Is dat nu werkelijk nieuws of ..?

.. vermoedden en wisten wij reeds dat de ‘boven ons gestelden’, om met Theo van Gogh te spreken, vaak heel andere dingen doen dan ze zeggen of waarvan ze weten dat het nut van het algemeen het beste zou dienen? En dat geldt bepaald niet alleen voor de dames en heren politici die naar de gunst van de kiezer dingen.

Het is nu weer een beetje de tijd van terugblikken, vooruitkijken en bezinning. Op de één na laatste dag van het jaar zie ik dan de volgende kop op de voorpagina van de krant prijken:

Mckinsey: onder druk van grote beleggers verwaarlozen concerns hun langetermijnstrategie

Topmanager focust op snelle winst

Of dat nu nieuws mag heten of gewoon tot die misstanden behoort die we allemaal zien gebeuren en ook meestal wel afkeuren, maar waar we vervolgens aan voorbijlopen en niets aan doen, mag ieder voor zich uitmaken (ofwel 'wilfull Blindness').
Peter de Waard meldt hierover:

Topmanagers richten zich wereldwijd meer dan ooit op kortetermijnresultaten, ook al weten ze dat een langetermijnstrategie beter zou zijn voor hun bedrijf. De reden is de tucht van de financiële markten. Dat blijkt uit onderzoek van organisatiebureau McKinsey.

Het ‘kwaad van het kwartaalkapitalisme’ is sinds het begin van de crisis eerder erger geworden dan verminderd, constateert McKinsey. Topmanagers trekken zich niets aan van internationale organisaties als de OESO, de G20 en het World Economic Forum, die de afgelopen jaren hebben gepleit voor een meer duurzame vorm van kapitalisme.

Misschien toch meer een onderwerp voor bezinning in een nieuw jaar dan dat het 'nieuws' zou mogen heten?

Opvoedkunde middels radiogolven?

Pedagogen hebben zo gemeenlijk wel iets gemeen met filosofen, namelijk dat ze zich over nogal uiteenlopende zaken menen te mogen uitspreken en navenant veel verschillende kwesties tot hun onderwerp van studie en bezinning plegen te maken. Dat is me wel bekend en dat vind ik ook geenszins verwonderlijk.
Maar dit begint me heus even te duizelen, hoor: hier begrijp ik toch echt niets van!

Wetenschap; voorlopig sluitstukkie (10)

Het jaar loopt weer ten einde en om niet eindeloos door te ratelen moest ik aan mijn riedel over wetenschap ook maar eens een eindje breien. (neem bij dit soort opmerkingen een en ander maar niet al te letterlijk want dat is niet bevordelijk voor je geheugenbrij of breigeheugen)

Één van die vele bekende uitspraken van Albert Einstein, die toch een beetje geldt als de proto-typische hoog-intelligente wetenschapper bij uitstek, luidt:

Twee dingen zijn oneindig, het universum, en menselijke domheid. Maar van het universum weet ik het nog niet helemaal zeker…

Alles kent zo zijn grenzen; dat geldt dus ook voor de menselijke ratio, de wetenschap en wat die beiden zoal vermogen. In mijn lekencommentaar, zoals her en der op dit blog gegeven op het niet zelden ongebreideld, kritiekloos en/of naïef vertrouwen in de alwetendheid en de almacht van de wetenschap, heb ik geprobeerd iets van die grenzen zichtbaar te maken alsook van de noodzaak en de waarde van gerede twijfel. Ik hoop ook duidelijk gemaakt te hebben dat ik niets tegen wetenschap als zodanig heb en zelfs meen dat we onmogelijk nog zonder zouden kunnen (overleven). Hierbij hoeven we maar aan bijvoorbeeld het wereldvoedselvraagstuk of de milieuproblematiek te denken om daar terdege van doordrongen te raken. Daarbij is wetenschap per slot van rekening ook gewoon een (logisch) uitvloeisel van het gezonde verstand (rationaliteit), de verbeelding en onze aangeboren nieuwsgierigheid. Een belangrijk en telkens weer in het oog springend onderscheid en tevens overeenkomst in de diversiteit van wetenschappen is die tussen de natuurwetenschappen en de sociale wetenschappen. Daarbij wordt dan nogal eens het beeld geschilderd of opgeroepen van harde of exacte wetenschap versus softe of speculatieve wetenschap, waarbij die eerste dan voor wezenlijk resultaat en echte vooruitgang staat en die laatste toch vaak het aureooltje krijgt van wat gerommel in de marge over onnutte of minder belangwekkende zaken.
Ik kijk daar toch iets anders tegenaan. Het onderscheid vind ik, in navolging van Dithey, overigens wel heel wezenlijk. Tegenwoordig spreken we nauwelijks nog van geesteswetenschappen maar eerder van sociale wetenschappen. De dichotomie blijft, meen ik, in de grond dezelfde. Mij lijkt het toch klip en klaar dat onze fysieke werkelijkheid een fundamenteel andere is dan onze sociale en sociaal geconstrueerde werkelijkheid en ze derhalve aan verschillende wetmatigheden en regels zullen beantwoorden en onderscheiden manifestaties, patronen danwel ontwikkelingsgang zullen laten zien.
De natuurwetenschap levert ons natuurlijk heel interessante bevindingen en technologie op. En als je kijkt naar hoe Robbert Dijkgraaf uitlegt wat er te zien en te beleven valt wanneer we onze blik één kant op naar het allerkleinste richten of je leest iets over de missie van de ruimtetelescoop Gaia (nee, niet het meervoud van gajes en ook niet die nieuwe plaats bij Porto waar de port gebotteld en verscheept werd maar verwijzend naar die oermoeder uit de mythologie) en wat we hopen te zien en te ontdekken wanneer we onze blik de andere kant op en de ruimte in richten, dan lijkt de natuurwetenschap toch ook wel heel spannend te kunnen zijn. Dat geldt vanwege de vaak hooggespannen beloften en/of verwachtingen in zekere zin ook voor de medische wetenschap en momenteel zeker voor het onderdeel neurowetenschap. Dan begeven we ons al een beetje op het snijvlak van natuur- en menswetenschappen. Mijn interesse wordt om een aantal redenen, die mijzelf ook niet altijd even helder zijn, toch wat vaker getriggerd door vragen die op het terrein van de sociale wetenschappen liggen.
Een voor de hand liggende reden is dan mijn werk, waarvan ik pleeg te beweren dat het bij uitstek het object van onderzoek is van en ondersteund en geïnformeerd wordt door de orthopedagogiek.
In tegenstelling tot diverse andere uiteenlopende wetenschappen zul je zelden iets over of vanuit die orthopedagogiek vernemen in de media. Men doet daar geen spectaculaire ontdekkingen en als er iets in het nieuws komt is dat vaak in verband met beschamende toestanden als rond Brandon of Jolanda Venema.
Toch kun je op het WWW of de nieuwe media her en der nog wel een en ander aan vinden met betrekking tot de orthopedagogiek en aanverwante zaken met een wat meer informatieve en constructieve insteek. Het blog van Henk50 met stukjes over opvoeding en psychologie heb ik in dat verband al meerdere malen aangehaald en aanbevolen.
Het afgelopen jaar was daar ook het mooie initiatief van het CCE om een gesprek te organiseren tussen een aantal Hollandse Meesters uit de orthopedagogiek en dat middels het internet voor een ieder toegankelijk te maken. Op dit blog kwam dat ook in verband met weten en wetenschap al eerder aan bod.
Dit najaar werden de individuele leden van het panel ook ieder onderworpen aan een intercollegiaal vragenvuur. Deze werden tot dusver nog niet op de site geplaatst; het werd wel toegezegd, dus daar kijk ik dan nog naar uit.
Ik zou mijn collega’s in onze tak van zorg de geprekken op de site van de Hollandse Meesters alsmede de casussen op de site van het CCE toch nog even van harte willen aanbevelen. Ook daarbij raakt en refereert men meer dan eens aan de wetenschap, maar als het goed is dan wel telkens op het snijvlak van en binnen het spanningsveld van de theorie en de praktijk. En naar we mogen hopen met wat kritisch vermogen en een flinke dosis gezond verstand want juist in de zorg lopen we er nogal eens tegenaan dat het leven vaak sterker blijkt dan de leer.

Weet of begrijp ik nu dan meer dan toen ik onlangs de vraag stelde: Wetenschap; wat is dat dan …? Dat kan ik nu echt niet zeggen. Toch was dit wel even het laatste blogje in deze serie. Het onderwerp wetenschap zal in allerlei vormen en gedaanten vast nog regelmatig de kop opsteken op dit blog.
Dan loopt ook dit jaar weer ten einde. Weer tijd om terug te blikken, vooruit te kijken en voor weer wat goede voornemens, al dan niet wetenschappelijk doorwrocht of verantwoord. Be my guest!

Wat hier aan vooraf ging:
Wetenschap; wat is dan …?
Wetenschap; zeker weten? (2)
Wetenschap; anything goes? (3)
Wetenschap, middel en/of doel (4)
Wetenschap; alfa versus beta? (5)
Wetenschappen; een heel gamma aan ..(6)
Wetenschappelijke waarheden; zeker weten of eerder wat sleets? (7)
Wetenschap; maakt het ook wijs of gelukkig? (8)
Wetenschap; hoe ver reikt onze kennis dan? (9)

De nodige feest- en veerkracht!

voor het staartje van dit en het ganse komende jaar, Marian en Dick

De jaargetijden

Vanaf vandaag heet het dan weer winter te zijn.
Het weer lijkt zich daar echter nog bar weinig van aan te trekken; het is toch weer een echt herfstweertje.

Het jaar is ook net een pizza, een pizza quattro stagioni dan; door een soms wat slordige pizzabakker belegd en gedrapeerd.
Vandaag maakt ie er toch wel weer een soepzootje van.

Wetenschap; hoe ver reikt onze kennis dan? (9)

Al dat gepalaver van mij over wetenschap, zou wellicht de indruk kunnen wekken dat ik bijzonder goed thuis zou zijn in een aantal wetenschappen en wel een goed zicht zou hebben over en in de materie van de wetenschap.
Alsof ik het allemaal wel zou weten en begrijpen. Mocht dat het onwaarschijnlijke geval zijn dan moet ik je, vrees ik, toch echt teleurstellen; dat is namelijk beslist niet zo.


Zo mag de neurowetenschap mij dan bijvoorbeeld aan m’n verstand trachten te peuteren dat ons brein uit grofweg zo’n honderd miljard (100.000.000.000) neuronen bestaat. Met zo’n getal kan ik dan misschien op abstract niveau nog iets aanvangen zoals er een sommetje of een vergelijking mee maken. Nu heb ik er misschien zelf wel een paar minder dan de meeste mensen maar ik kan me toch heus niet echt een concreet beeld vormen van een dergelijk aantal minuscule dingetjes bij elkaar. Dan gaat het ook nog eens over dingetjes die ik nooit in het echt gezien heb en waarbij ik me dan, bij ontstentenis aan die authentieke ervaring, een beeld voor de geest pleeg te halen dat denkelijk enige gelijkenis vertoont met de tekeningen en modelletjes van neuronen zoals we die in de leerboekjes zien.


En dan hebben we het alleen nog maar over een uiterst primair en basaal onderdeeltje van de bevindingen van de hersenwetenschap die momenteel zo’n furore maakt en zich nu in zoveel aandacht en belangstelling mag verheugen.

Ook van de relativiteitstheorie snap ik niet bepaald niet alles en van de quantummechanica nog veel minder.
Je kunt mij vertellen dat in de niet-Euclidische meetkunde twee evenwijdige lijnen elkaar in het oneindige snijden, maar als ik dan ja mocht knikken bedoel ik toch waarschijnlijk: gooi het maar in m’n pet.

Kortom, veel bevindingen en vruchten van de wetenschap gaan mijn petje toch echt weleens teboven. Om met onze onvolprezen bard Cornelis Vreeswijk te spreken:

Een hele hoop dingen zijn moeilijk hoor daar heb ik de hersenen echt niet voor

Nu hebben bovenstaande voorbeelden toch vooral betrekking op die zogeheten harde betawetenschappen met als kern onze kennis der natuur en natuurlijke verschijnselen die we mede vanwege de formele logica en empirische toetsing die we daar op los laten als objectief plegen te beschouwen (objectief, zo goed en kwaad als mogelijk dan of zou objectivistisch wellicht een adequatere term zijn). Mijn begrip van wat ook wel exacte wetenschap heet, is dus nadrukkelijk begrensd. Hoewel ik deze materie wel degelijk bijzonder interessant vind, gaat mijn nieuwsgierigheid en belangstelling toch doorgaans iets meer uit naar vragen rond mens en cultuur, de vragen uit, zeg maar, de sociale wetenschappen.

Hier een lesje van iemand die de materie toch wel duidelijk iets meer doorziet dan ik.
Robbert Dijkgraaf over de stand van de betawetenschap met betrekking tot onze kennis der natuur: In het college dat Dijkgraaf hiet ten beste geeft zien we ook Peter Higgs, de ontdekker/voorpeller van deeltje 17 gelauwerd worden.
Diezelfde Higgs onthulde onlangs in de Guardian niet altijd even gelukkig te zijn geweest met het klimaat of de mores in de academische of wetenschappelijke wereld. Ten aanzien van de huidige cultuur meent hij daarin niet te kunnen of te willen functioneren en hij zou naar eigen zeggen zelfs überhaupt niet aan de bak komen.

By the time he retired in 1996, he was uncomfortable with the new academic culture. "After I retired it was quite a long time before I went back to my department. I thought I was well out of it. It wasn't my way of doing things any more. Today I wouldn't get an academic job. It's as simple as that. I don't think I would be regarded as productive enough."

In het college maakt Robbert Dijkgraaf duidelijk hoe ongelooflijk ver onze fundamentele kennis over de materie al reikt maar tegelijkertijd dat de essentie ervan ons nog altijd ontgaat.
Als dat de stand van zaken is in de exacte en harde wetenschappen, hoe zou het dan gesteld zijn met sociale wetenschappen? De diverse mens- en cultuurwetenschappen worden sowieso nogal eens aangemerkt als wollig, zacht of boterzacht. Is dat per definitie zo of leveren ze ons bij gelegenheid ook wel degelijk eens gedegen en nuttige kennis?
En de hamvraag blijft, na het lustrum van de crisis, natuurlijk of we überhaupt nog van zoiets als een economische wetenschap zouden mogen of kunnen spreken?
Ik vermoed toch met Coen Simon dat we voorlopig nog even niet zullen kunnen zeggen dat we het nu allemaal wel weten.

<< vorige | volgende >>

Scherder’s ware wetenschap

Boven de rubriek ware wetenschap van de Volkskrant prijkten vandaag woorden als: Negatieve bevindingen, Blij met inconsistenties en waarom onverwachte resultaten de beste resultaten zijn

Professor Erik Scherder schijnt op zijn afdeling kilinische neuropsychologie van de VU de bijnaam ‘Professor negatieve bevindingen’ te hebben. Hij draagt die naam niet zonder trots.

Als de bevindingen uit de onderzoeken van zijn promovendi negatief uitpakken, ervaren die dat, zoals te verwachten, vaak als bijzonder ontmoedigend. Zo ziet professor Scherder dat toch helemaal niet, integendeel:

Vervolgens schiet zo’n promovendus vaak in de stress. Want waarom vinden al die onderzoekers elders op de wereld wel een positief verband tussen bewegen en denkkracht, en zit hij of zij nou met een studie waar de resultaten inconstistent zijn? Het is ook zo’n rotboodschap om mee thuis te komen: jarenlang experimenteren met honderden proefpersonen met als eindconclusie ‘ik snap niet wat hier aan de hand is’.
Scherder daarentegen wordt juist enthousiast van zo’n negatieve bevinding. ‘Stel we hadden gevonden dat beweging de hersenen van iedere patient met dementie actiever maakt. Dan was het direct einde onderzoek, want hup, allemaal uit die leunstoel en lopen maar. Maar nu ontdekken we dus dat bwegen geen haarlemmerolie is; het helpt niet in alle gevallen. Machtig interessant, dit roept allemaal nieuwe vragen op’.

Ik mag die benadering van Scherder wel. Helemaal mee eens, verder kijken, de juiste vragen leren stellen en nuanceren; that’s the way to go!