Scherder’s ware wetenschap

Boven de rubriek ware wetenschap van de Volkskrant prijkten vandaag woorden als: Negatieve bevindingen, Blij met inconsistenties en waarom onverwachte resultaten de beste resultaten zijn

Professor Erik Scherder schijnt op zijn afdeling kilinische neuropsychologie van de VU de bijnaam ‘Professor negatieve bevindingen’ te hebben. Hij draagt die naam niet zonder trots.

Als de bevindingen uit de onderzoeken van zijn promovendi negatief uitpakken, ervaren die dat, zoals te verwachten, vaak als bijzonder ontmoedigend. Zo ziet professor Scherder dat toch helemaal niet, integendeel:

Vervolgens schiet zo’n promovendus vaak in de stress. Want waarom vinden al die onderzoekers elders op de wereld wel een positief verband tussen bewegen en denkkracht, en zit hij of zij nou met een studie waar de resultaten inconstistent zijn? Het is ook zo’n rotboodschap om mee thuis te komen: jarenlang experimenteren met honderden proefpersonen met als eindconclusie ‘ik snap niet wat hier aan de hand is’.
Scherder daarentegen wordt juist enthousiast van zo’n negatieve bevinding. ‘Stel we hadden gevonden dat beweging de hersenen van iedere patient met dementie actiever maakt. Dan was het direct einde onderzoek, want hup, allemaal uit die leunstoel en lopen maar. Maar nu ontdekken we dus dat bwegen geen haarlemmerolie is; het helpt niet in alle gevallen. Machtig interessant, dit roept allemaal nieuwe vragen op’.

Ik mag die benadering van Scherder wel. Helemaal mee eens, verder kijken, de juiste vragen leren stellen en nuanceren; that’s the way to go!

Objectivisme?

Wat dan objectief mag heten, is me niet altijd even duidelijk. Misschien is het ook wel per definitie een vrij subjectieve of arbitraire aangelegenheid om dat te bepalen.
Maar ik heb me toch heus bij gelegenheid wel eens afgevraagd wat nu ‘echt objectief’ mag heten. Ik kan me echter niet heugen dat ik me tot voor kort ooit afgevraagd zou hebben wat dan ‘objectivistisch’ is. Nu dus zomaar wel.

Die term ‘objectivisme’ wordt namelijk recentelijk regelmatig gebezigd naar aanleiding van het gedachtegoed van ene Ayn Rand. Ayn Rand en haar filosofie van objectivistische richtlijnen tot het goede leven maken al enige tijd furore in de politieke ideologie van rechts en vooral van uiterst rechts Amerika.
Er is dan inmiddels ook een keur aan websites en geschriften op het Wereldwijde Wobjectivistische Web te vinden met deze ideologie als onderwerp. De meeste daarvan om deze leer te propageren en te verspreiden en sommige om ten aanzien van deze heilsleer toch nog wat kritische noten te kraken.

Deze hausse van belangstelling lijkt nu ook ons continent of in ieder geval ons land bereikt te hebben. Het was Hans Achterhuis die de aard en de uitwerking van Rand’s gedachtegoed hier, met een kritische blik, nadere bekendheid gaf in zijn ‘De utopie van de vrije markt’. Onlangs kwam ene Yernaz Ramautarsing bij P&W zich beklagen over de linkse indoctrinatie in het onderwijs. Die uitzending lokte nogal wat reacties uit in de nieuwe media c.q. internetfora. Er had diezelfde dag een interview met hem in de Volkskrant gestaan.
Yernaz is een jonge, goedlachse, strijdvaardige en enthousiaste debater, die het licht zag toen hij Ayn Rand las. Vroeger was hij een ‘diehard socialist’ in de ban van Che Guevara. Het kan verkeren, zullen we nog maar weer eens zeggen! Nu propageert en verdedigt hij met verve en met bepaald geen gebrek aan elan of geestdrift het ‘objectivisme’ zoals hem geopenbaard in de geschriften van Ayn Rand. En er blijken nog veel meer jonge mensen geïnteresseerd in en gecharmeerd door de wat boute uitspraken en ideeën of, zo anderen zeggen, de ideologie van Rand.
Jojanneke Vanderveen liet onlangs in een ingezonden stukje in Volkskrant weten als ‘links meisje’ en politiek actief Groen-Linkser ook door de filosofie van Ayn Rand geraakt te zijn en daar haar masterscriptie over geschreven te hebben.

Dan heb ik er in mijn toch al zo volle hoofd zomaar weer een vraag bij: wat behelst dat objectivisme dan en wat is daarin dan die bijzondere aantrekkingskracht voor jonge lieden ofwel de jeugd van tegenwoordig?
Voor een antwoord op die vraag moet je in ieder geval niet bij Krapuul zijn, zo merkte ik.

Als ik met mijn begrip van de Nederlandse taal de term ‘objectivisme’ hoor en betekenis wil geven, zou ik toch denken dat het zeggen wil: iets dat enigzins, voornamelijk of bij uitstek als een subjectief fenomeen te boek staat of gekend wordt van verschillende kanten en toch zo objectief als mogelijk te bezien en te beschouwen om vervolgens tot een intersubjectieve consensus te komen en te zien of we daar maatstaven aan kunnen ontlenen.
Dat klinkt in eerste instantie misschien wat wollig of ingewikkeld, maar dat valt reuze mee.
De Rotterdam Elderly Pain Observation Scale bijvoorbeeld zou, in mijn boekie, zo als een schoolvoorbeeld van zo'n ‘objectivistische’ benadering kunnen gelden.

Maar, ja in het filosofisch jargon hebben sommige en bepaalde ‘technische termen’ nu eenmaal een iets of zelfs opvallend andere betekenis dan wij in het echte, gewone, volle of dagelijkse leven aan diezelfde woorden toekennen. En ik vermoed dat Ayn Rand zomaar wel eens iets heel anders met haar ‘objectivisme’ kan bedoeld kan hebben dan ik er in mijn ‘alledaagse taal’ benadering onder wil verstaan.

P.S. De bewuste uitzending van P&W heb ik in overigens twee delen gezien; kop en staart. Toen ik de klaagzang over ‘de linkse indoctrinatie’ en zijn lofzang op Rand’s ‘Atlas shrugged’ van Yernaz aangehoord had, ben ik op één oor gegaan. De volgende dag heb ik, op het rumoer afgaand, het stukje met Freek de Jonge toch ook nog even op ‘Uitzending gemist’ bekeken.
De zinnigste opmerking in dat geheel, hoorde ik overigens uit de mond van Freek die zei inmiddels geleerd te hebben dat hij niet over de gevoelens van zijn publiek gaat.
De bijdrage van tante Pollewop-recht-door-zee heb ik, wegens een tergend gebrek aan belangstelling, wel gemist, d.w.z. ik hoorde haar nog wel even Freek aansporen om uit hoofde van zijn functie ‘toch ook eens iets leuks te doen of te zeggen’. Zo meende ik haar in ieder geval weer te kennen en dat vond ik ook meteen wel weer genoeg! Mocht ik uit de mond van mevrouw Verdonk toch iets belangwekkends of nog iets zinnigers dan de opmerkingen van Freek gemist hebben, hoop ik dat alsnog graag te vernemen. Want dat zou ik nu toch als een heuse scoop beschouwen en zoiets zou deze uitzending toch wel gedenkwaardig maken.

Geloof en twijfel

Op een zondag als deze voel ik zomaar weer eens de behoefte aan een stichtelijk woord.
Vroeger, heel lang geleden in mijn jeugd gingen wij zondags als gelovigen naar de kerk om dat stichtelijke woord, gekruid met wat hoop en zegen en/of hel en verdoemenis, uit de mond van de dominee te horen.
Maar die kerkgang, daar is ook al heel lang geleden de klad in gekomen.
Dus moet ik mijn behoefte aan antwoorden op zingevingsvragen op andere wijze zien te bevredigen. Dat val heus nog niet mee, hoor, voor een aartstwijfelaar als ik.
Bovendien vind ik dat veel lieden die iets over geloofszaken menen te moeten melden nogal over de top zijn en veel te snel de bocht uitvliegen. Die lieden vliegen en ratelen dan meestal door in een solovlucht van rotsvast vertrouwen en absolute zekerheid. Of nog erger, je voelt je te gast bij Procrustes die je maant dat het nu toch echt bedtijd wordt.

Het gebeurt wel niet zo vreselijk vaak maar toch hoor ik zo bij tijd en wijle sommige lieden ook ontstellend verstandige en wijze dingen zeggen over geloofs- en zingevingskwesties.
Denk bijvoorbeeld aan de valse doch o zo goedmoedige profeet Vikram Gandhi alias Sri Kumaré.
Nu stuitte ik onlangs op een TEDTalk van Lesley Hazleton die iets te vertellen had waar ik me helemaal mee vertrouwd en bij thuis kan voelen. Hoor haar want dit kan ik je toch zeker niet onthouden:
Twijfel is dus niet alleen een noodzakelijk ingrediënt van ware wetenschap maar ook van een waarachtig geloof!

Tussen “…” (10) Nelson Mandela (1918-2013)

De wereld nam deze week afscheid van een gevierd man, Nelson Mandela. Hij werd ook wel Madiba genoemd. Hij leefde van 1918 tot 2013. Overmorgen wordt hij begraven.


Kees Broere begon zijn in memoriam op de voorpagina van de Volkskrant van 6 december met:

De wereld heeft haar Betere Ik verloren.

en eindigde met de zin:

Hij laat een vrouw, kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen en zeven miljard vrienden na.

Dat lijkt inderdaad wel het geval en de hele wereld schijnt hem nu op handen te dragen en in het hart te willen sluiten.
Toen ik een tiener was, werd hij nog door de meeste mensen op diezelfde wereld als een terrorist gezien en bestempeld. Ook in ons land, al schijnt dat nu welhaast ondenkbaar.
Het kan verkeren!
Inmiddels hebben we hem dus zo’n beetje verheven tot stem van ons collectieve geweten of boegbeeld van ons morele kompas.
God’s vervanger op aarde? luidde zelfs een krantenkop.
Dat vraagt natuurlijk om enige relativering en die kwam er ook in de diverse commentaren; hij was ook een vechtersbaasje en een vasthoudend en slim strateeg. Ook gewoon maar een mens maar toch ook, en bepaald niet zonder reden, een symbool van wijsheid en menselijke waardigheid van het kaliber Ghandi, Martin Luther King en wat mij betreft zou de Daila Lama ook wel in dat lijstje passen. We hebben blijkbaar behoefte aan dergelijke voorbeeldige helden! Je kunt daar uiteraard aan toe voegen wie je wilt, Boeddha, Socrates of Jezus om maar eens een paar namen te noemen. Personificaties van idealen en vormen van menselijkheid die ons soms bovenmenselijk toeschijnen.

Wat zouden we zonder hen moeten beginnen?

Dat zoveel mensen Mandela, als icoon van vrijheid, vrede en verzoening nu zo uitbundig lof toezwaaien en eer bewijzen heeft misschien ook wel iets hoopgevends. Nu ook hij de pijp aan Maarten heeft gegeven kunnen we namelijk twee dingen doen: of op de volgende morele held cq. boegbeeld gaan zitten wachten (of verkiezingen gaan houden; EndeMol en consorten weten daar vast wel raad mee) of zelf die handschoen op pakken en te proberen de ‘idealen’ of ‘moral values’ die Mandela voorstond te verwerkelijken of dichterbij te brengen.
En als je dan met zovelen, waaronder zoveel invloedrijke figuren, bent moet daar toch iets van te maken zijn, nietwaar?


Daartoe dan nog maar enkele tussen “...”’s van Nelson Mandela:

Ik leerde dat moed niet de afwezigheid is van angst, maar het overwinnen ervan. De dappere man is niet hij die niet bang is, maar hij die de angst overwint.

Ik ben geen heilige, tenzij je een heilige ziet als een zondaar die maar blijft proberen.

De grootste roem in het leven ligt niet in het nooit vallen, maar in het telkens weer opstaan.

Toen ik uit de gevangenis wandelde, richting de poort die me mijn vrijheid bood, wist ik dat ik mijn bitterheid en haat achter mij moest laten. Anders zou ik nog steeds gevangen zijn

Niemand wordt geboren met de haat voor een andere huidskleur, achtergrond of religie. Mensen worden geleerd om te haten, en als ze dat kunnen leren, kunnen ze ook leren om lief te hebben. Want liefde voelt namelijk veel natuurlijker aan dan haat.

What counts in life is not the mere fact that we have lived. It is what difference we have made to the lives of others that will determine the significance of the life we lead.

A fundamental concern for others in our individual and community lives would go a long way in making the world the better place we so passionately dreamt of.

De platte aarde

Of de platte werkelijkheid?
In mijn kijk op de wereld en in mijn boekie blijft de aarde toch gewoon rond, hoor. Ondanks de overwegingen en gedachtekronkels uit het vorige stukje over wetenschap.
Maar de platte werkelijkheid is hoe dan ook dat dat toch echt wijsheid is die ik van anderen heb (zoals van de juf en de meester op school die het weer van Galilei en Copernicus hadden) en uitdrukkelijk niet van mezelf. Ik neem aan dat dat, met uitzondering van misschien een paar astronauten die de aarde vanuit de ruimte zagen, ook voor de meesten van ons op zal gaan.

De overtuiging dat de aarde rond is wordt echter niet door iedereen gedeeld. Er zijn mensen die beweren dat de aarde plat zou zijn. En dan doel ik niet op mensen als Thomas Friedman die beweert dat de globaliserende wereld ook een steeds plattere wereld aan het worden is.. Daar kan ik me nog wel enigszins in vinden. Nee, dan bedoel ik de Flat Earth Society, die heus waar bestaat en een officiële website onderhoudt waar nog vlijtig gediscussieerd lijkt te worden over deze kwestie. Dat gebeurt niet overal met een dergelijke ernst. Bovendien heersen er nog wel eens wat gemakzuchtige misverstanden over hoe men daar in vroeger tijden over dacht.
In ons land heeft ene Klaas Dijkstra in mijn jeugd nog enige faam verworven met de stelling dat de aarde toch plat was. Dat verkondigde hij met een dermate fanatisme en gedrevenheid waar een mens volgens mij noch wijs, noch gelukkig van kan worden. Inmiddels staat hij te boek en leeft hij in de herinnering voort als morosoof.
Je kunt dus nog wel naam met een dergelijke stellingname maken!


Nu noemen we en zijn er nog wel meer dingen plat waar je naam mee kunt maken. Platte humor bijvoorbeeld (nee, ik noem even geen namen) of een vrij platte of oppervlakkige filosofie annex mens- en wereldbeeld als dat van Ayn Rand om maar iets te noemen. (in voorgaande link alsook deze de repliek van Hans Achterhuis op Yernaz Ramautarsing die Freek hem bij de Pauw en de Witte man schuldig moest blijven)

Ik ga hier verder geen exposé over de platheid der dingen geven maar wil hooguit nog even opmerken dat mijn land toch wel erg plat en vlak is, zoals ooit zo mooi bezongen werd door Jacques Brel:

Mijn vlakke land


Le Plat Pays


Het feit dat de aarde een zo goed als ronde bol blijkt te zijn betekent wel dat Sinterklaas ook nog op moet passen dat ie op de terugweg naar Spanje een beetje op koers blijft met zijn stoomboot; anders zien we hem, terwijl we dachten nu even van hem af te zijn, rond de kerst misschien vanuit de Noordelijke IJszee nog een keer met die zwarte Pieten op ons land afstomen.

Waar blijft die Polder-Piet dan?

Het is een wat stormachtige dag, de verjaardag van de Sint dit jaar. De aanloop naar deze dag had trouwens ook wel wat stormachtige trekjes dit jaar.
En wel vanwege het al dan niet zwarte Pieten-debat; het zal niemand geheel ontgaan zijn.
Niet geheel los van de diverse oordelen hierover zijn we in ieder geval weer aardig bijgepraat in de diverse ontstaansgeschiedenissen van dit folklorisch festijn ter lering ende vermaak van de kindertjes.


Onder de verschillende reacties in de discussie kun je heel veel uiterst redelijke en welwillende bijdragen treffen. Wat hier echter het meest opviel zijn de extreme posities, wat het zoal aan actie en emoties weet los te maken, het vervolgens in een kramp schieten, de hakken in het zand zetten en de ander voor van alles en nog wat uitmaken. Het heeft in die zin wel iets weg van het politieke debat van het afgelopen decennium.
Daarbij kwam dan ook vanuit internationale hoek nog eens de vraag of en in hoeverre Nederland racistische trekjes vertoont.
Toch denk ik dat dit debat wel erg goed en nodig is.
Dergelijke gebruiken zijn nu eenmaal nooit statisch, veranderen constant, meestal vanzelf en on(op)gemerkt en soms vraagt het wat discussie en bewustwording. En de discussie is ook niet van vandaag of gisteren. In de 60-er jaren werd er al een ‘Witte Pietenplan’ gelanceerd.
Wat mijzelf betreft mag deze Pieterman elke kleur van de regenboog krijgen en ook zwart of wit.
Ik zou alleen, nu de goedheiligman en zijn gevolg bijna weer op punt vertrekken staan, willen voorstellen om het debat nu eens van de zomer voort te zetten. Dan is het wat warmer, dat maakt misschien wat strijdlustiger maar het kan ook dat we dan wat eerder moe gestreden zijn.
Het lijkt me zomaar dat de kindertjes er dan in die spannende tijd wat minder mee lastig zullen worden gevallen en dat het Sinterklaasjournaal daar dan ook op creatieve wijze nieuwe inspiratie uit kan halen.
Ik ben benieuwd hoe en wanneer de nieuwe Polder-Piet dan vorm zal krijgen.

Varianten bij onze buren:
Knecht Ruprecht
Krampus

Wetenschap; maakt het ook wijs of gelukkig? (8)

Het vorige blogje over wetenschap begon ik met te zeggen dat ik nog twee, naar mijn smaak toch wel intrigerende, kwesties of fenomenen in verband met wetenschap wilde aanroeren. De eerste van die twee kwam in dat zelfde stukje ook aan bod en dan die is andere nu hier aan de beurt. De vraag die ik hier als titel heb gekozen is of wetenschap ook 'wijs of gelukkig' maakt. Ik weet niet of Einstein een bijzonder gelukkig mens was maar ik beschouw hem behalve als een groot wetenschapper ook als een wijs mens; iets dat, dunkt me, toch niet voor iedere wetenschapper opgaat. Welbeschouwd zou de vraag die ik hier wil stellen moeten luiden wat het relatieve belang is van wetenschappelijke kennis voor het welbevinden of geluksgevoel en, naast de lastig te beoordelen kwestie van wijsheid, voor zoiets als het ervaren van zin in het persoonlijk leven.

En da geleufde gij?

Neem nou bijvoorbeeld eens Dirk van Noort, een van de weinige echt leuke en authentieke BN-ers, en zijn wereldbeeld. Dirk maakte destijds furore en voor velen een onvergetelijke indruk op de Nederlandse TV in het NCRV-programma Showroom. Deze Dirk die zich liever door het dikke boek dan door het vigerende wetenschappelijke wereldbeeld liet informeren en leiden wekte toch bepaald niet de indruk dat hij zich zomaar iets op de mouw zou laten spelden en al helemaal niet dat hij geplaagd zou worden door gevoelens van morele armoe, leegte of zinloosheid. Wat dat aangaat treft van Noort ons toch eerder als een verfrissende contrast met wat we tegenwoordig verder zoals op de buis of om ons heen zien.
En zou het iets wezenlijks of belangwekkends aan het leven van Dirk van Noort toegevoegd hebben wanneer hij dat verhaal van mensen op de maan wel voor waar geaccepteerd zou hebben? Zou dat zijn bestaan dan anders in de zin van voller en completer gemaakt hebben? Is hij nu een beetje zielig gebleven of kan hij op één of andere manier van geestelijke armoe beticht worden?
Oordeel zelf, zou ik zeggen!
Laten we eens een vergelijkbare kwestie wat nader beschouwen. Peter Ralston zegt in zijn ‘The Book of Not Knowing’ in het hoofdstuk ‘Moving Beyond Belief’ onder het kopje ‘Creating a New Perspective’:

We’re told that once upon a time people thought the earth was flat. Now we know better and so we look back at those people as ignorant, even silly. Pretty arrogant of us when you think about it. What makes us so certain that everything we know today is true?

Nu meen ik toch ook echt te weten dat de aarde rond is hoewel ik dat nooit uit eigen waarneming heb kunnen vaststellen. Ik heb dat van horen zeggen! Maar zoals Ralston zegt: als ik een bal boven vanuit een raam in mijn huis op de grond laat vallen of stuiteren en jij gooit een paar kilometer verder een bal vanuit het bovenraam in jouw huis naar de grond en Jan doet hetzelfde in een stad heel ver weg, dan hebben wij geen enkele reden of aanwijzing om niet te veronderstellen dat al die balletjes op hetzelfde horizontale en platte vlak terechtkomen dat we de grond noemen.

And consider this: although we all ‘know’ it’s true, who among us takes the time to even imagine that we are currently spinning around at roughly 25000 miles per hour? Or that in space ‘up’and ‘down’ don’t exist? Even though we believe it’s a fact that the world is round and spinning, we generally live every day as if the sun rises and sets, moving from one side of our flat piece of terrain to the other. Even in the face of our current beliefs on these matters, our daily view actually ignores them and functions instead within the same percerptual ‘reality’ that was so for people in times past. The idea of a flat, stationary world is not as far-fetched as we make it seem. It is only our cultural arrogance and fear of being seen as ignorant that compels us to place such notions in the category of foolish old misconceptions.

Ralston voert zijn argument dan verder om het wezen en de kracht van het niet-weten te illustreren. Tevens een illustratie van de rol van ‘het niets’ of ‘de leegte’ als scheppend beginsel; een thema waar wij in de Westerse wereld niet zo vertrouwd mee zijn maar dat in veel Oosterse filosofieën een belangrijke rol speelt.

At the root of every true inquiry from Zen Buddhism to the cutting edge of science is openness and not-knowing. Within these endeavors there is always a possibility that something true or profound can be discovered, but what frequently stands in the way of even the most sincere and honest investigation is our tendency to grab too quickly for answers and beliefs. Reaching the edge of our own understanding, we confuse not-knowing with ignorance and quickly grow uncomfortable. We desire a hasty departure from the state of ‘nonunderstanding’ that is our real experience. The usual way out is to retreat to out familiar beliefs or adopt some aspect of hearsay or common opinion, but of course this rules out discovering anything new.

Tja het kan verkeren, ben ik dan geneigd te zeggen; ook waar het de grond van onze al dan niet vermeende kennis en inzichten betreft.
De argumenten van Peter Ralston mogen dan soms ernstig naar oosterse wijsheden rieken, ze raken ook wel degelijk het hart en de grenzen van onze kennis en wetenschap. Maar de vraag hier was, wanneer je je niet al te veel aan wetenschappelijke kennis en het vigerende wetenschappelijke wereldbeeld gelegen wilt laat liggen of wanneer je dat beeld zelfs ronduit wenst te betwijfelen en te weerspreken, of je in dat geval iets belangwekkends mist in je persoonlijk bestaan of dat je even zo vrolijk een volwaardig en zinvol leven kunt leiden? Nu zou ik toch zomaar denken dat het in die zin voor het gros van ons toch echt lood om oud ijzer zou zijn of we nu in een platte of een ronde aarde geloven. Want wij leiden ons leven in dit ondermaanse gewoonlijk toch simpelweg als was ie plat, wat bergen en dalen daargelaten.
Wanneer je je in de astronomie wilt verdiepen of iets bij de NASA wilt gaan doen gaat die vlieger uiteraard niet meer op, maar voor de meesten van ons … toch … of niet soms? Zelf heb ik nog nooit uit eigen waarneming kunnen vaststellen dat de aarde plat zou zijn en zelfs toen eens ik vanuit een vliegtuig naar beneden keek maakte die nog een redelijk platte indruk. En als ik nu eens bedenk wat ik nu anders gedaan zou hebben of hoeveel anders ik tegen de wereld aan zou kijken wanneer ik gemeend zou hebben dat die aarde waar wij op vertoeven gewoon plat is, dan valt het me toch erg moeilijk om wezenlijke of concrete mogelijke verschillen aan te geven.
Ja mogelijk zou ik mezelf onsterfelijk belachelijk gemaakt hebben en als een ‘laughing-stock’ oftewel een soort dorpsgek door het leven gegaan zijn. Ralston stipte die mogelijkheid, maar dan als een diepgewortelde angst, al aan. Er zijn nu eenmaal maar weinig andersdenkenden die de goedmoedige, maar iemand nauwelijks serieus nemende, sympathie en welwillendheid kunnen rekenen die Dirk van Noort dankzij de magie van het kijkkastje toch nog ten deel viel.
Enig kritisch nadenken in deze trant over de reikwijdte en de bronnen van onze zogenoemde wetenschappelijke kennis en ons wetenschappelijk wereldbeeld kan, dunkt me, bij tijd en wijle bijzonder verhelderend werken. Het lijkt me dat dergelijke overwegingen of gedachte-experimenten ook tot enige bescheidenheid dwingen waar het de aard en de oorsprong, en wat we nu werkelijk zeker menen te weten of te begrijpen, betreft.

Ja, wat weten we nu wis en waarachtig, wat nemen we maar aan op gezag van anderen en wat geloven we dan wel of niet; wat doen we daar dan mee en wat doet dat met ons?
Ik wil de lezers van dit blog toch ook nog even de wetenschap meegeven dat ik jullie alle wijsheid en geluk toewens!

<< vorige | volgende >>