is het menselijk brein een ‘anticiperende machine’ en het ‘maken van toekomst’ is zijn belangwekkendste activiteit.

In het eerste hoofdstuk ‘Reis naar anderooit’ typeert hij ons met De Zin ‘De mens is het enige dier dat nadenkt over de toekomst’ als ‘anticiperende wezens’. Dat lijkt mij, alle aandacht voor het hier-en-nu ten spijt, ook ontegenzeggelijk het geval.



Zo zijn er nog tientallen en wel honderden dingen te bedenken die de mens meer dan iets anders zouden kenmerken. En dan zijn daar natuurlijk weer de nodige combinaties mee te maken. De hele vraagstelling lijkt sterk verwant aan de bekende kip- en wereldvragen en roept dan ook regelmatig kip-of-ei-vragen op.
Dus zou ik zo nog wel een uurtje door kunnen gaan om het bescheiden lijstje hierboven aan te vullen maar dat zal ik niet doen, want dan zou ik misschien nog het zicht volledig kwijtraken. Stond er in Delphi niet ergens geschreven: ‘Alles met mate’, en ik dreig nu door de bomen het bos al uit het zicht te verliezen. De mens is blijkbaar een behoorlijk gecompliceerd wezen en in ieder geval niet zo makkelijk onder één noemer te vangen. Zoveel vermoedde ik overigens al een poosje.

Ik gaf al aan dat mij toch als het meest in het oog springende kenmerk voorkomt dat wij mensen zingevende en/of zinzoekende wezens zijn. Wat zou ik daar dan nog meer voor zinnigs over kunnen zeggen of nog toe kunnen voegen aan wat vele denkers en wetenschappers, die er niet zelden hun levenswerk van maakten, reeds bevroed en gemeld hebben. Ik betwijfel trouwens ten zeerste dat, in tegenstelling tot wat vaak gedacht lijkt te worden, de wetenschap ooit het ultieme antwoord op de fundamentele vragen naar de mens en het menszijn zou kunnen geven. Het lijkt me wat realistischer om die antwoorden af te laten hangen en af te lezen aan wat wij als mensen en als mensheid van onze werkelijkheid, ons bestaan en onze toekomst brouwen en daarin aan antwoorden weten te vinden en te formuleren op de zingevingsvragen die zich ongetwijfeld op zullen blijven dringen. In of boven die tempel in Delphi stond trouwens ook: ‘Ken uzelf’. Nu lijkt me de vraag naar een mens- en wereldbeeld net zo iets als de vraag naar ‘het zelf’. Die identiteitsvraag kun je je als individu stellen: ‘wie ben ik?’ en we kunnen hem als ‘family of man’ stellen: ‘wie zijn wij?’. Het lijkt mij dat die twee vragen nogal wat met elkaar van doen hebben en nooit helemaal los van elkaar gezien kunnen worden.

Hoever we als mensheid dan met die vraag opgeschoten zijn lijkt me overigens nog hoogst dubieus. Naarmate de diverse wetenschappen ons van steeds meer gedetailleerde kennis lijken te voorzien over ons fysiek, biologisch, psychisch en sociaal functioneren en allerlei aspecten aangaande de ontwikkeling van een en ander, lijken we nauwelijks verder te komen of soms zelfs achteruit te hobbelen waar het de samenhang, het overzicht, het doel of, laten we zeggen, de zin van ons bestaan betreft. En zullen we ooit tot die kern doordringen?
Ik wil, kan of zal hier dus maar geen pogingen doen om uitgebreid of gedetailleerd in te gaan op of uit te weiden over mijn mens- en wereldbeeld. Dat valt niet te doen omdat ik er bij lange na nog niet uit ben en het me veel te gecompliceerd is. Het spijt me de nieuwsgierige lezer teleur te moeten stellen maar het is nu eenmaal niet anders. Voorzover ik er wel duidelijke opvattingen over op na houd zullen die, naar ik aanneem, vast wel tussen de regels door te lezen te zijn.
Wat ik er nog wel over kwijt kan en wil is dat de bottomline van mijn mensbeeld simpelweg is dat we toch allemaal uit hetzelfde hout gesneden zijn en de bottomline van mijn wereldbeeld is dat we uiteindelijk allemaal in hetzelfde schuitje zitten.

Onlangs zag ik in de boekhandel zowaar een boek liggen met de titel ‘Antropologie voor dummies’. Wellicht dat dat boek enige soelaas biedt voor lieden die worstelen met vragen over het wezen of de ware aard van de mens. Ik heb het boek niet gelezen maar ik heb toevallig wel een ander boek gelezen dat ook nog eens heel toevallig(?) vrij nauw aansluit op mijn eigen gedachten over deze materie en daarbij nog wat extra verdieping en verse inzichten oplevert.
Dat boek heet ‘Aping Mankind’, Neuromania, Darwinitis and the Misrepresentation of Humanity door Raymond Tallis die hiermee, wat mij betreft een belangrijke en waardevolle bijdrage levert aan het huidige debat over wat wetenschap ons over de mens en daarmee over ons zelf kan vertellen.

Het laatste woord is in deze dan maar eens aan Tallis:

Voorafgaand:
Ben jij ook zo uniek?
Mens- en wereldbeeld
Mens- en wereldbeelden (2)
Onze mens- en wereldbeelden (3)
Retteketet, wereldbeelden à la Ted? (4)
Drie mythen, hulp en wereldbeeld (5)
Mensbeelden, mimesis en memen (6)
Mensbeelden à la carte? (7)
Mensbeeld à la de Ruyter (8)
De mens als zingever (9)

De mens als zingever (9)

… of als zinzoeker?
Dat is mij om het even.

Zo in die tijd dat ik kennis maakte met dat mensbeeld zoals met die vier pijltjes en een lijn loodrecht daarop door Piet de Ruyter in schema gezet (en waar ik nogal gecharmeerd van was), stuitte ik ook ergens op de boektitel: De zingever; met als ondertitel: Een inleiding tot de studie van de mens als betekenend, waarderend en agerend wezen.
Naast dat de naam van auteur te weten Jaap Kruithof mij nogal opviel, wisten ook die titel en ondertitel mijn nieuwsgierigheid wel te wekken. Die titel deed mij ook vermoeden dat de Ruyter hier weleens enige inspiratie uit opgedaan zou kunnen hebben.
Ik heb dat boek (voornamelijk uit en als curiositeit) later ook eens bij een antiquariaat op de kop getikt.

Ik ga hier maar niet echt op de inhoud van dat boek in omdat daar zoveel instaat dat ik dat niet allemaal bevatten en/of onthouden kan. Het staat in ieder geval vol met schema’s; zo’n 86 om precies te zijn. Te beginnen met schema’s van het bekende type S -> R. Het derde en laatste deel van deze vrij omvattende behandeling van het onderwerp draagt dan weer de titel ‘De mens als zingevend wezen’.
Twee fragmenten uit het voorwoord:

Wie elk jaar aan studenten lesgeeft over wijsbegeerte, wordt ertoe gedwongen na te denken over fundamentele problemen. Dit boek is het resultaat van zo’n reflectie; aan de redactie ervan heb ik twee jaar gewerkt.
Nu de tekst gepubliceerd wordt, blijft er bij mij een gevoel van onbehagen achter. De reële mens is complexer dan wat er over hem gezegd wordt in deze studie. In een geschrift de rijkdom van de werkelijkheid adequaat weergeven, is een onmogelijke opgave. Men moet noodgedwongen schematiseren en simplificeren.
….
Door de gedachtegang in een bepaalde ordening te structureren heb ik misschien een impliciete antropologische theorie naar voren geschoven. Wie er een vindt, beschouwe haar als hypothetisch. Het is immers nog te vroeg om een steekhoudende wetenschappelijke leer betreffende de mens op te stellen.

We kunnen nogal wat opvattingen over en kenmerkende typeringen van de mens vinden in diverse wijsgerig of andersoortige antropologische verhandelingen, zoals die uit diverse wetenschappen, en we komen ze uiteraard ook tegen in de gangbare common-sense opvattingen over de mens. Afgezien van dat die mens rechtop pleegt te lopen, met één been in de natuur geworteld lijkt te zijn en met het andere in de cultuur, wel een redelijk en een zedelijk wezen genoemd wordt dat zonder zijn gebruik van taal en gereedschappen hulpeloos verloren zou zijn en zomeer lijkt mij toch onze meest kenmerkende menselijke eigenschap dat we zingevende en zinzoekende wezens zijn.
Vandaar de titel van dit bijna sluitstukje in de reeks over mens- en wereldbeelden!

<< vorige | volgende >>

Tussen “…” (12) William Shakespeare

Laten we eens zien wat grote schrijvers zoal over onze wereld en het leven gezegd hebben ofwel hoe hun mens- en wereldbeeld er in essentie uitzag.
William Shakespeare geldt ongetwijfeld als geniaal zo niet de grootste toneelschrijver en het hoeft dan ook niet te verbazen dat hij de hele wereld als een groot toneelpodium zag en het leven als een op te voeren toneelstuk (in 7 bedrijven):

All the world's a stage,
And all the men and women merely players.
They have their exits and their entrances,
And one man in his time plays many parts,
His acts being seven ages.